Begrippen

Lijst met begrippen die CBS hanteert in zijn statistieken. Door overal dezelfde definities te gebruiken, kunnen cijfers beter met elkaar vergeleken worden.

Lijst van begrippen

Adviesorgaan van de regering waarbij de Afdeling bestuursrechtspraak rechtspreekt in bestuurszaken.

Toelichting
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State oordeelt in hoger beroep in bepaalde zaken die al door een rechtbank zijn berecht.

Rechterlijk college dat strafzaken behandelt waarvoor geen openbare zitting is voorgeschreven. In de regel zijn strafzaken altijd openbaar; de behandeling in raadkamer is een wettelijk voorgeschreven uitzondering. Voorbeeld: schadevergoeding aan ex-verdachten.

Zie ook: Strafrecht

Het water begrensd door de Hollandsebrug bij Muiderberg, de Ketelbrug tussen de Noordoostpolder en Oostelijk Flevoland, het Kattendiep, het Keteldiep en de omgrenzing van het Zwarte Meer.

Zie ook: Bodemgebruik, Classificatie

Vierkant van 500 bij 500 meter met buitenrandcoördinaten op de hele en halve kilometers volgens het stelsel van de Rijksdriehoeksmeting (RD-stelsel).

De conjunctuurfase die gekenmerkt wordt door teruglopende groei van de economische activiteiten. Dit wordt afgemeten aan een kleiner wordende volumegroei van het bruto binnenlands product of een groei die beneden het langjarige gemiddelde ligt.

Toelichting
Recessie gedefinieerd als 'De toestand waarin de economie verkeert wanneer het volume van het bruto binnenlands product (na correctie voor seizoeninvloeden) twee opeenvolgende kwartalen krimpt.' is gangbaar in de (vooral Engelstalige) media. Deze definitie is bij economen omstreden.

Rechtscollege dat kennisneemt van alle zaken waarvoor in de wet geen andere rechter is aangewezen.

Sector binnen een rechtbank die een deel van de bestuurszaken behandelt die voor het eerst voor een rechter worden gebracht.

Zie ook: Rechtbank

Sector binnen een rechtbank die de zaken behandelt die niet volgens de wet aan de kantonrechter worden voorgelegd.

Zie ook: Rechtbank

Sector binnen een rechtbank (voorheen kantongerecht), waar de kantonrechter rechtspreekt.

Zie ook: Rechtbank

Sector binnen een rechtbank die strafzaken behandelt.

Zie ook: Rechtbank, Rechtbankstrafzaak

Strafzaak die volgens de wet kan worden voorgelegd aan de sector strafrecht van de rechtbank. Het gaat dan meestal om misdrijven (ernstige strafbare feiten).

Zie ook: Misdrijf, Rechtbank, sector straf

Het geheel van rechtsprekende organen (waaronder de rechtbanken, hoven en Hoge Raad) en het Openbaar Ministerie.

Zie ook: Gerechtshof, Hoge Raad, Openbaar Ministerie (OM), Rechtbank

Het in stand houden van de rechtsorde en het toezien op de naleving van de wetten.

Procedure waarmee partijen - soms derden - een (rechterlijke) beslissing bij dezelfde of een hogere rechter kunnen aantasten.

Toelichting
Er zijn gewone rechtsmiddelen, zoals bezwaarschrift, verzet, hoger beroep of cassatie(beroep) en buitengewone rechtsmiddelen, zoals derdenverzet, rekest-civiel, herziening of cassatie in het belang der wet.

Zie ook: Bezwaar (juridisch), Cassatie, Cassatie in het belang der wet, Hoger beroep, Verzet (juridisch)

Een juridische constructie waardoor een organisatie, net als een natuurlijke persoon, in het recht als rechtssubject is erkend als drager van wettelijke rechten en plichten.

