Begrippen

Lijst met begrippen die CBS hanteert in zijn statistieken. Door overal dezelfde definities te gebruiken, kunnen cijfers beter met elkaar vergeleken worden.

Lijst van begrippen

Fictief cohort van doorgaans 100 duizend mannen of vrouwen dat op iedere leeftijd is blootgesteld aan de geslachts- en leeftijdsspecifieke sterftekansen zoals waargenomen in een bepaalde periode of voor een bepaald geboortecohort.

Persoon die met goed gevolg een universitair tandartsexamen heeft afgelegd en is ingeschreven in het register van tandartsen van de Geneeskundige Hoofdinspectie van de Volksgezondheid.

De vaart met tank- en combinatieschepen welke geheel of voornamelijk natte bulklading vervoeren, alsmede de vaart met lege tankschepen en lege combinatieschepen die ingezet zijn in de tankvaart.

Organisatie die zorg, beveiliging en therapie geeft ter verpleging en behandeling van personen die: - door de rechter ter beschikking zijn gesteld; - hierheen uit de gevangenis of huis van bewaring worden overgeplaatst op grond van artikel 41 van de Penitentiaire Maatregel; - zich hier vrijwillig laten verplegen; - hier worden geplaatst in het kader van crisisopvang.

Zie ook: Gevangenis, Huis van bewaring, Terbeschikkingstelling

Persoon die in afwachting is van plaatsing in een TBS-inrichting.

Zie ook: Gevangenis, Huis van bewaring, TBS-inrichting, Terbeschikkingstelling

Beslissing van het Openbaar Ministerie waarbij het afziet van vervolging van een strafbaar feit omdat het van mening is dat vervolging niet tot een veroordeling zal leiden, bijvoorbeeld omdat voldoende bewijs ontbreekt of omdat het feit of de verdachte niet strafbaar is.

Zie ook: Openbaar Ministerie (OM), Strafbaar feit

Dat deel van de verlies- en winstrekening waarop de lasten en baten uit de gewone bedrijfsuitoefening worden verantwoord.

Toelichting
Met name in gebruik bij het verzekeringsbedrijf.

Een administratieve teleenheid die gebruikt wordt bij het vaststellen van de hoogte van de kinderbijslag.

Toelichting
Voorbeeld: een gehandicapt kind geldt voor de kinderbijslag als twee telkinderen waardoor het in aanmerking komt voor dubbele kinderbijslag.

Zie ook: Algemene kinderbijslagwet

Accommodatie met één of meer overdekte tennisbanen, eventueel in combinatie met andere sportruimten, maar zonder sportzaal en zonder sporthal.

Een tijdelijke expositie van een collectie die plaatsvindt in een museum en/of wordt georganiseerd door een museum. De expositie kan (een deel van) de collectie van het museum waar hij wordt gehouden, of van het organiserende museum bevatten.

Maatregel in het strafrecht waarbij de rechter beveelt dat de verdachte van een misdrijf die een gebrekkige ontwikkeling of een ziekelijke stoornis heeft, in een TBS-inrichting zal worden behandeld en begeleid.

Zie ook: Strafrecht, TBS-inrichting, Verdachte

Specifieke lichte olie voor gebruik in onder andere de verfindustrie.

Toelichting
In het Engels bekend als white spirit. Minerale terpentine heeft dezelfde
eigenschappen als terpentijn of terpentijnolie dat uit dennenhout wordt
gewonnen.

Lichte oliën bestemd voor gebruik als oplos- of schoonmaakmiddel.

Terrein in gebruik voor geconcentreerde detailhandel en horeca-activiteiten.

Toelichting
Tot detailhandel en horeca wordt gerekend:
- winkelcentrum, veelal gelegen in en/of aan voetgangersgebied (ook al wordt daarboven gewoond);
- goederenmarkt;
- terrein met bedrijven in de horecasector;
- bijbehorende parkeerterreinen.

Zie ook: Bodemgebruik, Classificatie

Terrein in gebruik voor agrarische bedrijfsvoering onder staand glas.

