Begrippen

Lijst met begrippen die CBS hanteert in zijn statistieken. Door overal dezelfde definities te gebruiken, kunnen cijfers beter met elkaar vergeleken worden.

Lijst van begrippen

Zware olie in gebruik als brandstof in dieselmotoren en verwarmingsinstallaties.

Toelichting
Het kookpunt hiervan ligt tussen 180 en 380 graden Celsius. De meeste algemene naam voor deze olie is gasolie. Echter in de praktijk wordt vaak over dieselolie gesproken vanwege het gebruik in dieselmotoren. Tot dit product behoort ook lichte stookolie, ook bekend als huisbrandolie. Hiervan loopt het kookpunt op tot 540 graden Celsius.

Vast koolproduct ontstaan bij de productie van stadsgas uit steenkool.

Gas gemaakt uit steenkool en bestemd voor distributie in het gasnet, ook bekend als stadsgas.

Gasolie en lichte stookolie voor gebruik buiten het wegverkeer, bijvoorbeeld voor lichtere scheepsmotoren, dieseltreinen en andere dieselmotoren, zoals in landbouwwerktuigen en bouwmaterieel.

Toelichting
Gasolie is qua eigenschappen nagenoeg gelijk aan autodiesel. Het accijnstarief is wel anders

Een bezoeker die één of meer nachten achtereen in een logiesaccommodatie verblijft.

Toelichting
Navolgende personen tellen niet mee voor de statistiek logiesaccommodaties:
- Vaste gasten, d.w.z. bezoekers die meer dan twee maanden in een hotel of pension verblijven.
- Bezoekers die een vaste standplaats op een kampeerterrein of een huisje voor langer dan twee maanden hebben gehuurd.
- Asielzoekers, ook niet als ze korter dan twee maanden in een accommodatie verblijven.
Per maand worden de in die maand vertrokken gasten waargenomen, ongeacht in welke maand de gast aangekomen is. Het is mogelijk dat een persoon twee of meerdere malen in een maand in dezelfde accommodatie of in verschillende accommodaties als gast wordt geteld.

Zie ook: Hotel, Passant, Pension

Formele opvang in het kader van de Wet Kinderopvang (WKO) in een bij de gemeente geregistreerd kindercentrum of via een geregistreerd gastouderbureau, voor kinderen tot de basisschoolleeftijd gedurende één of meer dagdelen per week.

Toelichting
De peuterspeelzaal valt hier niet onder.

Bevalling, ongeacht de levensvatbaarheid van het kind of de kinderen.

Toelichting
De geboortestatistiek betreft geboorten uit vrouwen die ten tijde van de bevalling in het bevolkingsregister van een Nederlandse gemeente zijn opgenomen, ongeacht het land waar de bevalling heeft plaatsgevonden. Daarentegen worden bevallingen in Nederland van vrouwen die niet in een gemeentelijk bevolkingsregister zijn opgenomen niet meegeteld.

De gemeente waar een persoon geboren is.

Toelichting
In die gevallen waarin gemeenten van naam zijn veranderd of gemeenten niet meer bestaan, worden de historische aanduidingen vervangen door de toepasselijke namen van bestaande gemeenten.

Een groep mensen die in dezelfde periode zijn geboren.

De periode tussen twee opeenvolgende geboorten uit dezelfde vrouw.

Het land waar een persoon geboren is.

Toelichting
Uitgegaan wordt van de lijst van bestaande landen. In die gevallen waarin landen van naam zijn veranderd of landen niet meer bestaan, worden de historische aanduidingen gewoonlijk vervangen door de toepasselijke namen van bestaande landen. In sommige gevallen worden landen samengenomen omdat het beschikbare materiaal uitsplitsing niet mogelijk maakt. Zo is het in de regelgeving binnen de gemeentelijke bevolkingsregisters voorgeschreven dat de landcode in overeenstemming is met de gebeurtenisdatum. Aangezien bijvoorbeeld Aruba als land bestaat sinds 1 januari 1986 en tot die datum onderdeel was van het land Nederlandse Antillen, is in de gemeentelijke bevolkingsregisters aan iedere persoon die in 1985 of eerder is geboren op het eiland Aruba, het geboorteland Nederlandse Antillen toegekend.

Het aantal levendgeborenen min het aantal overledenen in een bepaalde periode.

Het aandeel personen dat op een bepaalde dag minimaal één rit met het openbaar vervoer heeft gemaakt.

Criterium toegepast bij het vaststellen van investeringscijfers. Daarbij worden alle ter beschikking gekomen materiële vaste activa in aanmerking genomen. Niet alleen de activa die verkregen zijn door koop, huurkoop, financial lease of door vervaardiging in eigen bedrijf, maar ook de activa verkregen op basis van operational lease en huur.

Toelichting
Voor de jaren 1995-2000 zijn de investeringscijfers gebaseerd op het gebruikscriterium, dus inclusief
operational lease en huur.

De totale oppervlakte van alle inpandige gebruiksruimten waarvan het hoogste punt minimaal 1,50 meter hoog is.

Toelichting
De gebruiksruimte kan onderverdeeld worden in ’woonruimte’ en ’overige inpandige ruimte’.
Tot de ‘woonruimte’ behoren de ruimten hoger dan 2 meter die bouwkundig gezien niet slechts als bergruimte bedoeld zijn.
Tot de ‘overige inpandige ruimten’ behoren:
- de ruimten waarvan het hoogste punt tussen 1,50 meter en 2,00 meter hoog is;
- de ruimten die deels lager zijn dan 2,00 meter en deels, maar voor niet meer dan 4,0 m2 aaneengesloten, hoger dan 2,00 meter;
- de ruimten die bouwkundig gezien slechts geschikt zijn als bergruimte. Voorbeelden hiervan zijn een inpandige kelder, fietsenstalling of een garage;
- een bergzolder, dat wil zeggen een zolder die alleen toegankelijk is met wegklapbare, opvouwbare of eenvoudig verwijderbare trap en/of een zolder met onvoldoende daglicht (raamoppervlakte kleiner dan 0,5m²) of wanneer sprake is van een niet te belopen zolder.