Toelichting
Een rechtspersoon kan optreden als een persoon in het rechtsverkeer, d.w.z. bezittingen en schulden hebben, contracten sluiten, rechtszaken aanspannen of aangeklaagd worden.
De rechtspersonen zijn in drie categorieën te verdelen:
- privaatrechtelijke rechtspersonen (bijv. besloten vennootschap, naamloze vennootschap, vereniging en stichting);
- publiekrechtelijke rechtspersonen (bijv. ministerie, provincie, gemeente, waterschap, Sociaal-Economische Raad, Publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie, Zelfstandig bestuursorgaan);
- kerkgenootschappen.
Een rechtspersoon kan bestuurder zijn van een andere rechtspersoon, maar niet een commissaris.

Zie ook: Juridische eenheid, Natuurlijk persoon

Vorm van juridische eenheden die in het recht bekend is.

Toelichting
De navolgende rechtsvormen kunnen onder meer worden onderscheiden:
- Nederlandse rechtsvormen zonder rechtspersoonlijkheid: eenmanszaak, vennootschap onder firma, commanditaire vennootschap, maatschap;
- Nederlandse rechtsvormen met rechtspersoonlijkheid: besloten vennootschap, naamloze vennootschap, vereniging, stichting, coöperatie, onderlinge waarborgmaatschappij;
- Europese rechtsvormen: Europees economisch samenwerkingsverband, Europese vennootschap, Europese coöperatieve vennootschap;
- Buitenlandse rechtspersonen.
Zie de alfabetische begrippenlijst voor definities van deze rechtsvormen.

Formeel is de rechtsvorm een kenmerk van een juridische eenheid en niet van een bedrijf. De statistische eenheid 'bedrijf' kan bestaan uit een of meer juridische eenheden (natuurlijke personen en/of niet-natuurlijke personen). Als een bedrijf uit meer dan één juridische eenheid bestaat, dan heeft het in principe geen eigen rechtsvorm. In de CBS-tabellen worden dergelijke bedrijven opgenomen onder de rechtsvorm van die juridische eenheid die als kern van de combinatie kan worden beschouwd.

Zie ook: Juridische eenheid

Binnenwater in gebruik voor recreatieve doeleinden, zoals water in golfterreinen en parken, roeibanen en recreatieplassen.

Toelichting
Tot recreatief binnenwater wordt gerekend:
- water in park en plantsoen;
- strandbad/spartelvijver;
- recreatieplas (surfen, zwemmen e.d.);
- water in golfterrein;
- water in jachthavens;
- roeibaan, waterskibaan.
De oevers van deze terreinen behoren voor tenminste driekwart tot een sportterrein, dagrecreatief of verblijfsrecreatief terrein, of tot park en plantsoen. Uitzondering hierop vormen roeibanen en waterskibanen.

Zie ook: Bodemgebruik, Classificatie

Terrein bestemd voor recreatief gebruik.

Zie ook: Bodemgebruik, Classificatie

Alle activiteiten die iemand voor zijn plezier onderneemt. Bijvoorbeeld: een dagje naar het strand of pretpark, wandelen, sporten, bezoek aan museum, theater of café, een rondvaart, de wekelijkse zangavond, uit eten gaan, winkelen voor het plezier.

Zie ook: Dagtocht

Het kleinste binnen één of meer panden gelegen verblijfsobject, ontsloten via een eigen toegang vanaf de openbare weg, een erf of een gedeelde verkeersruimte. Het verblijfsobject, is gelegen op een officieel voor recreatie aangewezen terrein en/of bestemd voor bewoning gedurende de vakantie (gebruiksdoel is logiesfunctie en eventueel woonfunctie).

Toelichting
De criteria voor een recreatiewoning zijn deels gelijk aan die voor een woning. De criteria voor een recreatiewoning zijn:
Criterium 1:
Het tot bewoning bestemde verblijfsobject dient zodanig te zijn gebouwd of verbouwd dat het gedurende een deel van het jaar voor particuliere bewoning geschikt is.
Criterium 2:
Het tot bewoning bestemde verblijfsobject dient te zijn voorzien van een eigen toegangsdeur die hetzij direct vanaf de openbare weg, hetzij via een gemeenschappelijke ruimte (zoals portiek, galerij, trappenhuis, corridor) toegang biedt tot de woonruimte.
Criterium 3:
Het tot bewoning bestemde verblijfsobject dient ten minste 14 m2 aan verblijfsruimte te bevatten.
Criterium 4:
Het tot bewoning bestemde verblijfsobject dient te beschikken over een toilet en over een keukeninrichting die is bestemd voor de bereiding van complete maaltijden.
Criterium 5:
Het tot bewoning bestemde verblijfsobject is voor vakantiedoeleinden bestemd en/of gelegen op een officieel voor recreatie aangewezen terrein.