Toelichting
Tot glastuinbouw wordt gerekend:
- terrein in gebruik voor de teelt van gewassen onder staand glas;
- in- en aanliggende waterbassins.

Zie ook: Bodemgebruik, Classificatie

Terrein in gebruik voor het algemeen nut, zoals gemeentehuizen, politiebureaus en nutsbedrijven.

Toelichting
Tot openbare voorziening wordt gerekend:
- ministerie;
- gemeentehuis (stadskantoor), kantoor openbare werken enz.;
- grenskantoor (douane enz.);
- provinciehuis;
- politiebureau, brandweerkazerne, rechtbank, gevangenis;
- nutsbedrijf (gas, water, elektriciteit, stadsverwarming en centrale antenne-inrichtingen) incl. het daarbij behorende terrein;
- waterzuiveringsinstallatie en vuilverbrandingsinstallatie met bijbehorende opslagplaatsen;
- opslagterrein van Rijk, provincie en gemeente, m.u.v. opslagterrein voor het onderhoud van wegen;
- militair object, zoals munitiedepot, kazerne, mobilisatiecomplex, radarpost en schietbaan;
- fort (voormalig);
- bijbehorende parkeerterreinen en bos- of heesterstroken.
Openbare voorzieningen worden in de topografische kaart in de regel met een afrastering afgebakend. Als begrenzing van een object wordt dan de afrastering aangehouden.

Zie ook: Bodemgebruik, Classificatie

Terrein in gebruik voor sociale en culturele voorzieningen zoals ziekenhuizen, universiteiten en musea.

Toelichting
Tot sociaal-culturele voorziening wordt gerekend:
- onderwijsinstelling voor voortgezet en hoger onderwijs;
- internaat;
- conferentieoord;
- ziekenhuis, sanatorium, verpleeghuis, psychiatrisch ziekenhuis, inrichting voor zwakzinnigen e.d.;
- kerk, klooster, museum (ook voor het publiek toegankelijke kastelen), exclusief openluchtmuseum;
- schouwburg, bioscoop, concert- en congresgebouw;
- cultureel centrum;
- wijkgebouw, verenigingsgebouw, jeugdsociëteit;
- sociale werkplaats;
- bijbehorende parkeerplaatsen, tuinen en bos- of heesterstroken.
Sociaal-culturele voorzieningen worden in de topografische kaart soms met een afrastering afgebakend. Als begrenzing van een object wordt dan de afrastering aangehouden.

Zie ook: Bodemgebruik, Classificatie

Vlucht waarbij de opstijging en de daarop volgende landing op hetzelfde luchtvaartterrein plaatsvinden.

Omvat hoger beroepsonderwijs, wetenschappelijk onderwijs, onderwijs van de Open Universiteit (voor zover examenprogramma's) en ander, veelal particulier, beroepsonderwijs op dit niveau.

Het proces waarbij een onderdaan van een derde land, vrijwillig gevolg gevend aan een terugkeerverplichting of gedwongen, terugkeert naar het land van herkomst, een land van doorreis of een ander derde land.

Zie ook: Asielzoeker

Een eenheid die op een ISO-container met een lengte van 20 voet (6,10 m) gebaseerd is. Deze eenheid wordt gebruikt als een standaardmaat voor containers van verschillende capaciteit en voor het beschrijven van de capaciteit van containerschepen of -terminals.

Toelichting
Eén ISO-container van 20 voet (6,10 m) is gelijk aan 1 TEU.
Eén ISO-container van 40 voet is gelijk aan 2 TEU’s.
Eén container van meer dan 20 en minder dan 40 voet is gelijk aan 1,50 TEU.
Eén container van meer dan 40 voet is gelijk aan 2,25 TEU’s.

Meeteenheid voor de vervoersprestatie, overeenkomend met de verplaatsing van een TEU over een afstand van één kilometer.

Arbeid verricht door een thuiswerker.

Zie ook: Thuiswerker

Een persoon die een overeenkomst sluit met een bedrijf of andere persoon om thuis - buiten de directe controle van de andere partij om - werkzaamheden te verrichten tegen een vooraf afgesproken vergoeding, zonder daarbij gebruik te maken van meer dan twee hulpkrachten van buiten het eigen gezin.