Voor de exacte definiëring zie NEN 2580.

Een combinatie van muziekschool en creativiteitscentrum.

Penitentiaire inrichting met twee of meer bestemmingen die elk meer dan tien procent van de totale celcapaciteit omvatten.

Toelichting
Meestal is sprake van een huis van een bewaring in combinatie met een ander soort celbestemming.

Zie ook: Celbestemming, Penitentiaire inrichting

Degene die door een aanklagende partij (in het strafrecht door het Openbaar Ministerie; in het burgerlijk recht door een wederpartij) in een rechtszaak is betrokken en die wordt opgeroepen om voor de rechter te verschijnen.

Persoon die gedwongen verblijft in een Nederlandse penitentiaire inrichting, zoals een huis van bewaring of gevangenis, in afwachting van zijn proces of voor het uitzitten van een hem door de rechter opgelegde onvoorwaardelijke vrijheidsstraf of maatregel, of in afwachting van zijn uitlevering/uitzetting, of in afwachting van zijn plaatsing in een bijzondere inrichting.

Zie ook: Penitentiaire inrichting

Deelgebied binnen de gezondheidszorg dat behandeling, begeleiding, verpleging en verzorging biedt aan mensen met psychische problemen.

Toelichting
Dit betreft zowel psychosociale problemen als psychische stoornissen; biedt tevens preventie.

Oordeel van de rechter dat het rechtsmiddel op grond van de (schriftelijk) geleverde informatie terecht is ingesteld.

Zie ook: Ongegrondverklaring, Rechtsmiddel

Europese prijsindex die is ontwikkeld om de inflatiecijfers van de lidstaten van de Europese Unie met elkaar te vergelijken.

Toelichting
De bestaande nationale indices zijn ongeschikt om prijsveranderingen in de lidstaten met elkaar te vergelijken omdat de berekeningsmethoden te veel van elkaar verschillen. Eurostat, het statistische bureau van de Europese Unie, heeft in samenwerking met de statistische bureaus van de lidstaten richtlijnen opgesteld voor de berekening van de geharmoniseerde index. Het belangrijkste verschil tussen de nationale Consumentenprijsindex (CPI) en de HICP is de samenstelling van het pakket goederen en diensten waarop beide indices gebaseerd zijn. Verder geldt dat de CPI betrekking heeft op uitgaven van Nederlanders in Nederland en in het buitenland. De HICP heeft betrekking op uitgaven in Nederland door Nederlanders en buitenlanders.

Europese prijsindex waarin het effect van veranderingen in de tarieven van productgebonden belastingen en van consumptiegebonden belastingen is verwijderd.

Toelichting
De HICP constante belastingen geeft antwoord op de vraag wat de prijsontwikkeling is als de belastingtarieven niet veranderen.

Natuurlijke persoon die wordt verdacht van het plegen van een strafbaar feit en die door het daartoe bevoegde gezag is gehoord.

Zie ook: Natuurlijk persoon, Strafbaar feit, Verdachte

Burgerlijke staat die ontstaat na sluiting van een huwelijk, of het aangaan van een geregistreerd partnerschap.

Toelichting
Inclusief personen die zijn gescheiden van tafel en bed, want zij blijven formeel gehuwd.

Zie ook: Burgerlijke staat

Twee personen die met elkaar gehuwd zijn of samen een geregistreerd partnerschap hebben gesloten.

Toelichting
Sinds 1 januari 1998 is het in Nederland mogelijk een geregistreerd partnerschap aan te gaan. Geregistreerde partnerschappen staan ook open voor paren van gelijk geslacht. Sinds 1 april 2001 is het mogelijk voor paren van gelijk geslacht in het huwelijk te treden.

Vermogensmisdrijf, omschreven in artikel 311 Wetboek van Strafrecht. Het onder verzwarende omstandigheden, bijvoorbeeld woninginbraak of autodiefstal, wegnemen van een goed waarvan men weet dat het van een ander is, met de bedoeling om het te houden.

Zie ook: Vermogensmisdrijf

De in omloop zijnde bankbiljetten en munten en tegoeden die onmiddellijk in contanten kunnen worden omgewisseld of die kunnen worden gebruikt voor girale betalingen.

Toelichting
Het begrip komt overeen met de definitie van monetaire aggregaten, onderdeel enge geldhoeveelheid, zoals in gebruik bij De Nederlandsche Bank.

De markt waarin financiële transacties met een looptijd korter dan twee jaar plaatsvinden.

Toelichting
De geldmarkt is de denkbeeldige ruimte waar middelen met een korte looptijd worden uitgezet en aangetrokken. In de regel vinden hier financiële transacties plaats met een looptijd korter dan twee jaar. De schuldtitels waarin de transacties plaatsvinden zijn: chartaal en giraal geld, deposito's, spaartegoeden, kortlopende leningen en waardepapieren. Voorbeelden van kortlopende waardepapieren zijn Dutch Treasury Certificates, commercial papers en certificates of deposit.