Criterium 1 en 5 vormt het onderscheid tussen woningen en recreatiewoningen

Het bevrijden van personen door de brandweer uit een situatie waar ze op eigen kracht niet uit kunnen komen. De situaties betreffen gebeurtenissen waarbij geen sprake is van brand, maar waarbij wel de hulp van de brandweer wordt ingeroepen.

Zie ook: Brandweer

De waardeontwikkeling van een variabele gecorrigeerd voor prijsveranderingen.

Toelichting
De term reële ontwikkeling wordt onder meer gebruikt bij inkomens en bij andere transacties die geen direct verband houden met goederen of diensten.

Zie ook: Volumemutatie

Vertrek van personen die, na eerdere vestiging in Nederland vanuit het buitenland, zich weer vestigen in het buitenland.

Lid van het huishouden ten opzichte van wie de posities van de andere leden in het huishouden worden bepaald en van wie de kenmerken eventueel ook aan het huishouden worden toegekend.

Toelichting
Uit de leden van het huishouden wordt de referentiepersoon als volgt gekozen:
- als er een paar is binnen het huishouden: de man;
- als het paar van gelijk geslacht is: de oudste van het paar;
- in een eenouderhuishouden: de ouder;
- in een overig huishouden: de oudste meerderjarige man of - als deze ontbreekt - de oudste meerderjarige vrouw.

Zie ook: Positie in het huishouden

Indeling van werktijden in: - regelmatige werktijden (alleen overdag op werkdagen), - onregelmatige werktijden (eventueel te onderscheiden in avondwerk, nachtwerk, werk op zaterdag, werk op zondag), - ploegendienst.

In de Landbouwtellingen gehanteerde benaming voor een persoon die werkzaam is op een agrarisch bedrijf, op basis van een contract voor onbepaalde tijd.

Arbeid op voor (dag-)arbeid gebruikelijke werktijden.

Geografisch of bestuurlijk gebied.

Aantal potentiële regionale klanten van de woonkernen in een gemeente zoals die afgebakend zijn in de Financiële verhoudingswet.

Toelichting
Het aantal potentiële regionale klanten van een woonkern is gedefinieerd als het aantal klanten dat die kern aantrekt uit alle kernen binnen een straal van 60 kilometer. Verondersteld is dat de regionale aantrekkingskracht van een kern recht evenredig toeneemt met het kwadraat van het inwonertal en recht evenredig afneemt met het kwadraat van de afstand tot die kern. De som van het aantal potentiële regionale klanten over alle gemeenten is gelijk aan het landelijk inwonertal op 1 januari.
Woonkernen zijn afgebakend in het kader van de Financiële verhoudingswet (Fvw) die vanaf 1 januari 1997 de algemene uitkering uit het gemeentefonds (Gf) regelt.

Het totaal van provincies, waterschappen en gemeenschappelijke regelingen.

Een baan van een werknemer waarbij sprake is van een arbeidsovereenkomst waarin de afspraak over de arbeidsduur een vast aantal uren per week kent.

Zie ook: Flexibele baan

Een reguliere baan waarbij het vaste aantal overeengekomen te werken uren lager is dan het aantal uren dat behoort bij een volledige dag- en weektaak.

Zie ook: Reguliere baan

Document dat een persoon na inwilliging van een reguliere aanvraag tot verblijf het recht geeft in Nederland te verblijven.

Zie ook: Asielmigrant, Asielzoeker, Verblijfsvergunning asiel, Verblijfsvergunning voor bepaalde tijd, Verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd

Een reguliere baan waarbij het vast aantal overeengekomen te werken uren behoort bij een volledige dag- en weektaak.

Zie ook: Reguliere baan

Vestiging van personen in Nederland, na een eerder vertrek vanuit Nederland naar het buitenland.

Het gemiddeld aantal minuten dat een persoon onderweg is op een bepaalde dag.