Zie ook: Thuisarbeid

Persoon ongeacht leeftijd of burgerlijke staat die een kind-ouder relatie heeft met één of twee tot het huishouden behorende ouders.

Toelichting
Onder thuiswonende kinderen worden ook adoptie- en stiefkinderen begrepen, maar geen pleegkinderen.

Verzorging en verpleging die bij cliënten/patiënten thuis wordt geleverd met als doel om ze zodanig te begeleiden in hun thuissituatie dat opname in een ziekenhuis, verzorgingshuis, verpleeghuis enz. niet nodig is.

Toelichting
Instellingen voor thuiszorg voeren een of meer van de volgende werksoorten uit die erkend zijn in het kader van de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten: algemene thuiszorg (wijkverpleging, gezinszorg, uitlenen van verpleegartikelen), ouder- en kindzorg op de consultatiebureaus voor zuigelingen en kleuters, kraamzorg en dieetadvisering, inclusief eventuele nevenactiviteiten zoals algemeen maatschappelijk werk.

Een relatie tussen een werkgever en een werknemer waarbij het arbeidscontract van beperkte duur is.

Zie ook: Vaste baan

De minimale loonaanspraak van een werknemer bij een normale arbeidsduur.

De wijze waarop het archief geraadpleegd kan worden: op vaste openingstijden, op afspraak, zowel op openingstijden alsook op afspraak.

Van inkomen en vermogen afhankelijke gedeeltelijke vrijstelling van het te betalen griffierecht, toegekend aan een partij in een burgerlijke rechtszaak.

Toelichting
Griffierecht betreft door partijen verschuldigde bijdragen in de kosten van burgerlijke rechtszaken. Hierbij geldt dat bij een volledige toevoeging (op grond van de Wet op de Rechtsbijstand) driekwart van het vaste griffierecht niet hoeft te worden betaald. Indien bij de toevoeging een eigen bijdrage is vastgesteld, moet de helft van het vaste griffierecht worden betaald.

De vergoeding aan banken voor financiële intermediatie, dat wil zeggen het aantrekken, transformeren en distribueren van financiële middelen. De vergoeding voor deze diensten wordt impliciet verrekend met de ontvangen en betaalde rente.

Toelichting
De waarde van deze zogenaamde toegerekende bankdiensten wordt berekend als de marge op aangetrokken deposito's en op uitgezette leningen, oftewel het verschil tussen de rente die wordt betaald op deposito's en de rente die wordt ontvangen op de uitgezette leningen.

Omdat gegevens over de afzetverdeling van deze diensten ontbreken, wordt het gebruik ervan in de Nationale rekeningen per conventie op het niveau van de gehele economie in mindering gebracht op het bbp.

Zie ook: bruto binnenlands product (marktprijzen) (BBP), Financiële intermediatie, Rentemarge

De berekening van het bedrag dat op basis van de bekende transacties aan btw betaald zou moeten zijn. Dit wordt berekend door op de relevante goederen- en dienstentransacties de wettelijke btw-percentages toe te passen. Met relevant wordt bedoeld dat de btw alleen berekend wordt over de transacties waarbij sprake is van een eindheffing.

Toelichting
De belasting over de toegevoegde waarde (btw) is een productgebonden belasting die op de verschillende momenten van levering door producenten wordt geïnd en uiteindelijk volledig ten laste komt van de eindgebruikers.

Van eindheffing is vooral sprake bij consumptieve aankopen door huishoudens en bij aankopen door bedrijven die vrijgesteld zijn van afdracht btw. Omdat deze bedrijven geen btw berekenen op hun verkopen, kunnen ze die ook niet verrekenen met betaalde btw op hun aankoop van intermediaire goederen en kapitaalgoederen. De btw op hun aankopen is daarmee een eindheffing.