Zie ook: Kapitaalmarkt

Instelling met als belangrijkste kenmerk dat ze schulden aangaat in de vorm van chartaal geld, giraal geld en deposito's. Het deel van deze schulden dat in bezit is van niet-geldscheppende financiële instellingen wordt de liquiditeitenmassa of de geldhoeveelheid genoemd. De omvang van de liquiditeitenmassa speelt een belangrijke rol bij de beslissingen van de Europese Centrale Bank ECB om de rente al dan niet te veranderen.

Toelichting
De geldscheppende financiële instellingen gebruiken de verkregen middelen voor het verstrekken van leningen en het kopen van waardepapieren. De volgende instellingen maken deel uit van de geldscheppende financiële instellingen:
De Nederlandsche Bank N.V., de algemene banken, de coöperatief georganiseerde kredietinstellingen en haar centrale kredietinstelling, de spaarbanken en de effectenkredietinstellingen. Effectenkredietinstellingen zijn instellingen die bemiddelen bij de handel in effecten op de beurs en krediet verlenen op onderpand van effecten.

Zie ook: Geldhoeveelheid (M1), Liquiditeitenmassa (M3)

Misdrijf tegen de openbare orde, omschreven in artikel 157 en 158 Wetboek van Strafrecht.

Toelichting
Het gaat om (schuld aan) brandstichting, ontploffing of overstroming.

Een samenwerkingsverband tussen overheidslichamen dat op grond van de Wet Gemeenschappelijke Regelingen is opgericht.

Kleinste eenheid van territoriaal openbaar bestuur; publiekrechtelijke rechtspersoon met regelgevende bevoegdheid bestuurd door burgemeester en wethouders.

Toelichting
Tot de gemeente behoren alle diensten die deel uitmaken van de eigen organisatie. Uitgesloten zijn privaatrechtelijke rechtspersonen, zoals stichtingen en naamloze vennootschappen, ook als deze volledig gecontroleerd worden door de gemeenten. Belangrijke voorbeelden van uiteenlopende gebieden van gemeentelijke zorg zijn: sociale voorzieningen, ruimtelijke ordening, onderwijs, milieu, onderhoud/beheer van wegen en openbaar vervoer.

De kleinste lokale bestuurseenheid vastgesteld door de Staten-Generaal.

Toelichting
Opheffing, nieuwvorming en grenswijzigingen van gemeenten worden geregeld bij wet. De wet regelt de gemeentelijke indeling. Als gevolg van jaarlijkse herindelingen (opheffing en nieuwvorming van gemeenten) is het aantal gemeenten in de loop der jaren sterk afgenomen.

Archiefbewaarplaats van een gemeente beheerd door een daartoe aangestelde archivaris.

Register waarin alle inwoners van een gemeente behoren te zijn ingeschreven.

Toelichting
De Wet gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens (GBA) vormt de grondslag voor de gemeentelijke bevolkingsregisters. Vanaf januari 2014 is de Wet GBA vervangen door de Wet basisregistratie personen (Wet BRP).
Uitgezonderd zijn:
- inwoners van Nederland die gebruik maken van uitzonderingsregels die gelden met betrekking tot opneming in de bevolkingsregisters (niet-Nederlandse diplomaten en niet-Nederlandse NAVO-militairen). Zij mogen zelf bepalen of zij in de bevolkingsregisters ingeschreven worden of niet.
- asielzoekers die korter dan zes maanden in de centrale opvang verblijven en nog geen verblijfsvergunning hebben gekregen.

Het grondgebied (land en water) dat onder gemeentelijk bestuur valt.

Een electronisch bevolkingsregister gebruikt door de gemeenten.

Toelichting
De Wet gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens vormt de grondslag voor de gemeentelijke bevolkingsregisters. Vanaf januari 2014 is deze wet vervangen door de Wet basis registratie personen (Wet BRP).

Door de gemeente gevorderde betaling in de vorm van een belasting of een retributie.

Toelichting
De mogelijkheid van gemeenten om heffingen op te leggen is verankerd in de Gemeentewet. Belastingen komen ten goede aan de algemene middelen van de gemeente, retributies worden geheven ten behoeve van een specifiek doel.

Archiefbewaarplaats van een gemeente die niet wordt beheerd door een daartoe aangestelde archivaris.

Het gemiddeld aantal kilometers dat per jaar door een voertuig is afgelegd.

Toelichting
Het gaat om voertuigen met een Nederlands kenteken.

Het gemiddeld aantal kilometers dat per jaar door een voertuig in het buitenland is afgelegd.

Toelichting
Het gaat om voertuigen met een Nederlands kenteken.

Het gemiddeld aantal kilometers dat per jaar door een voertuig in Nederland is afgelegd.

Toelichting
Het gaat om voertuigen met een Nederlands kenteken.

Het gemiddelde aantal kinderen dat een man krijgt indien de in een bepaald jaar waargenomen leeftijdsspecifieke vruchtbaarheidscijfers gedurende zijn leven zouden gelden.

Zie ook: Leeftijdsspecifiek vruchtbaarheidscijfer

Het gemiddelde aantal kinderen dat een vrouw krijgt indien de in een bepaald jaar waargenomen leeftijdsspecifieke vruchtbaarheidscijfers gedurende haar leven zouden gelden.

Zie ook: Leeftijdsspecifiek vruchtbaarheidscijfer

Het aantal uren dat een persoon in een normale of gemiddelde werkweek werkt.

De helft van een bevolking aan het begin van een bepaalde periode plus de helft van die bevolking aan het eind van de periode.