Toelichting
De reisduur is gebaseerd op de door de respondent aangegeven vertrek- en aankomsttijd van een verplaatsing. Bij de berekening van reistijd is gebruik gemaakt van de hoofdvervoerwijze van de verplaatsing.

Zie ook: Hoofdvervoerwijze (personenvervoer)

Het gemiddeld aantal minuten dat een verplaatsing van een persoon duurt.

Toelichting
De reisduur is gebaseerd op de door de respondent aangegeven vertrek- en aankomsttijd van een verplaatsing.

Meeteenheid voor de vervoersprestatie, overeenkomend met de verplaatsing van een reiziger over een afstand van één kilometer.

Ontbinding van een huwelijk, partnerschap of relatie van niet-gehuwd samenwonenden anders dan door overlijden.

Gemeenschappelijke term voor reëmigratie en reïmmigratie.

Zie ook: Reëmigratie, Reïmmigratie

Indicator voor de lange termijn rente die wordt berekend op basis van de koersen van alle staatsobligaties met een vaste looptijd, die genoteerd zijn aan de Amsterdamse effectenbeurs.

Toelichting
Het effectief rendement is de rentevoet waarbij de huidige waarde van de obligatie (berekend aan de hand van de koers en de opgelopen rente) gelijk is aan de contante waarde van alle toekomstige opbrengsten (rentebetalingen en aflossingen). Het effectief rendement op staatsobligaties wordt veelal beschouwd als de verwachte rente op een "risicovrije" belegging. De maandcijfers worden berekend als een gemiddelde van de dagcijfers.

De waarde van de productie van toegerekende bankdiensten.

Zie ook: Toegerekende bankdiensten

Activiteit waarbij wordt gestreefd naar oorspronkelijkheid en vernieuwing en bestaande uit het creatief, systematisch en planmatig zoeken naar oplossingen voor praktische problemen. Tot de activiteit behoort ook het strategische en het fundamentele onderzoek, waarbij het verkrijgen van achtergrondkennis en het vergroten van de (puur) wetenschappelijke kennis voorop staat en niet het streven naar direct economisch voordeel of het oplossen van problemen. Verder wordt tot de activiteit ook gerekend het (uit)ontwikkelen van ideeën of prototypes tot bruikbare processen en productierijpe producten.

Toelichting
NIET tot R&D wordt gerekend:
- het routinematig verzamelen, onderzoeken van gegevens, verrichten van metingen of uitvoeren van controles;
- het gebruik of marginaal verbeteren van bestaande methoden of modellen voor bijvoorbeeld marktonderzoek of sociaaldemografische vraagstukken;
- scholing en training;
- werkzaamheden in verband met octrooien en licenties;
- het operationeel maken van ingekochte technologie of geavanceerde (productie-)apparatuur;
- het herschrijven van bestaande software en/of klantspecifiek maken van al op de markt gebrachte software;
- industriële vormgeving, tenzij systematisch naar ergonomische verbeteringen wordt gezocht.

Rechtsgebied van één van de vijf gerechtshoven in Nederland.

Toelichting
Elk ressort beslaat een aantal arrondissementen.

Zie ook: Arrondissement, Gerechtshof

Een ruimte bij een archiefbewaarplaats waar archiefstukken kunnen worden opgeknapt.

Een mengsel van gassen dat als bijproduct ontstaat tijdens de destillatie van aardolie en de verwerking van aardolieproducten in raffinaderijen en de basischemie.

Toelichting
Het restgas bestaat vooral uit waterstof, methaan, ethaan en koolmonoxide.

De som van het bedrijfsresultaat, het financiële resultaat, het saldo voorzieningen en het buitengewoon resultaat. .

Toelichting
Vanaf 2006 bij de Productiestatistieken: De som van het bedrijfsresultaat en de financiële resultaten

Betaling die de overheid krachtens algemene regels vordert voor een concrete door haar geleverde dienst.

Toelichting
Het verschil tussen retributies en belastingen is dat er bij een retributie een tegenprestatie aanwezig is en bij een belasting niet.

In bezit van een rijbewijs voor een personenauto.

Verkeersmisdrijf, omschreven in art. 8 van de Wegenverkeerswet.