Zie ook: Belasting over de toegevoegde waarde (btw)

Schenkingen van de overheid die zijn bedoeld ter vergroting van de pensioenvoorzieningen. In de nationale rekeningen worden deze betalingen op de kapitaalrekening twee keer als bestedingen geregistreerd: in de eerste plaats als overige kapitaaloverdrachten van de overheid aan pensioenfondsen. In de tweede plaats als toegerekende kapitaaloverdrachten van pensioenfondsen aan huishoudens.

Zie ook: Kapitaalrekening, Overige kapitaaloverdracht, Toegerekende kapitaaloverdrachten aan polishouders

Schenkingen van de overheid die zijn bedoeld ter vergroting van de pensioenvoorzieningen, zijn geregistreerd als overige kapitaaloverdrachten van de overheid aan pensioenfondsen. Zij worden via een toegerekende kapitaaloverdracht van pensioenfondsen aan huishoudens ten gunste gebracht van de polishouders. Dit bedrag wordt vervolgens op de financiële rekening teruggeboekt naar de pensioenfondsen als onderdeel van de pensioenvoorzieningen.

Zie ook: Financiële rekening, Overige kapitaaloverdracht, Toegerekende kapitaaloverdrachten

Deze omvatten: loon bij ziekte, ontslagvergoedingen en tegemoetkomingen in de ziektekosten.

Toelichting
In de Nationale rekeningen wordt in deze transactie de tegenwaarde geregistreerd van de rechtstreekse sociale uitkeringen door werkgevers aan hun (voormalige) werknemers. Omdat de rechtstreekse uitkeringen door werkgevers deel uitmaken van de loonkosten zijn zij in eerste instantie geregistreerd als beloning van werknemers (onderdeel sociale premies t.l.v. werkgevers). De rechtstreekse uitkeringen worden echter ook gezien als sociale uitkeringen. De dubbeltelling die daardoor ontstaat wordt geneutraliseerd door de fictieve transactie 'toegerekende sociale premies'.

Zie ook: Sociale lasten

Het verschil tussen de productie (basisprijzen) en het intermediair verbruik (exclusief aftrekbare btw).

Zie ook: bruto binnenlands product (marktprijzen) (BBP), Intermediair verbruik (excl. aftrekbare btw), Productie (basisprijzen)

De activiteiten van personen die reizen naar en verblijven op plaatsen buiten hun normale omgeving, voor niet langer dan een (aaneengesloten) jaar, om redenen van vrijetijdsbesteding, zaken en andere doeleinden die niet zijn verbonden met het uitoefenen van activiteiten die worden beloond vanuit de plaats die wordt bezocht.

Toelichting
Deze definitie is weliswaar internationaal geaccepteerd, maar erg algemeen. Elk land vult het anders in met frequentie / tijd en/of afstandscriteria. In Nederland hanteert het CBS twee criteria waaraan samen voldaan moet zijn:
1) bezoeken die langer duren dan twee uur en die
2) gedaan zijn vanuit een recreatief toeristisch of zakelijk toeristisch motief zijn bezoeken buiten de normale omgeving en dus toeristisch.
De normale omgeving van een persoon is de directe nabijheid van zijn of haar huis en plaats van werk of studie en andere plaatsen die regelmatig worden bezocht.
Buitenlanders die in Nederland komen werken en betaald worden door mensen, organisaties of bedrijven in Nederland tellen dus niet mee als toerist. Zakelijke reizigers op dienstreis of congres tellen wel mee. Binnenlandse reizigers die forensen, vracht vervoeren, of als verkoper reizen tellen niet mee.
Verder kunnen eendaagse (of dag-) en meerdaagse toeristen worden onderscheiden.

Gebied, meestal bestaande uit een groep gemeenten, ontworpen voor statistieken over toeristische dienstverlening en vrijetijdsbesteding.

Toelichting
De indeling in toeristengebieden is in 1972 ontworpen voor statistieken op het terrein van de toeristische dienstverlening en vrijetijdsbesteding. Nederland telt 17 toeristengebieden. De gebieden zijn niet noodzakelijkerwijs aaneensluitend.

Logiesvorm waarbij de slaapaccommodatie niet in eigendom van het huishouden is maar van andere particulieren, of gehuurd wordt van professionele verstrekkers van logiesaccommodaties.