Toelichting
De gemiddelde bevolking wordt ook per leeftijd uitgerekend. Dit gebeurt voor de twee leeftijdsbegrippen op verschillende wijze:
- Leeftijd op 31 december:
De helft van de personen met een bepaald geboortejaar aan het begin van een periode plus de helft van de personen met dat zelfde geboortejaar aan het einde van de periode.
- Leeftijd op de laatste verjaardag:
De helft van de personen van een bepaald leeftijd aan het begin van een periode plus de helft van de personen van gelijke leeftijd aan het einde van de periode.

Gemiddeld aantal personen dat deel uitmaakt van een particulier huishouden.

Toelichting
Wordt berekend door de totale bevolking in particuliere huishoudens te delen door het aantal particuliere huishoudens

Het gemiddelde rentepercentage van alle in de verslagperiode bij het Kadaster nieuw ingeschreven hypotheken op woonhuizen en combinaties van woonhuis/bedrijfspand.

De waarde van de inkopen gedeeld door de hoeveelheid van de ingekochte goederen.

Het verhoudingsgetal van de (bruto)-investeringen in vaste activa en het (bruto) binnenlands product c.q. de totale toegevoegde waarde.

Het rekenkundig gemiddelde van alle leeftijden.

De waarde van de verkopen gedeeld door de hoeveelheid van de verkochte goederen.

Aantal verpleegdagen in een periode, gedeeld door het aantal in die periode opgenomen patiënten.

Stamboomonderzoek.

Nadere onderscheiding van personen met een migratieachtergrond naar personen met een eerste generatie migratieachtergrond en personen met een tweede generatie migratieachtergrond.

Zie ook: Migratieachtergrond, Persoon met een eerste generatie migratieachtergrond, Persoon met een tweede generatie migratieachtergrond

Tabel die aangeeft hoeveel van 100 duizend pasgeboren jongens of meisjes de leeftijd van een half, anderhalf, 2,5 jaar enzovoort zullen bereiken. De sterfteverhoudingen die bij een bepaald geboortecohort zijn waargenomen vormen hiervoor de basis.

Toelichting
Aan de hand van deze gegevens kan ook voor elk geslacht en elke leeftijd worden berekend hoe groot de kans op overlijden vóór het bereiken van een volgende leeftijd is. Verder kan er per geslacht het aantal nog te verwachten levensjaren na het bereiken van een bepaalde leeftijd uit worden afgeleid (levensverwachting).

Zie ook: Overlevingstafel

Dit register bevat alle adressen van Nederland met een locatieaanduiding.

Toelichting
Alle adressen van Nederland voorzien van de postcode, de gemeentecode, de wijk- en buurtcode en de coördinaten van het betrokken 500x500meter rastervierkant. Het register wordt jaarlijks gegenereerd.

Een reis in het kader van een vakantie waarbij logies en/of vervoer geboekt zijn bij: - een reisbureau of ANWB-kantoor; - een bank, warenhuis, postkantoor, VVV-kantoor, vakantieboekingscentrale van de VVV; - een boekingscentrale van een hotel- of bungalowketen; - rechtstreeks bij een reisorganisatie (vervoersmaatschappij, accommodatieverschaffer of andere bemiddelende instantie).

Werknemers in dienst van werkgevers die vallen onder de werkingssfeer van de Wet Arbeidsvoorwaardenontwikkeling Gepremieerde en Gesubsidieerde Sector.

Toelichting
Vòòr 1 januari 1986: de werkingssfeer van de Tijdelijke Wet Arbeidsvoorwaarden Collectieve Sector.

Zie ook: CAO-sector gesubsidieerde instellingen

Niet-financiële activa die zijn ontstaan als resultaat van een productieproces.

Toelichting
De geproduceerde activa zijn ingedeeld op basis van hun rol in het productieproces: vaste activa die gedurende meer dan een jaar herhaaldelijk of voortdurend in een productieproces worden gebruikt, voorraden die als intermediair verbruik bij de productie worden verbruikt, dan wel worden verkocht of anderszins worden afgestoten, en kostbaarheden. Laatstgenoemde categorie wordt niet in de eerste plaats voor productie of consumptie gebruikt, maar als waardeobject aangeschaft en aangehouden.
Twee soorten duurzame goederen die door producenten worden gebruikt, worden niet tot de bruto-investeringen in vaste activa gerekend: kleine gereedschappen en bepaalde soorten militaire uitrusting. Er zijn dan ook geen activa van dien aard. Bovendien worden vervoermiddelen, machines en werktuigen die huishoudens voor consumptie aanschaffen, niet als vaste activa beschouwd. Zij worden in de balans opgenomen onder de pro-memorie-post "Duurzame consumptiegoederen”.

Rechtscollege dat het hoger beroep behandelt in zaken waarin een rechtbank al een beslissing heeft gegeven.

Toelichting
Het hof is in principe altijd de hoger beroepsinstantie, tenzij in de wet een andere instantie (zoals Centrale Raad van Beroep (CRvB) of het College van Beroep voor het Bedrijfsleven (CBB) is aangewezen.

Misdrijf dat is vastgelegd in een proces-verbaal van aangifte of ambtshalve opgemaakt proces-verbaal.

Zie ook: Ambtshalve aangifte, Misdrijf, Proces-verbaal

Een op het huwelijk lijkende relatie tussen twee personen van gelijk of van verschillend geslacht, vastgelegd in een akte van de Burgerlijke Stand.

Toelichting
Per 1 januari 1998 is in Nederland het geregistreerd partnerschap ingevoerd.

De geregistreerde werklozen in procenten van de beroepsbevolking (CCS 1991).

Toelichting
Het percentage wordt berekend op de beroepsbevolking van 16 tot 65 jaar.

Zie ook: Beroepsbevolking (12-uursgrens), Geregistreerde werkloze

In processen-verbaal (van aangifte of ambtshalve opgemaakt) vastgelegde strafbare feiten.