Toelichting
Niet alleen rijden onder invloed van alcohol, maar ook onder invloed van drugs of medicijnen valt hieronder.

Overheidsorgaan, bestaande uit alle ministeries (inclusief alle diensten die deel uitmaken van de eigen organisatie), begrotingsfondsen en agentschappen.

Archiefbewaarplaats van de centrale overheid beheerd door de daartoe aangestelde rijksarchivaris.

Toelichting
Het Rijksarchief heeft één landelijke vestiging (het Algemeen Rijksarchief te Den Haag) en vestigingen in de provinciale hoofdsteden.

Wateren voortkomend uit de rivier de Rijn en de rivier de Maas, dus inclusief hun benedenrivieren.

Toelichting
Als begrenzing geldt het Keteldiep (IJssel), de pieren van Hoek van Holland (Nieuwe Waterweg), het spoorgedeelte van de Moerdijkbruggen (Amer) en de overgangen van de Dordtse Kil en het Spui in het Haringvliet.

Zie ook: Bodemgebruik, Classificatie

Klasse uit de indeling Vaarwegen bevaarbaarheid (CEMT). Vaarweg uitsluitend geschikt voor vaartuigen met een maximale lengte van 85 meter, een maximale breedte van 9,50 meter en een maximale diepgang van 3,00 meter. Het laadvermogen van dergelijke schepen is over het algemeen maximaal 2 050 ton.

Zie ook: Vaarwegen, bevaarbaarheid (CEMT)

Tijd die het eerste brandweervoertuig dat de brandweerkazerne verlaat nodig heeft om de plaats van de brand te bereiken.

Zie ook: Brand (juridisch), Brandweer, Opkomsttijd brandweer, Uitruktijd brandweer

Verplaatsing of een onderdeel van een verplaatsing die met één vervoerwijze plaatsvindt.

Toelichting
Bijvoorbeeld een verplaatsing van huis naar het werk met achtereenvolgens de fiets naar het station, de trein en te voet naar kantoor bestaat uit drie ritten.

Natuurlijke waterloop waarop scheepvaart mogelijk is.

Zie ook: Vaarwegkarakter

Rivier waarbij door stuwen en/of sluizen de waterstand wordt geregeld. De stuwen en sluizen verdelen de rivier in zogenaamde panden. Een schutsluis naast de stuw zorgt er voor dat de scheepvaart de stuw kan passeren.

Zie ook: Vaarwegkarakter

Laden of lossen via de scheepsdeuren of -hellingen met een verrijdbaar vervoermiddel.

Toelichting
Het laden of lossen van levend vee wordt hier meegeteld.

Overtrekkingen op betaalrekeningen, ofwel de debetstanden op de laatste dag van de maand op particuliere betaalrekeningen inclusief rekening-courant krediet.

Toelichting
Er wordt geen onderscheid gemaakt tussen al dan niet geaccordeerde roodstanden en het looptijdcriterium van drie maanden wordt buiten beschouwing gelaten. Roodstand valt daarmee niet onder de definitie van consumptief krediet.

Alle goederen die als vracht in de zeevaart, al dan niet in containers, via de roll-on-roll-off-techniek op en van zeeschepen worden gerold (inclusief de verrijdbare transporteenheden zelf).

Afbreken van een rechtszaak omdat tussen partijen overeenstemming is bereikt.

De verhouding tussen het prijspeil van de uitvoer en de invoer.

Indexcijfer dat de verhouding weergeeft tussen de gemiddelde ontwikkeling van de uitvoerprijzen en die van de invoerprijzen.

Toelichting
Als het prijspeil van de uitvoer sneller stijgt dan dat van de invoer, is er sprake van een ruilvoetverbetering. Als het prijspeil van de invoer sneller stijgt is er sprake van een ruilvoetverslechtering.

Een minerale olie van natuurlijke oorsprong die bestaat uit koolwaterstoffen en diverse onzuiverheden zoals zwavel.

Toelichting
Onder normale druk en temperatuur is ruwe aardolie vloeibaar. De fysische eigenschappen, zoals dichtheid en viscositeit (stroperigheid), lopen echter zeer uiteen.