Toelichting
Met ingang van 2002 worden de toeristische logiesvormen als volgt ingedeeld:
- woning van familie, vrienden of kennissen,
- woning van een andere particulier,
- hotel,
- pension, bed & breakfast,
- appartement,
- zomerhuisje, vakantiebungalow (gehuurd),
- tent, bungalowtent,
- caravan, vouwwagen, camper,
- boot (cruiseschip en gehuurde zeilboot of motorjacht),
- jeugdherberg of andere groepsaccommodatie,
- overige logiesvormen.

Vakantie waarbij voornamelijk van toeristische logiesvormen gebruik is gemaakt.

Toelichting
Onder toeristische logiesvorm wordt verstaan de logiesvorm waarbij de slaapaccommodatie niet in eigendom van het huishouden is maar van andere particulieren, of gehuurd wordt van professionele verstrekkers van logiesaccommodaties.

Wet die voorziet in het verlenen van een toeslag tot het relevante sociale minimum aan uitkeringsgerechtigden op grond van verschillende sociale zekerheidsuitkeringen.

Toelichting
Dit zijn oa. de Ziektewet, de Werkloosheidswet, de Algemene Arbeidsongeschiktheidswet, de Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering en de Wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening militairen.
De wet is in werking getreden op 1 januari 1987 en vervangt de tot die datum in de genoemde wetten zelf opgenomen regels met betrekking tot de minimumbescherming.

Een gebouw of deel van een gebouw dat, vanuit bouwtechnisch oogpunt gezien, blijvend bestemd is voor permanente bewoning.

Toelichting
De operationele criteria voor tot bewoning bestemde gebouwen zijn:
1 - Het gebouw dient op de grond geplaatst te zijn en daaraan hecht verankerd.
2 - Het gebouw dient zodanig te zijn gebouwd of verbouwd dat het voor bewoning geschikt is.
3 - Het gebouw dient een zodanige bescherming te bieden tegen het klimaat dat het geschikt is voor bewoning gedurende het hele jaar.
4 - Het gebouw dient zodanig te zijn gebouwd dat het geschikt is om minstens 10 jaar voor bewoning te worden gebruikt.

Het percentage huwelijken dat door een echtscheiding zal worden ontbonden als de in het verslagjaar waargenomen huwelijksduurspecifieke sterfte- en echtscheidingskansen blijven gelden.

Toelichting
Tot en met 1997 werd bij de berekening van het echtscheidingspercentage onder andere gebruik gemaakt van cijfers over echtscheidingen. Vanaf 1998 wordt gebruik gemaakt van de van echt scheidende vrouwen. De verschillen zijn minimaal.

Totaal van dagopvang en buitenschoolse opvang.

Het totaal van de werknemers in dienst van een gemeentelijk of regionaal brandweerkorps.

Toelichting
Zowel beroepspersoneel plus vrijwillig personeel, als operationeel plus overig personeel telt op tot het totale personeel.

Zie ook: Brandweer, Operationeel personeel brandweer, Overig personeel brandweer, Vrijwillig personeel brandweer

De procentuele mutatie van de CBS-herbeleggingsindex aandelen over een bepaalde periode. Het totaal rendement op aandelen valt in principe uiteen in het koersrendement en het dividendrendement.

De procentuele mutatie van de CBS-herbeleggingsindex obligaties over een bepaalde periode. Het totaal rendement op obligaties valt in principe uiteen in het koersrendement en het couponrendement.

Totaal van dagopvang en buitenschoolse opvang.

De ongeregelde vaart met droge bulkschepen en stukgoedschepen.

De aard van de overeenkomst die aan de levering van de goederen ten grondslag ligt.

Toelichting
Voorbeelden van transacties zijn: koop/verkoop, retourzending, transactie zonder verrekening, loonveredeling en reparatie.

Het onder bepaalde omstandigheden ter voorkoming van strafvervolging voldoen aan een of meer door de opsporingsambtenaar (politie) of het Openbaar Ministerie (officier van justitie) gestelde voorwaarden, zoals het betalen van een geldsom ('boete'), waardoor het recht tot strafvervolging vervalt.