Zie ook: Ambtshalve aangifte, Criminaliteit (algemeen), Proces-verbaal, Strafbaar feit

Persoon die een universitair artsexamen met goed gevolg heeft afgelegd en die is ingeschreven in het register van geneeskundigen van de Geneeskundige Hoofdinspectie van de Volksgezondheid en die zo de wettelijke bevoegdheid heeft verkregen om de geneeskunde uit te oefenen, waaronder huisartsen en specialisten.

Iemand van 16 tot 65 jaar die bij een CWI (voorheen arbeidsbureau) ingeschreven is en die: - niet of minder dan twaalf uur per week werken èn - beschikbaar zijn voor een baan van twaalf uur of meer per week of werk hebben aanvaard waardoor ze ten minste twaalf uur per week gaan werken.

Toelichting
De leeftijd van zestien jaar houdt verband met de leerplicht die duurt tot het einde van het schooljaar waarin de leerling de zestienjarige leeftijd heeft bereikt of tenminste twaalf volledige schooljaren heeft voltooid.

Zie ook: Geregistreerd werkloosheidspercentage

Burgerlijke staat die ontstaat na ontbinding van een huwelijk door echtscheiding, of na ontbinding van een geregistreerd partnerschap anders dan door het overlijden van de partner. Exclusief personen die zijn gescheiden van tafel en bed, want zij blijven formeel gehuwd.

Zie ook: Burgerlijke staat

Burgerlijke staat die ontstaat na ontbinding van een geregistreerd partnerschap anders dan door het overlijden van de partner.

Zie ook: Burgerlijke staat

Burgerlijke staat die ontstaat na ontbinding van een wettig huwelijk door echtscheiding. Exclusief personen die zijn gescheiden van tafel en bed, want zij blijven formeel gehuwd.

Zie ook: Burgerlijke staat

Gemeenschappelijke noemer voor een werkstaking, een werkonderbreking, een uitsluiting van werknemers door de werkgever, of voor een reeks van meerdere samenhangende werkstakingen, werkonderbrekingen of uitsluitingen.

Toelichting
De eenheid van telling in de Statistiek Werkstakingen. Een geschil kan meerdere geschilpunten omvatten. Geschilpunten kunnen betrekking hebben op arbeidsvoorwaarden, zoals: loonsverhoging of andere loonkwesties, werktijd, CAO-onderhandelingen. Ook kunnen conflicten ontstaan om andere redenen, bijvoorbeeld bij reorganisaties.

Variabele waarmee onderscheid wordt gemaakt tussen mannen en vrouwen.

Aantal mannen (jongens) per duizend vrouwen (meisjes).

Het besteedbaar inkomen gecorrigeerd voor verschillen in grootte en samenstelling van het huishouden.

Toelichting
Deze correctie vindt plaats met behulp van equivalentiefactoren. In de equivalentiefactor komen de schaalvoordelen tot uitdrukking die het gevolg zijn van het voeren van een gemeenschappelijke huishouding. Met behulp van de equivalentiefactoren worden alle inkomens herleid tot het inkomen van een eenpersoonshuishouden. Op deze wijze zijn de welvaartsniveaus van huishoudens onderling vergelijkbaar gemaakt. Het gestandaardiseerd inkomen is een maat voor de welvaart van (de leden van) een huishouden.

Zie ook: Laag inkomen

Sterftecijfer waarbij de invloed van verschillen in samenstelling van de bevolking naar leeftijd en geslacht is uitgeschakeld.

Toelichting
De functie van een gestandaardiseerd sterftecijfer is de sterfte in verschillende jaren beter vergelijkbaar te maken. Dit speelt vooral als een bevolking door de jaren heen een verandering in leeftijdsopbouw doormaakt, bijvoorbeeld door vergrijzing.

Energie opgewekt uit getijden en golven op zee en oceaan.

Penitentiaire inrichting voor het ondergaan van een vrijheidsstraf, bestemd voor degenen die tot gevangenisstraf zijn veroordeeld.

Toelichting
Afhankelijk van de bewegingsvrijheid voor de gedetineerde zijn er beveiligde (gesloten) inrichtingen, beperkt beveiligde (halfopen) inrichtingen en zeer beperkt beveiligde (open) inrichtingen.

Zie ook: Penitentiaire inrichting

Vrijheidsstraf, levenslang of tijdelijk met een strafduur van ten hoogste dertig jaar, in de regel ondergaan in een gevangenis.

Zie ook: Gevangenis

Misdrijf, omschreven in artikel 242 t/m 250, 285, 287 t/m 291, 293, 294, 296, 300 t/m 304b, 306 t/m 309, 312 en 317 Wetboek van Strafrecht. Het betreft alle seksuele misdrijven, waaronder verkrachting, aanranding en ontucht, behalve schennis der eerbaarheid. Daarnaast gaat het om levensdelicten, zoals moord en doodslag, hulp bij zelfdoding, euthanasie en abortus. Ook dood en lichamelijk letsel door schuld, bedreiging, mishandeling, diefstal met geweld en afpersing horen tot deze categorie.

Toelichting
Schennis der eerbaarheid (art. 239 Wetboek van Strafrecht) valt in de categorie vernieling en openbare orde.

Gewenst aantal uren dat een persoon per week wil werken.

Toelichting
Gebaseerd op vragen in de Enquête Beroepsbevolking aan personen die minstens 12 uur per week werken. Aan hen wordt gevraagd of ze op korte termijn meer of minder zouden willen werken, en zo ja hoeveel uur in totaal men per week zou willen werken.

Het totaal aantal uren feitelijk gewerkte tijd van iemand die betaalde arbeid verricht.

Zie ook: Overeengekomen uren (NR)

De gasvormige steenkool- en aardolieproducten worden zowel in kilogrammen als in kubieke meters aardgasequivalent uitgedrukt.

Toelichting
Berekening van gewichtseenheden uit volume-eenheden aardolieproducten:
- LPG: 1 liter = 0,53 kilogram;
- Nafta: 1 liter = 0,75 kilogram ;
- Aardoliearomaten: 1 liter = 0,75 kilogram;
- Vliegtuigbrandstoffen: 1 liter = 0,80 kilogram;
- Motorbenzine: 1 liter = 0,745 kilogram;
- Overige lichte oliën: 1 liter = 0,75 kilogram;
- Petroleum: 1 liter = 0,79 kilogram;
- Gas-, diesel- en lichte stookolie: 1 liter = 0,84 kilogram;
- Zware stookolie: 1 liter = 0,96 kilogram;
- Smeermiddelen: 1 liter = 0,88 kilogram.

Berekening van gewichtseenheden uit kubieke meters aardgasequivalent;
- LPG: 1 m3 ae = 0,700 kilogram;
- Aardgas: 1 m3 = 0,829 kilogram;
- Overige gassen: variabel, n.l. afhankelijk van de samenstelling.

Adoptie waarbij een nieuwe, wettelijke familieband tot stand komt tussen het kind en de adoptieouder(s). De familieband met de oorspronkelijke ouder(s) houdt op te bestaan.

Zie ook: Adoptie

Verloop van een rechtsgang voor de bestuursrechter beginnend met een vooronderzoek waarin de rechter de schriftelijke stukken van de partijen bekijkt. Daarna volgt een openbare rechtszitting. Na de zitting doet de rechter uitspraak.

Zie ook: Bestuursrecht, Bestuursrechtspraak, Uitspraak (juridisch), Vereenvoudigde behandeling (juridisch), Versnelde behandeling (juridisch)

In de Landbouwtellingen gehanteerde benaming voor een persoon die werkzaam is op een agrarisch bedrijf, waarbij geldt dat: - het bedrijf geen rechtspersoon is (maar bijv. een eenmanszaak, maatschap, VOF of CV) en - de persoon 1e of 2e graads familie is van het bedrijfshoofd.

Hiervan is sprake als een persoon van zichzelf aangeeft een goede of zeer goede gezondheid te hebben.

Toelichting
De vraagstelling luidt: Hoe is over het algemeen uw gezondheid/de gezondheid van uw kind? Tot 2001 kon deze vraag beantwoord worden met (1) zeer goed, (2) goed, (3) gaat wel, (4) soms goed en soms slecht, (5) slecht. Vanaf 2001 zijn de antwoordmogelijkheden (1) zeer goed, (2) goed, (3) gaat wel, (4) slecht, (5) zeer slecht. Een consistente voortzetting van trends in alle afzonderlijke categorieën is daarmee niet meer mogelijk.

Het aantal jaren dat een persoon van een bepaalde leeftijd naar verwachting (nog) in goede gezondheid zal leven, onder de aanname dat de huidige kansen op sterfte en ongezondheid gelijk blijven. Goede gezondheid wordt op vier verschillende manieren gedefinieerd: de afwezigheid van chronische ziekten, de afwezigheid van lichamelijke beperkingen, of als goed ervaren gezondheid of als goede geestelijke gezondheid.

Toelichting
Gezonde levensverwachting wordt berekend met de methode van Sullivan. Hierbij worden in eerste instantie sterftekansen en levensverwachtingen per leeftijdsgroep berekend met behulp van overlevingstafels. Vervolgens wordt de levensverwachting voor iedere leeftijdsklasse ingedeeld in gezonde en ongezonde jaren op basis van het percentage ongezonde personen per leeftijdsgroep (bijvoorbeeld het percentage mensen met één of meer lichamelijke beperkingen).

Er kan onderscheid worden gemaakt tussen de gezondheidstoestand in objectieve zin en in subjectieve zin. De gezondheidstoestand in objectieve zin is de gezondheid zoals beoordeeld door medische beroepsbeoefenaren, met infectieziekten en doodsoorzaken als objectieve indicatoren. De gezondheidstoestand in subjectieve zin is de gezondheid zoals ervaren door personen zelf, beïnvloed door eigen gevoel en/of vooroordelen.

Samenwerkingsgebied voor de gemeentelijke gezondheidsdiensten.

Toelichting
Een in 1990 door het toenmalig Ministerie van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur vastgestelde indeling in samenwerkingsgebieden voor de gemeentelijke gezondheidsdiensten (GGD). Deze indeling is in de loop der jaren verschillende keren gewijzigd. De indeling is voor het laatst herzien op 1 januari 2014 en telt vanaf die datum 25 gebieden.

De hoeveelheid in warmte omgezette energie van zon- en hemelstraling.

Indeling van in Nederland gevestigde ondernemingen gebaseerd op het aspect of de beslissende zeggenschap over de onderneming in Nederlandse handen is dan wel in een ander land wordt uitgeoefend en het aspect of de onderneming al dan niet buitenlandse groepsmaatschappijen heeft.

Toelichting
Gemakshalve wordt hier de term “onderneming” gebruikt; feitelijk correct is echter “ondernemingengroep” zoals door het CBS gedefinieerd.
Binnen de indeling worden vier soorten ondernemingen onderscheiden:
• Nederlandse onderneming;
• Nederlandse international;
• Buitenlandse onderneming;
• Buitenlandse international.

Elke bovenvermelde categorie is afzonderlijk in de begrippenlijst opgenomen en gedefinieerd. De term “Nederlandse” geeft aan dat de beslissende zeggenschap in Nederlandse handen is. Van “buitenlandse” is sprake als de beslissende zeggenschap in een ander land wordt uitgeoefend. Van een “international” is sprake als de in Nederland gevestigde onderneming buitenlandse groepsmaatschappijen bezit.
Er zijn twee omstandigheden waarin een rechtspersoon een andere rechtspersoon als dochtermaatschappij moet beschouwen:
• Beschikken over meer dan de helft van de stemrechten (al dan niet met andere stemgerechtigden);
• Als hij als lid of als aandeelhouder meer dan de helft van de bestuurders kan benoemen of ontslaan.
Als er over de dochtermaatschappij feitelijk beleidsbepalende invloed wordt uitgeoefend, dan is er sprake van een groepsmaatschappij; men spreekt dan ook van beslissende zeggenschap. In de Verenigde Staten heet dat een “subsidiary”.

Zie ook: Ondernemingengroep

Tastbare producten, zoals voedingsmiddelen, duurzame consumptieartikelen, machines en dergelijke.

De classificatie van goederen die gebruik maakt van een indeling gebaseerd op de NST 2007.

Toelichting
Deze codering is vanaf het referentiejaar 2008 van kracht binnen de lidstaten van de Europese Unie.
NST 2007 is een classificatiesysteem voor producten en activiteiten en houdt rekening met de economische activiteit waaruit de goederen afkomstig zijn.
Het eerste niveau van de NST-classificatie (de twintig afdelingen) wordt gebruikt voor de indeling van het soort goederen.

NST 2007 afdelingen
01 Producten van de landbouw, jacht en bosbouw; vis en andere visserijproducten
02 Steenkool en bruinkool; ruwe aardolie en aardgas
03 Metaalertsen en andere delfstoffen; turf; uranium en thorium
04 Voedings- en genotmiddelen
05 Textiel en textielproducten; leder en lederwaren
06 Hout, hout- en kurkwaren (m.u.v. meubelen); vlecht- en mandenmakerswerk; pulp, papier en papierwaren; drukwerk en opgenomen media
07 Cokes en geraffineerde aardolieproducten
08 Chemische producten en synthetische of kunstmatige vezels; producten van rubber of kunststof; splijt- en kweekstoffen
09 Overige niet-metaalhoudende minerale producten
10 Metalen in primaire vorm; producten van metaal, andere dan machines en apparaten
11 Machines, apparaten en werktuigen, n.e.g.; kantoormachines en computers; elektrische machines en apparaten, n.e.g.; radio-, televisie- en telecommunicatieapparatuur; medische apparatuur en instrumenten, precisie- en optische instrumenten, uurwerken
12 Transportmiddelen
13 Meubelen; overige industrieproducten, n.e.g.
14 Secundaire grondstoffen; gemeentelijk afval en overig afval
15 Brieven, pakketten
16 Uitrusting en materiaal voor het vervoer van goederen
17 Vervoerde goederen in het kader van particuliere of bedrijfsverhuizingen; door reizigers begeleide bagage en artikelen; voor reparatiedoeleinden vervoerde voertuigen; overige niet voor de markt bestemde goederen, n.e.g.
18 Gegroepeerde goederen: diverse soorten goederen die gezamenlijk worden vervoerd
19 Niet identificeerbare goederen: goederen die om de een of andere reden niet te identificeren zijn en daarom ook niet in de groepen 01 tot en met 16 kunnen worden opgenomen
20 Overige goederen, n.e.g.

De classificatie van goederen die gebruik maakt van een indeling gebaseerd op de NST/R (Nomenclature uniforme des marchandises pour les Statistiques de Transport, Revisée).

Toelichting
Deze codering is sinds 1 januari 1967 van kracht binnen de lidstaten van de Europese Unie.
Door de hiërarchische opbouw van codenummers is het mogelijk goederen te groeperen tot 10 hoofdstukken (1-digit) en 52 groepen (2-digit) op basis van het eerste, resp. de eerste twee cijfers van het codenummer. De volledige detaillering naar goederensoorten is mogelijk tot op 4-digit niveau.

NSTR hoofdstukken
0 Landbouwproducten en levende dieren
1 Andere voedingsproducten en veevoeder
2 Vaste minerale brandstoffen
3 Aardoliën en aardolieproducten
4 Ertsen, metaalafval, geroost ijzerkies
5 Ijzer, staal en non-ferrometalen (incl. halffabricaten)
6 Ruwe mineralen en -fabricaten; bouwmaterialen
7 Meststoffen
8 Chemische producten
9 Voertuigen, machines en overige goederen (w.o. stukgoederen)
xx Oorlogswapens en -munitie

Gehele of gedeeltelijke kwijtschelding van een opgelegde straf.

Toelichting
Na een veroordeling kan de veroordeelde of een ander een gratieverzoek indienen. Dit heeft tot doel dat de opgelegde straf geheel of gedeeltelijk wordt kwijtgescholden. De Gratiewet noemt twee gronden waarop gratie kan worden verleend. In de eerste plaats kan er sprake zijn van omstandigheden waarmee de rechter bij de uitspraak niet of onvoldoende rekening heeft gehouden, terwijl die omstandigheden wel zouden hebben geleid tot een lagere straf. In de tweede plaats kan het zo zijn dat met (de voortzetting van) de straf geen redelijk doel meer wordt gediend.

Werknemer wiens woonadres en werkadres in twee verschillende landen liggen.

Toelichting
Ook mensen die niet dagelijks naar de woonplaats terugkeren worden tot de grensarbeiders gerekend.

Ruimte in penitentiaire inrichtingen die is bestemd voor opname van niet-Nederlanders aan wie toegang tot Nederland is geweigerd.

Zie ook: Niet-Nederlander, Penitentiaire inrichting

De verhouding tussen het aantal personen van 65 jaar of ouder en het aantal personen van 20 tot 65 jaar.

Toelichting
Dit cijfer geeft inzicht in de verhouding van de ouderen tot het werkende deel van de bevolking.

Heffingen die het afremmen van milieubelastende activiteiten beogen via een verhoging van de prijs.

Toelichting
De opbrengst van deze heffingen gaat naar de algemene middelen en wordt dus niet speciaal gebruikt voor de financiering van milieumaatregelen door de overheid.
Voorbeelden van groene belastingen zijn de brandstofaccijns, de motorrijtuigenbelasting en de energiebelasting.

De verhouding tussen het aantal personen van 0 tot 20 jaar en het aantal personen van 20 tot 65 jaar.

Toelichting
Dit cijfer geeft inzicht in de verhouding van de jeugd tot het werkende deel van de bevolking.

Een clustering van de 66 landbouwgebieden tot veertien groepen van landbouwgebieden.

Toelichting
landbouwgebieden zijn groepen van aangrenzende gemeenten voor informatie over landbouw.

Zie ook: Landbouwgebied

Een accommodatie met ten minste twintig slaapplaatsen die logies overwegend aan personen in groepsverband (geen gezinsverband zijnde) verstrekt, met slaapgelegenheid in kamers, zalen, huisjes, tenthuisjes, appartementen en / of tenten, die gasten mogelijk met 'vreemden' moeten delen.

Toelichting
Onder groepsaccommodaties worden verstaan: kampeerboerderijen, vakantiehuizen, kindervakantiehuizen, scoutinghuizen, natuurvriendenhuizen, tentenkampen en logiesaccommodaties behorende tot watersportcentra en maneges.

Een heffing door het Rijk voor op het onttrekken van grondwater aan de bodem door middel van een inrichting als bedoeld in de Grondwaterwet.

Toelichting
Belastingplichtige is de houder van de inrichting. Grondslag voor de heffing is de onttrokken hoeveelheid grondwater, gemeten in kubieke meters.

Klasse uit de indeling Vaarwegen bevaarbaarheid (CEMT). Vaarweg uitsluitend geschikt voor vaartuigen met een maximale lengte van 110 meter, een maximale breedte van 11,40 meter en een maximale diepgang van 3,30 meter. Het laadvermogen van dergelijke schepen is over het algemeen maximaal 3 950 ton.

Zie ook: Vaarwegen, bevaarbaarheid (CEMT)

Gebied met een aaneengesloten stedelijke bebouwing.

Toelichting
Een grootstedelijke agglomeratie is stedelijk gebied in morfologische zin. Het is een aaneengesloten gebied met stedelijke bebouwing waarin de meeste menselijke activiteiten plaatsvinden, de meeste banen aanwezig zijn en de meeste openbare voorzieningen zijn gelokaliseerd. De grootstedelijke agglomeraties vormen de centra van de stadsgewesten.


De gebieden met een stedelijke bebouwing zijn afgebakend aan de hand van de digitale kaart van het bodemgebruik naar de situatie van 1996. Welk gebied het centrum van het stadsgewest is, is bepaald aan de hand van inwonertal (meer dan 100 duizend), aantal banen (meer dan 50 duizend) en potentieel aan regionale klanten (meer dan 150 duizend). De indeling in grootstedelijke agglomeraties is niet landelijk dekkend en is beschikbaar vanaf 1 januari 2000. Het aantal grootstedelijke agglomeraties bedraagt 22.

Zie ook: Stadsgewest

Indeling van gemeenten gebaseerd op hun inwonertal.

In Nederland gevestigde onderneming met rechtspersoonlijkheid met een balanstotaal van 23 miljoen euro of meer (vanaf 2001). Vóór 2001 is een balanstotaal van 12,5 miljoen euro bepalend. Alleen ondernemingen met als hoofdactiviteit de productie van goederen en niet-financiële diensten worden meegenomen.

Toelichting
De statistiek Financiën van grote ondernemingen wordt samengesteld op basis van een enquête bij 2000 grote ondernemingen. De cijfers over de grote ondernemingen zijn inclusief de geconsolideerde opgave van circa 20.000 dochterondernemingen.

Zie ook: Onderneming

Binnenbrand waarbij de eerst uitgerukte bluseenheid versterking van tenminste één andere bluseenheid nodig heeft.

Zie ook: Binnenbrand, Brand (juridisch), Kleine binnenbrand

Het gymnasium is één van de twee onderwijssoorten van het voorbereidend wetenschappelijk onderwijs (vwo). Bij deze zesjarige opleiding krijgen alle leerlingen Grieks en Latijn in de onderbouw en minimaal één van deze klassieke talen in de bovenbouw

Toelichting
De andere onderwijssoort in het vwo is het atheneum. Tot de invoering van de profielen mochten leerlingen op het gymnasium voor het eindexamen zelf een pakket van ten minste zeven vakken samenstellen. Vanaf het schooljaar 1998/’99 moeten zij, evenals de leerlingen op het atheneum, kiezen uit vier profielen. Aanvankelijk vielen Grieks en Latijn bij deze profielen in de zogeheten ‘vrije ruimte’. Vanaf 2006/’07 worden deze twee klassieke talen tot de profielvakken gerekend.

Zie ook: Atheneum, Profielen (onderwijs), Voorbereidend wetenschappelijk onderwijs (vwo)