Zie ook: Schikking

Motorvoertuig voor het wegverkeer, uitsluitend of hoofdzakelijk ontworpen voor het trekken van andere wegvoertuigen zonder eigen krachtbron (hoofdzakelijk opleggers).

Toelichting
Landbouwtrekkers vallen hier niet onder.

Werknemer, die geen ambtenaar is, maar wiens salaris de trend van de ambtenarensalarissen volgt.

Zie ook: Ambtenaar

Een medische hulpdienst voor bijstand bij (plotseling) optredende trombose.

Toelichting
Trombose is het ontstaan van een bloedstolsel (een prop of proppen in de bloedbaan) in een bloedvat.
De te verlenen hulp wordt verleend op voorschrift van de behandelende arts en omvat:
a. het regelmatig afnemen van bloedmonsters van de patiënt;
b. het verrichten dan wel onder verantwoordelijkheid van de dienst doen verrichten van de noodzakelijke laboratoriumonderzoeken ter bepaling van de stollingstijd van het bloed;
c. het geven van adviezen aan de behandelend arts omtrent de toepassing van geneesmiddelen ter beïnvloeding van de bloedstolling.

Zie ook: Zelfstandige trombosedienst, Ziekenhuistrombosedienst

Gedroogd veen dat vroeger als brandstof werd verbruikt.

Toelichting
Turf bevat relatief veel water, waardoor het een lage verbrandingswaarde heeft.

Personen die verhuisd zijn waarbij het oude en het nieuwe adres in verschillende gemeenten liggen.

Toelichting
In de CBS-bevolkingsstatistieken zijn uitsluitend die verhuizingen opgenomen die door de burger zijn gemeld bij het bevolkingsregister van zijn of haar woongemeente.
Wijzigingen van adres door wijziging van straatnaam, huisnummer, gemeentelijke herindeling of iets dergelijks worden niet als verhuizing beschouwd.

Personen die verhuisd zijn waarbij de oude en de nieuwe woongemeente in verschillende provincies liggen.

Toelichting
In de CBS-bevolkingsstatistieken zijn uitsluitend die verhuizingen opgenomen die door de burger zijn gemeld bij het bevolkingsregister van zijn of haar woongemeente.
Wijzigingen van adres door wijziging van straatnaam, huisnummer, gemeentelijke herindeling of iets dergelijks worden niet als verhuizing beschouwd.

Klasse uit de indeling Vaarwegen bevaarbaarheid (CEMT). Vaarweg uitsluitend geschikt voor vaartuigen met een maximale lengte van 145 meter, een maximale breedte van 22,80 meter en een maximale diepgang van 4,00 meter. Het laadvermogen van dergelijke schepen is over het algemeen maximaal 7 050 ton.

Zie ook: Vaarwegen, bevaarbaarheid (CEMT)

Klasse uit de indeling Vaarwegen bevaarbaarheid (CEMT). Vaarweg uitsluitend geschikt voor vaartuigen met een maximale lengte van 189 meter, een maximale breedte van 11,40 meter en een maximale diepgang van 4,00 meter. Het laadvermogen van dergelijke schepen is over het algemeen maximaal 7 050 ton.

Zie ook: Vaarwegen, bevaarbaarheid (CEMT)

Verdachte die in het peiljaar misdrijven heeft gepleegd die tot twee verschillende categorieën horen.

Zie ook: Enkelsoortige verdachte, Meersoortige verdachte, Misdrijf, Pleegprofiel, Verdachte

Huishouden met een (echt)paar van wie beide partners verdiener zijn.

Toelichting
Tot 2000: Huishouden met een (echt)paar van wie beide partners persoonlijk inkomen hebben.

Zie ook: Verdiener

Formele situatie waarvan sprake is bij het verblijf van een niet-Nederlander in Nederland, bijvoorbeeld verblijfsvergunning voor bepaalde tijd of onbepaalde tijd.

Zie ook: Verblijfsvergunning voor bepaalde tijd, Verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd