Oversterfte en doodsoorzaken in 2020 tot en met 2022

Over deze publicatie

In dit rapport worden de sterfte en doodsoorzaken in kaart gebracht voor de periode 2020 tot en met 2022. Het doel van dit onderzoek is om inzicht te krijgen in factoren die mogelijk bijdragen aan een hoger aantal sterfgevallen dan verwacht in deze periode.

1. Inleiding

In 2020 startte de COVID-19-epidemie in Nederland. Sindsdien heeft COVID-19 invloed op de sterftepatronen en is COVID-19 in de periode 2020 – 2022 een belangrijke doodsoorzaak. Het CBS publiceert sinds het begin van de COVID-19-epidemie wekelijks sterftecijfers en maandelijks informatie over doodsoorzaken. Tevens zijn er verschillende verdiepende onderzoeken gepubliceerd over sterfte en doodsoorzaken (CBS, 2022b, 2023b; Kunst, Visser et al., 2020; Schürmann, van der Toorn et al., 2022). Hieruit bleek dat Nederland sinds de start van de COVID-19-epidemie een aantal perioden kende waarin er sprake was van oversterfte: het aantal overledenen lag in die perioden significant hoger dan wat verwacht mocht worden.

Naar aanleiding van een in 2021 Kamerbreed aangenomen motie van Pieter Omtzigt, is er in juni 2022 een onderzoeksrapport gepubliceerd waarin de mate van oversterfte, de COVID-19-sterfte en andere doodsoorzaken in kaart zijn gebracht. De huidige publicatie is een vervolg op het in juni 2022 gepubliceerde CBS/RIVM-rapport. Daarnaast heeft ZonMw op verzoek van het ministerie van VWS een verdiepend onderzoekstraject opgezet voor universitair onderzoekers naar de oorzaken van de oversterfte (oversterfte (zonmw.nl).  
Onderzoek naar patronen van oversterfte en doodsoorzaken in Nederland is van belang om meer inzicht te krijgen in factoren die mogelijk bijdragen aan een verhoogd aantal sterfgevallen in vergelijking met verwachte niveaus. Dit inzicht kan vervolgens een basis bieden voor verder onderzoek naar het identificeren van mogelijke risicofactoren en kwetsbare groepen.

In deze publicatie worden de oversterfte en de sterfte aan COVID-19 evenals aan andere doodsoorzaken beschreven voor de periode 2020 tot en met 2022. Ook worden associaties tussen COVID-19 en andere doodsoorzaken onderzocht. Tevens worden in verband met de grootschalige COVID-19-vaccinatiecampagnes in 2021 en 2022 de sterftecijfers aan COVID-19 en andere doodsoorzaken uitgesplitst naar de vaccinatiestatus van de overledenen.

2. Data en methode

2.1 Setting en studiemateriaal

Voor het huidige onderzoek is data verkregen via overlijdens- en doodsoorzaakverklaringen. In Nederland vult de schouwend arts voor iedere overledene een overlijdensverklaring en doodsoorzaakverklaring in. Het CBS registreert alle overlijdens van inwoners van Nederland via een continue levering van overlijdensverklaringen. Doodsoorzaakverklaringen kunnen door de schouwend artsen op papier (via de gemeenten) dan wel digitaal (direct na het invullen) geleverd worden aan het CBS. Op basis van iedere ontvangen doodsoorzaakverklaring worden door het CBS alle vermelde doodsoorzaken gecodeerd volgens de ICD-10. Vervolgens wordt volgens de internationaal afgestemde methode de onderliggende doodsoorzaak bepaald (WHO, 2016). De onderliggende doodsoorzaken worden getabelleerd en gepubliceerd in de Doodsoorzakenstatistiek. Naast de oorzaken van overlijden bevatten de doodsoorzaakverklaringen o.a. BSN, leeftijd, geslacht, plaats en datum van overlijden. Door de gepseudonimiseerde koppeling van de gecodeerde doodsoorzaakverklaringen met andere binnen het CBS beschikbare registerdata op persoonsniveau kunnen aanvullende kenmerken van overledenen gebruikt worden voor statistisch onderzoek. Voor deze publicatie zijn onder andere registerdata gebruikt vanuit de Basis Registratie Persoonsgegevens (BRP) over overlijdens, leeftijd en geslacht, van het CAK over het gebruik van zorg vanuit de Wet langdurige zorg (Wlz) van het RIVM over COVID-19-vaccinaties1), en van de gemeentelijke gezondheidsdiensten (GGD-en) over COVID-19 besmettingen2).

2.2 Sterfte

De cijfers over het aantal overledenen zijn gebaseerd op de berichten over het aantal overledenen (zonder informatie over de doodsoorzaak) die het CBS dagelijks van gemeenten ontvangt (CBS, 2022a).

2.3 Doodsoorzaken

Een arts registreert de oorzaken van het overlijden op een doodsoorzaakverklaring als causale keten van pathologische verschijnselen die rechtstreeks tot de dood heeft geleid en/of als bijdragende doodsoorzaken. Alle doodsoorzaken die op een doodsoorzaakverklaring worden vermeld, worden van een ICD-10 code voorzien met behulp van Iris Software (BfArM - Iris Institute). Conform WHO-richtlijnen wordt uit alle op een doodsoorzaakverklaring vermelde doodsoorzaken één onderliggende doodsoorzaak per sterfgeval geselecteerd voor de publicatie van de Doodsoorzakenstatistiek. Een onderliggende doodsoorzaak is gedefinieerd als (a) de ziekte of aandoening waarmee de reeks van gebeurtenissen die uiteindelijk het overlijden van de persoon veroorzaakte een aanvang nam of (b) de omstandigheden van het ongeval of geweld dat het letsel waardoor de persoon overleed veroorzaakte (WHO, 2016).

Doodsoorzaken vermeld op de doodsoorzaakverklaring worden door het CBS gecodeerd volgens richtlijnen van de tiende revisie van de internationale statistische classificatie van ziekten (ICD-10) (WHO, 2016). Sinds 2013 gebruikt het CBS een automatisch codeersysteem (Iris Software, BfArM - Iris Institute) voor het automatisch toewijzen van een ICD-10 code aan verschillende doodsoorzaken (Harteloh, 2018). Deze software is normaliter in staat ongeveer 60 procent van de sterfgevallen volautomatisch, zonder menselijke tussenkomst, te coderen. De overige formulieren worden door een medisch codeur onder supervisie van de medisch ambtenaar van het CBS verwerkt. Omdat de Iris software bij aanvang van de epidemie er nog niet op ingesteld was, zijn doodsoorzakenverklaringen met een vermelding van COVID-19 handmatig verwerkt. Daarbij zijn de richtlijnen gevolgd die de WHO in april 2020 heeft uitgebracht (WHO, 2020). Ongeveer 95 procent van alle sterfgevallen wordt van een onderliggende doodsoorzaak voor de statistiek voorzien.

2.3.1 Codering van COVID-19

De coronavirusziekte was een nieuwe ziekte veroorzaakt door besmetting met SARS-CoV-2 die voor 2019 nog niet (bij de mens) was waargenomen en de naam COVID-19 kreeg. Een nieuwe ziekte als COVID-19 vereist toekenning van nieuwe ICD-10 codes om in de classificatie van ziekten en aandoeningen te worden ondergebracht en statistisch te kunnen worden verwerkt. Voor de codering van COVID-19 als doodsoorzaak zijn in april 2020 richtlijnen door de WHO opgesteld (WHO, 2020). De ICD-10 codes zijn:

U07.1 COVID-19, virus geïdentificeerd
– U07.2 COVID-19, virus niet geïdentificeerd
Klinisch-epidemiologisch gediagnosticeerde COVID
– Waarschijnlijk COVID-19
– Vermoedelijk COVID-19

Hoewel beide categorieën, U07.1 (COVID-19, virus geïdentificeerd) en U07.2 (COVID-19, virus niet geïdentificeerd), geschikt zijn voor doodsoorzaakcodering, wordt erkend dat in veel landen de laboratoriumbevestiging van COVID-19 niet wordt vermeld op het doodsoorzaakformulier. Bij gebrek aan dit detail wordt door het WHO aanbevolen, alleen voor gebruik in de doodsoorzaakregistratie, om COVID-19 voorlopig te coderen als U07.1, tenzij dit wordt vermeld als ‘waarschijnlijk’ of ’vermoedelijk’. In dat geval wordt de doodsoorzaak gecodeerd als U07.2. Deze aanbeveling wordt opgevolgd door het CBS.

Om COVID-19-sterfte goed in kaart te brengen wordt voor statistische doeleinden een overlijden als gevolg van COVID-19 gedefinieerd als een overlijden aan een klinisch compatibele ziekte (bijvoorbeeld longontsteking) in het geval van bevestigde of vermoedelijke/waarschijnlijke COVID-19, tenzij er een duidelijke andere doodsoorzaak is die niet gerelateerd kan zijn aan COVID-19 (bijvoorbeeld lichamelijk letsel door een ongeluk). Er mag geen periode van volledig herstel van COVID-19 zijn tussen ziekte en overlijden.

De doodsoorzakenverklaringen met vermelding van COVID-19 diagnose zijn gekoppeld aan data over aan de GGD'en gemelde COVID-19 besmettingen zoals deze geregistreerd staan in het informatiesysteem HPZone Lite van de GGD'en. Data over 2021 was bruikbaar voor analyse. Van de personen die in 2021 aan COVID-19 zijn overleden (COVID-19 als onderliggende doodsoorzaak), was er binnen zes weken voorafgaand aan overlijden bij 83 procent van de sterfgevallen een positieve test op COVID-19 gemeld. Daarnaast is ook gekeken naar een ziekenhuisopname met COVID-19 als hoofddiagnose (bron: CBS, DHD (Landelijke Basisregistratie Ziekenhuiszorg)). Van de personen die in 2021 aan COVID-19 zijn overleden bleek dat 88 procent van de sterfgevallen een melding van een positieve test had en/of opgenomen is geweest in het ziekenhuis met COVID-19 als hoofdiagnose (diagnose die bij ontslag wordt beschouwd als voornaamste reden van opname in het ziekenhuis) binnen zes weken voor overlijden.

2.3.2 COVID-19 vaccinatiestatus

Gegevens over COVID-19 vaccinatiestatus zijn afkomstig van het COVID-vaccinatie Informatie- en Monitoringssysteem (CIMS). Het RIVM ontvangt van de verschillende uitvoerders van het vaccinatieprogramma gegevens van de gezette vaccinaties (basisserie, herhaalprik en boosters) waarvoor toestemming is verleend om deze op te nemen in het landelijk vaccinatieregister CIMS. Personen zijn bij iedere COVID-19 vaccinatie gevraagd of zij toestemming geven voor het delen van hun vaccinatiegegevens met CIMS. Het percentage personen dat toestemming geeft, neemt toe met opeenvolgende vaccinatierondes; bij de basisserie was dit circa 93 procent, bij de booster 95 procent en bij de herhaalprik in de najaarsronde was het meer dan 99 procent. Dit is alleen bekend voor de prikken gezet door de GGD; voor andere uitvoerders is het niet bekend. Vaccinaties waarbij geen toestemming is gegeven om te registreren, zijn niet opgenomen in CIMS. Daarnaast zijn personen die gebruik maken van hun recht op vergetelheid (artikel 17 AVG) uit CIMS verwijderd. Voor een tijdlijn van wie er vanaf welk moment werd uitgenodigd/in aanmerking kwam voor COVID-19 vaccinatie, zie tabel 9.3.2 in RIVM rapport 2022-0042 (Pluijmaekers, de Melker, 2022) (bijlage 2022-0042.pdf: https://doi.org/10.21945/RIVM-2022-0042).

GGD geneeskundige hulpverleningsorganisatie in de regio (GGD GHOR) Nederland selecteert welke door de GGD gezette vaccinaties doorgegeven worden aan CIMS. Vaccinaties met de status ‘geannuleerd’ of ‘mislukt’ worden niet doorgegeven aan CIMS. Verder worden vaccinaties niet aan CIMS geleverd indien het batchnummer ontbreekt. Voor andere uitvoerders dan de GGD worden alle vaccinaties ongewijzigd aangeleverd aan CIMS. Het RIVM combineert gegevens van de verschillende vaccinatie uitvoerders en stelt aan de hand van geregistreerde vaccinaties in CIMS vast hoeveel basisserie- of herhaalprikvaccinaties een persoon heeft ontvangen. Er worden regels toegepast om vaccinaties die niet gezet zouden kunnen zijn, af te keuren. Op basis hiervan wordt een vaccinatie aangemerkt als basisreeks, booster, herhaalprik, of afgekeurd.

2.4 Zorggebruik in het kader van Wet langdurige zorg (Wlz)

De langdurige zorg op basis van de Wlz is voor mensen die blijvend 24-uurs zorg in de nabijheid en/of permanent toezicht nodig hebben. Deze zorg wordt ruwweg op twee manieren geleverd:

  1. Zorg met verblijf in een instelling
    – verpleeg- of verzorgingshuis,
    – gehandicaptenzorginstelling,
    – instelling voor geestelijke gezondheidszorg.
  2. Zorg thuis (als persoonsgebonden budget, modulair of volledig pakket thuis).

De gegevens over mensen die Wlz-zorg ontvangen zijn afkomstig van het CAK. Deze gegevens worden geregistreerd voor het bepalen van de wettelijke eigen bijdrage voor Wlz-zorg voor personen van 18 jaar of ouder.

2.5 Statistische analyse

Voor de periode 2020 tot en met 2022 is onderzocht in hoeverre de sterfte afwijkt van de verwachte sterfte. De mate van oversterfte is bepaald volgens de methode die beschreven is in de volgende paragraaf. Vervolgens is er onderzocht in hoeverre de COVID-19-sterfte samenviel met perioden van oversterfte. Naast de totale verwachte sterfte, is ook de verwachte sterfte geschat voor verschillende hoofdgroepen doodsoorzaken. Per groep van doodsoorzaken is de doodsoorzaak-specifieke verwachte sterfte vergeleken met de daadwerkelijke sterfte aan de betreffende groep doodsoorzaken voor 2020-2022.

2.5.1 Verwachte sterfte en oversterfte

De oversterfte is het verschil tussen het waargenomen aantal overledenen en een verwacht aantal overledenen in dezelfde periode. Het verwachte aantal overledenen wanneer er geen COVID-19-epidemie zou zijn geweest, wordt geschat op basis van de waargenomen sterfte in 2015–2019 in twee stappen. Eerst wordt voor elk jaar de sterfte per week bepaald. Vervolgens wordt per week de gemiddelde sterfte in die week en de zes omliggende weken bepaald. Deze gemiddelde sterfte per week levert een benadering van de verwachte wekelijkse sterfte. Er is dan nog geen rekening gehouden met de ontwikkeling van de bevolkingssamenstelling. Daarom is de sterfte per week nog herschaald naar de verwachte totale sterfte voor het jaar. Het verwachte aantal overledenen in het hele jaar wordt bepaald op basis van de prognoses die het CBS jaarlijks maakt. Deze prognoses geven de meest waarschijnlijke toekomstige ontwikkelingen van de bevolking en de sterfte. De prognoses houden rekening met het feit dat de bevolking continu verandert door immigratie en vergrijzing. Het CBS gebruikt voor de prognose van de leeftijds- en geslachtsspecifieke sterftekansen een extrapolatiemodel (L. Stoeldraijer, van Duin et al., 2013): er wordt van uitgegaan dat de toekomstige trends een voortzetting zijn van de trends uit het verleden. In het model wordt niet alleen uitgegaan van de trends in Nederland, maar ook van de meer stabiele trends in andere West-Europese landen. Tijdelijke versnellingen en vertragingen die voorkomen in de Nederlandse trends hebben zo een minder groot effect op de toekomstverwachtingen. Het model houdt ook rekening met het effect van rookgedrag op de sterfte, wat voor Nederland met name belangrijk is om de verschillen tussen mannen en vrouwen in sterftetrends goed te beschrijven.

Op basis van de geprognosticeerde leeftijds- en geslachtsspecifieke sterftekansen en de verwachte bevolkingsopbouw in dat jaar, wordt het verwachte aantal overledenen naar leeftijd en geslacht berekend voor een bepaald jaar. Voor 2020 is de verwachte sterfte 153 402, voor 2021 is deze 154 887 en voor 2022 is dit 155 493. Het aantal voor 2020 is ontleend aan de Kernprognose 2019-2060 (L. Stoeldraijer, van Duin, C., Huisman, C., 2019), het aantal voor 2021 aan de Bevolkingsprognose 2020-2070 exclusief de aanname van extra sterfgevallen door de COVID-19-epidemie; (L. Stoeldraijer, de Regt et al., 2020) en het aantal voor 2022 aan de Kernprognose 2021-2070 (exclusief de aanname van extra sterfgevallen door de coronapandemie) (L. Stoeldraijer, van Duin et al., 2021). De marges rond de verwachte sterfte zijn geschat op basis van de waargenomen spreiding in de sterfte per week in de periode 2015–2019. Dit 95%-betrouwbaarheidsinterval geeft de bandbreedte weer van de gewoonlijke fluctuaties in de sterfte. Er wordt van oversterfte gesproken wanneer de sterfte boven de bovengrens van dit interval ligt.

Voor de periode 2020 tot en met 2022 zijn het verwachte aantal overledenen en het daadwerkelijke aantal overledenen alsmede de perioden van oversterfte beschreven. Vervolgens is voor dezelfde periode het aantal overledenen minus COVID-19 (onderliggende doodsoorzaak) beschreven om inzicht te krijgen in hoeverre COVID-19-sterfte samenviel met perioden van oversterfte. Hierbij zijn vervolgens uitsplitsingen gedaan naar leeftijd en Wlz-zorggebruik.

Om een beeld te krijgen van de mate waarin tijdens de COVID-19-epidemie de sterfte voor de verschillende hoofdgroepen doodsoorzaken is veranderd, is gebruikgemaakt van de methode die ook wordt gebruikt voor het totale aantal overledenen en de oversterfte. De hoofdgroepen doodsoorzaken waarvoor de verwachte sterfte is vergeleken met de daadwerkelijke sterfte zijn: nieuwvormingen, hart- en vaatziekten, psychische stoornissen en ziekten van het zenuwstelsel en zintuigen, ziekten van de ademhalingsorganen, niet-natuurlijke doodsoorzaken en overige natuurlijke doodsoorzaken.

2.5.2 Doodsoorzaken naar vaccinatiestatus

Er is een aantal analyses verricht met betrekking tot doodsoorzaken en COVID-19 vaccinatiestatus. Het wekelijkse COVID-19-sterftecijfer is berekend naar COVID-19 vaccinatiestatus, waarbij is uitgesplitst naar Wlz-zorggebruik.
Vaccinatiestatus ‘gevaccineerd’ is gedefinieerd als ‘volledig gevaccineerd’ (d.w.z. twee weken na twee goedgekeurde vaccinaties, of een positieve test minimaal 56 dagen voor minimaal één goedgekeurde vaccinatie, of vier weken na vaccinatie waarbij volgens het vaccinatiebewijs één vaccinatie als volledig gevaccineerd telt, of wanneer er een booster of herhaalprik is gezet zonder bekende basisserie) mogelijk met boosters en herhaalprikken. Vaccinatiestatus ‘ongevaccineerd’ is gedefinieerd als geen vaccinatie bekend of slechts één vaccinatie bekend zonder eerder gemelde besmetting (met uitzondering van het vaccin waarbij één vaccinatie als volledig gevaccineerd telde). De sterftecijfers zijn berekend als het aantal overlijdens aan COVID-19 volgens de Doodsoorzakenstatistiek per vaccinatiegroep (volledig gevaccineerd en niet volledig gevaccineerd) gedeeld door het totaal aantal personen per vaccinatiegroep en gestandaardiseerd naar leeftijd en geslacht. Op dezelfde manier zijn de wekelijkse sterftecijfers voor non-COVID-19 overlijdens naar COVID-19 vaccinatiestatus berekend. Omdat ouderen met een zwakke gezondheid – zoals bewoners van verpleeghuizen -  het meest kwetsbaar zijn voor het virus, hebben zij voorrang gekregen in de vaccinatiecampagnes. Gebruikers van Wlz-zorg hebben daarnaast een grotere sterftekans dan de overige bevolking, bijvoorbeeld: een 90-jarige in een verpleeghuis heeft een grotere kans op korte termijn te overlijden dan een 20-jarige student, ongeacht andere factoren (zoals vaccinatiestatus). Vanwege deze verschillen in sterftecijfers zijn de analyses uitgesplitst naar Wlz-zorggebruikers versus niet-Wlz-zorggebruikers. Er is een extra analyse verricht waarbij in de definitie van vaccinatiestatus het criterium van twee of vier weken buiten beschouwing is gelaten. Hierbij zijn dus personen na volledige vaccinatie direct als gevaccineerd meegeteld, zonder dat hier eerst twee of vier weken tijdsverschil tussen hoefde te zitten.

2.5.3 Veranderingen in verdeling van doodsoorzaken

Om een beeld te geven van veranderingen in de verdeling van doodsoorzaken zijn de verhoudingen tussen hoofdgroepen doodsoorzaken weergegeven voor de periode 2015 tot en met 2022. Daarnaast zijn de 10 meest voorkomende onderliggende doodsoorzaken geanalyseerd over de periode 2017-2022. Binnen die periode is voor elk jaar het aandeel van de 10 meest voorkomende doodsoorzaken weergegeven om inzicht te geven in verschuivingen over de tijd.  De analyse is uitgesplitst naar geslacht.

2.5.4 Associaties tussen doodsoorzaken

De hiervoor beschreven analyses waarvoor doodsoorzakendata zijn gebruikt hebben betrekking op alleen de onderliggende (primaire) doodsoorzaak. Om een indruk te krijgen van de omvang van multi-mortaliteit, zijn associaties onderzocht tussen doodsoorzaken vermeld op het doodsoorzaakformulier, ongeacht of dit de onderliggende (natuurlijke) doodsoorzaak betrof. Ten eerste is er gekeken hoe vaak COVID-19 als doodsoorzaak is vermeld zonder dat het de onderliggende doodsoorzaak werd in 2020, 2021 en 2022. Ten tweede is er onderzocht welke andere doodsoorzaken er het vaakst vermeld worden op de doodsoorzaakverklaringen onder overledenen met en zonder vermelding van COVID-19. Dit is gedaan voor de periode 2020 tot en met 2022. Ten derde zijn voor dezelfde periode associaties onderzocht tussen COVID-19 als doodsoorzaak en doodsoorzaken die mogelijk verband houden met het overlijden aan COVID-19. Hierbij is gekeken naar de vermelding van andere doodsoorzaken bij overledenen aan COVID-19 (onderliggende doodsoorzaak). Een Odds Ratio (OR) die wordt verkregen door het vergelijken van doodsoorzaken onder overledenen met of zonder vermelding van COVID-19 is een klassieke maatstaf voor een dergelijke associatie (Bland, Altman, 2000). De OR geeft in dit onderzoek de kansverhouding weer van de aanwezigheid van een andere doodsoorzaak (co-mortaliteit) bij overledenen met COVID-19 ten opzichte van de aanwezigheid van de desbetreffende doodsoorzaak onder overledenen zonder COVID-19 als gerapporteerde doodsoorzaak. De analyse is uitgesplitst naar geslacht en er is gestandaardiseerd voor leeftijdsopbouw. De grootte van de OR is een maat voor de sterkte van het verband. De breedte van het 95%-betrouwbaarheidsinterval geeft een indruk van het aantal overledenen met beide doodsoorzaken (hoe breder, hoe kleiner). Een OR significant groter dan 1 (ofwel met een ondergrens van het 95%-betrouwbaarheidsinterval > 1,00) duidt op een mogelijk verband tussen doodsoorzaken. Een OR significant kleiner dan 1 (ofwel met een bovengrens van het 95%-betrouwbaarheidsinterval < 1,00) heeft, gelet op het materiaal (doodsoorzaakformulieren), in dit onderzoek geen eenduidige betekenis.

2.6 Analyse COVID-19-vaccinatie in de Doodsoorzakenstatistiek

Ter aanvulling op de kwantitatieve analyse is een beschrijvend onderzoek verricht naar sterfgevallen waarbij door de schouwend arts vermeld is op de doodsoorzakenverklaring dat COVID-19-vaccinatie mogelijk een rol kan hebben gespeeld. Daartoe is onderzoek uitgevoerd op doodsoorzaakverklaringen van het jaar 2021 en 2022 met een vermelding van vaccinatie als mogelijke onderliggende of bijdragende doodsoorzaak. Onder een bijdragende doodsoorzaak wordt verstaan een ziekte(n) of aandoening(en) die het fatale verloop van de causale keten heeft bevorderd of mogelijk gemaakt, maar daar zelf geen deel van uitmaakt (genoteerd op deel 2 van de doodsoorzaakverklaring). Vermelding berust op het klinisch oordeel van de arts die op basis van de actuele symptomatologie, de voorgeschiedenis van de patiënt en de bevindingen bij lichamelijk- en/of laboratoriumonderzoek een mogelijk verband legt tussen de vaccinatie en het overlijden van de patiënt.

Alle doodsoorzaakverklaringen waar in 2021 en 2022 door de invuller een vaccinatie of booster is vermeld zijn geselecteerd middels een tekstsearch. Hierbij is gezocht op tekstfragmenten “vacc” en “booster”. De records zijn opgezocht in het doodsoorzakenbestand en de inhoud van de vermelding is door een arts-onderzoeker en medisch ambtenaar bekeken. Voor 2021 en 2022 is onderzocht hoe vaak een bijwerking voorkwam aan het begin van de causale keten die aan het overlijden ten grondslag ligt en welke erkende bijwerkingen op basis van de Summary of Product Characteristics (SmPC) zijn benoemd.

1) Zoals deze geregistreerd zijn in het landelijk vaccinatieregister "COVID-vaccinatie Informatie- en Monitoringssysteem" (CIMS) van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM).
2) Zoals deze zijn geregistreerd in HP Zone Lite van de Gemeentelijke gezondheidsdiensten (GGD-en).

3. Resultaten

3.1 Beschrijving van (over)sterfte in 2020 tot en met 2022

In de sterftecijfers zijn gedurende de COVID-19-epidemie vier perioden met oversterfte te onderscheiden: de eerste periode in het voorjaar van 2020, de tweede periode die startte in het najaar van 2020 en die duurde tot het begin van 2021, de derde periode die startte rond het einde van de zomer van 2021 en rond de jaarwisseling van 2021/2022 eindigde en de vierde periode die in het voorjaar van 2022 begon. In deze vier perioden lag het aantal overledenen hoger dan de verwachte sterfte en buiten het interval van verwachte fluctuaties in de sterfte (figuur 3.1.1). In het midden van augustus 2020 was ook een korte periode van oversterfte, maar die viel samen met een hittegolf (CBS, 2020) en wordt dus niet meegenomen in de verdere beschrijvingen.

De perioden van oversterfte in weken:

  • eerste oversterfteperiode: week 13 tot en met 18 van 2020 (eind maart–eind april 2020);
  • tweede oversterfteperiode: week 39 van 2020 tot en met week 3 van 2021 (eind september 2020–januari 2021);
  • derde oversterfteperiode: week 33 tot en met week 52 van 2021 (half augustus 2021–eind december 2021);
  • vierde oversterfteperiode: vanaf week 13 van 2022 (vanaf eind maart 2022 tot in ieder geval eind 2022).

3.1.1 Overledenen per week*
   OverledenenOverledenen, verwachtOverledenen, verwacht (95%-interval)
20201310332772908 – 3645
20202336433112930 – 3692
20203315733442945 – 3742
20204304633923008 – 3776
20205316434073027 – 3788
20206319634012979 – 3823
20207319834082916 – 3901
20208295933872851 – 3922
20209309833522805 – 3898
202010310733152785 – 3845
202011321832532756 – 3751
202012361431742711 – 3637
202013445831042703 – 3505
202014508530242712 – 3337
202015498129572719 – 3195
202016430829152711 – 3120
202017391128692677 – 3060
202018338228412650 – 3032
202019299028212633 – 3009
202020277727942626 – 2962
202021276927702620 – 2920
202022273327532608 – 2898
202023268127352591 – 2880
202024269027372600 – 2875
202025269527252594 – 2855
202026266027172577 – 2857
202027263727232544 – 2902
202028261927192515 – 2923
202029252927202507 – 2934
202030267227072515 – 2900
202031266626872492 – 2882
202032264126822483 – 2881
202033321126692481 – 2857
202034285426632510 – 2815
202035273626672526 – 2807
202036269326762549 – 2804
202037274126982564 – 2832
202038272227292585 – 2873
202039289127522618 – 2886
202040300027862628 – 2943
202041302428072655 – 2960
202042322028392677 – 3001
202043344928622661 – 3063
202044368728892683 – 3095
202045358929022692 – 3111
202046358129322710 – 3155
202047333529722742 – 3202
202048340430122762 – 3263
202049352930372742 – 3332
202050361531002800 – 3399
202051391131662830 – 3501
202052386732222871 – 3573
202053410432662906 – 3625
20211414433092940 – 3677
20212385033432962 – 3724
20213386333762978 – 3775
20214371534253040 – 3809
20215365434403060 – 3821
20216355334343012 – 3856
20217352934412949 – 3934
20218320634202884 – 3955
20219310433842838 – 3931
202110324633472817 – 3877
202111304232852787 – 3782
202112304632052742 – 3668
202113317731342733 – 3535
202114316430542741 – 3366
202115314129862748 – 3224
202116314429442739 – 3148
202117312228972705 – 3088
202118300628692677 – 3060
202119301928492660 – 3037
202120298828212653 – 2989
202121280627972646 – 2947
202122301127802635 – 2925
202123288227622617 – 2906
202124287027642627 – 2901
202125267427512620 – 2882
202126279127432603 – 2883
202127283827502571 – 2929
202128287327452541 – 2949
202129277827472534 – 2960
202130291327342541 – 2926
202131296027132518 – 2908
202132284027082509 – 2907
202133289826952507 – 2883
202134292626882535 – 2841
202135286326932552 – 2833
202136309027022575 – 2829
202137292327242590 – 2858
202138288827552612 – 2899
202139307127782644 – 2912
202140307328132655 – 2970
202141306428352682 – 2987
202142327428662705 – 3028
202143338928892688 – 3090
202144351829172711 – 3123
202145379429302720 – 3139
202146399929602738 – 3183
202147419430012771 – 3231
202148439130422791 – 3292
202149437830662771 – 3361
202150405931302830 – 3429
202151377131962861 – 3531
202152367932532902 – 3605
20221343333212953 – 3690
20222315733562975 – 3737
20223319233902991 – 3788
20224320034383054 – 3822
20225328534543073 – 3835
20226325634473025 – 3870
20227338134552963 – 3947
20228335234332898 – 3969
20229323433972851 – 3944
202210338833602830 – 3890
202211360632982800 – 3795
202212363132172754 – 3680
202213356431462745 – 3547
202214357430662753 – 3378
202215351629972759 – 3235
202216323629552751 – 3159
202217314129082716 – 3100
202218313028802689 – 3071
202219312828602672 – 3048
202220305728322664 – 3000
202221292528082657 – 2958
202222296527912645 – 2936
202223294427732628 – 2917
202224301427752637 – 2912
202225313627622631 – 2893
202226310227542614 – 2894
202227297327602581 – 2940
202228308727562552 – 2960
202229318427582544 – 2971
202230313627442552 – 2937
202231296127242529 – 2918
202232298727192520 – 2918
202233308127052518 – 2893
202234304026992546 – 2852
202235297427032563 – 2843
202236293927132586 – 2840
202237281927352601 – 2869
202238301627662622 – 2910
202239320627892655 – 2923
202240330928242666 – 2981
202241331528462693 – 2998
202242337028782716 – 3039
202243331329012700 – 3102
202244323529282722 – 3134
202245317129412732 – 3151
202246321229722749 – 3195
202247341230132783 – 3243
202248343330542803 – 3304
202249362030782783 – 3373
202250400031422842 – 3442
202251419932092874 – 3544
202252413632662915 – 3617
* Voorlopige cijfers.

3.2 COVID-19-sterfte en oversterfte

3.2.1 Totale COVID-19-sterfte en oversterfte

In 2020 tot en met 2022 overleden in totaal 45,8 duizend meer mensen dan verwacht als er geen COVID-19-epidemie zou zijn geweest. De totale sterfte aan COVID-19 op basis van de Doodsoorzakenstatistiek in deze jaren betrof 48 duizend. Gedurende de vier perioden van oversterfte overleden er ruim 34 duizend mensen aan COVID-19. De perioden van oversterfte vallen deels samen met de perioden waarin veel mensen aan COVID-19 overleden (figuur 3.2.1). Ongeveer 14 duizend mensen zijn buiten de oversterfteperioden aan COVID-19 overleden.

Gedurende de eerste oversterfteperiode van de COVID-19-epidemie kwam de oversterfte (8,4 duizend) volledig overeen met het aantal overledenen aan COVID-19 (8,4 duizend). In deze periode overleden in totaal 26 duizend mensen. Na de eerste oversterfteperiode overleden er nog steeds mensen aan COVID-19, maar veel minder dan tijdens de eerste golf (figuur 3.2.1). Omdat de sterfte aan andere doodsoorzaken dan COVID-19 lager was in de weken na de eerste periode, was er in die periode geen oversterfte meer.

In de tweede oversterfteperiode ten tijde van de COVID-19-epidemie overleden in totaal 64 duizend mensen (figuur 3.2.1). Dat waren er zo’n 9,5 duizend meer dan verwacht. Het aantal mensen dat aan COVID-19 overleed, was 13,3 duizend. De oversterfte in deze periode was dus lager dan de sterfte aan COVID-19. Dit betekent dat in de tweede oversterfteperiode niet alle sterfte aan COVID-19 samenviel met oversterfte. Mogelijk dat een deel van de overledenen aan COVID-19 al kwetsbaar was en los van COVID-19 al een beperkte levensverwachting had door andere aanwezige aandoeningen. Na de tweede periode overleden er, net als na de eerste periode, nog steeds mensen aan COVID-19 en was de sterfte aan andere doodsoorzaken lager. Hierdoor was er in die periode geen sprake meer van oversterfte.

In de tweede helft van 2021 startte een derde periode van oversterfte (figuur 3.2.1). In de latere weken, waarin de oversterfte sterk toenam, nam ook het aantal overledenen aan COVID-19 sterk toe. In totaal overleden tijdens de derde oversterfteperiode 11,3 duizend mensen meer dan verwacht als er geen COVID-19-epidemie zou zijn geweest. Het aantal mensen dat aan COVID-19 overleed, was gelijk aan 7,9 duizend. In deze derde periode overleden dus minder mensen aan COVID-19 dan er oversterfte was. De verhouding tussen de COVID-19-sterfte en de oversterfte was 70 procent (zie ook Tabel 3.2.1.1).

In 2022 was de oversterfte iets lager dan in 2021 en 2020; in de eerste drie maanden van 2022 was er geen oversterfte, maar vanaf eind maart wel. Sinds die tijd was er vrijwel elke week oversterfte. Anders dan in 2020 en 2021 kwam er in 2022 een langdurige griepepidemie voor die dertien weken duurde. Rond half december startte er opnieuw een griepepidemie. Ook kwam er nog steeds COVID-19 voor. In 2020 en 2021 viel de oversterfte grotendeels samen met de COVID-19-sterfte. In 2022  was er sprake van een langere periode met oversterfte, maar zonder duidelijke piek zoals in voorgaande jaren. In deze vierde periode overleden er 14,6 duizend mensen meer dan verwacht. Het aantal mensen dat aan COVID-19 overleed was ruim 4,8 duizend. De verhouding tussen de COVID-19-sterfte en de oversterfte was 33 procent. In 2022 droegen andere doodsoorzaken en sterfte aan griep gerelateerde doodsoorzaken (ziekten van de ademhalingsorganen) in belangrijke mate bij (CBS, 2023a).

3.2.1 Overledenen per week minus COVID-19*
   OverledenenOverledenen, verwachtOverledenen, verwacht (95%-interval)Overledenen minus COVID-19**
20201310332772908 – 36453103
20202336433112930 – 36923364
20203315733442945 – 37423157
20204304633923008 – 37763046
20205316434073027 – 37883164
20206319634012979 – 38233196
20207319834082916 – 39013198
20208295933872851 – 39222959
20209309833522805 – 38983098
202010310733152785 – 38453102
202011321832532756 – 37513183
202012361431742711 – 36373202
202013445831042703 – 35053208
202014508530242712 – 33373164
202015498129572719 – 31953004
202016430829152711 – 31202839
202017391128692677 – 30602816
202018338228412650 – 30322715
202019299028212633 – 30092555
202020277727942626 – 29622494
202021276927702620 – 29202552
202022273327532608 – 28982584
202023268127352591 – 28802574
202024269027372600 – 28752624
202025269527252594 – 28552646
202026266027172577 – 28572626
202027263727232544 – 29022605
202028261927192515 – 29232594
202029252927202507 – 29342521
202030267227072515 – 29002654
202031266626872492 – 28822644
202032264126822483 – 28812613
202033321126692481 – 28573159
202034285426632510 – 28152806
202035273626672526 – 28072705
202036269326762549 – 28042666
202037274126982564 – 28322709
202038272227292585 – 28732655
202039289127522618 – 28862752
202040300027862628 – 29432805
202041302428072655 – 29602755
202042322028392677 – 30012786
202043344928622661 – 30632806
202044368728892683 – 30952831
202045358929022692 – 31112695
202046358129322710 – 31552799
202047333529722742 – 32022667
202048340430122762 – 32632752
202049352930372742 – 33322915
202050361531002800 – 33992918
202051391131662830 – 35012969
202052386732222871 – 35732743
202053410432662906 – 36252913
20211414433092940 – 36772999
20212385033432962 – 37242824
20213386333762978 – 37752879
20214371534253040 – 38092893
20215365434403060 – 38212919
20216355334343012 – 38562862
20217352934412949 – 39342877
20218320634202884 – 39552704
20219310433842838 – 39312681
202110324633472817 – 38772861
202111304232852787 – 37822690
202112304632052742 – 36682711
202113317731342733 – 35352811
202114316430542741 – 33662834
202115314129862748 – 32242796
202116314429442739 – 31482843
202117312228972705 – 30882804
202118300628692677 – 30602724
202119301928492660 – 30372776
202120298828212653 – 29892798
202121280627972646 – 29472691
202122301127802635 – 29252894
202123288227622617 – 29062818
202124287027642627 – 29012819
202125267427512620 – 28822647
202126279127432603 – 28832768
202127283827502571 – 29292817
202128287327452541 – 29492854
202129277827472534 – 29602710
202130291327342541 – 29262840
202131296027132518 – 29082851
202132284027082509 – 29072738
202133289826952507 – 28832805
202134292626882535 – 28412820
202135286326932552 – 28332776
202136309027022575 – 28292997
202137292327242590 – 28582828
202138288827552612 – 28992827
202139307127782644 – 29123011
202140307328132655 – 29702997
202141306428352682 – 29872961
202142327428662705 – 30283103
202143338928892688 – 30903090
202144351829172711 – 31233109
202145379429302720 – 31393235
202146399929602738 – 31833171
202147419430012771 – 32313168
202148439130422791 – 32923311
202149437830662771 – 33613321
202150405931302830 – 34293277
202151377131962861 – 35313175
202152367932532902 – 36053264
20221343333212953 – 36903137
20222315733562975 – 37372931
20223319233902991 – 37883013
20224320034383054 – 38223014
20225328534543073 – 38353046
20226325634473025 – 38702982
20227338134552963 – 39473090
20228335234332898 – 39693100
20229323433972851 – 39442999
202210338833602830 – 38903074
202211360632982800 – 37953196
202212363132172754 – 36803242
202213356431462745 – 35473221
202214357430662753 – 33783282
202215351629972759 – 32353289
202216323629552751 – 31593067
202217314129082716 – 31003026
202218313028802689 – 30713059
202219312828602672 – 30483067
202220305728322664 – 30003004
202221292528082657 – 29582883
202222296527912645 – 29362936
202223294427732628 – 29172915
202224301427752637 – 29122941
202225313627622631 – 28933067
202226310227542614 – 28942950
202227297327602581 – 29402868
202228308727562552 – 29602931
202229318427582544 – 29713000
202230313627442552 – 29372953
202231296127242529 – 29182815
202232298727192520 – 29182856
202233308127052518 – 28932980
202234304026992546 – 28522956
202235297427032563 – 28432911
202236293927132586 – 28402867
202237281927352601 – 28692763
202238301627662622 – 29102958
202239320627892655 – 29233102
202240330928242666 – 29813139
202241331528462693 – 29983119
202242337028782716 – 30393144
202243331329012700 – 31023136
202244323529282722 – 31343124
202245317129412732 – 31513073
202246321229722749 – 31953135
202247341230132783 – 32433346
202248343330542803 – 33043350
202249362030782783 – 33733529
202250400031422842 – 34423883
202251419932092874 – 35444049
202252413632662915 – 36173977
* Voorlopige cijfers. ** Aantal volgens ontvangen doodsoorzaakverklaringen.

3.2.1.1 Overledenen, verwacht, minus COVID-19, oversterfte en COVID-19-sterfte; Totaal, Wlz-zorggebruik, leeftijd, per oversterfteperiode en jaar
1e oversterfte-periode1)2e oversterfte-periode2)3e oversterfte-periode3)4e oversterfte-periode4)
TotaalAantal overledenen26 12564 06369 265129 560
Verwacht aantal overledenen17 71054 57257 933114 930
Overledenen minus COVID-1917 74650 80961 386124 671
Oversterfte8 4159 49111 33214 630
COVID-19-sterfte8 37913 2547 8794 889
Verhouding COVID-19-sterfte - oversterfte1,001,400,700,33
Wlz-zorggebruikersAantal overledenen11 48825 25326 17850 194
Verwacht aantal overledenen6 54520 39121 39042 344
Overledenen minus COVID-196 56217 70722 34147 480
Oversterfte4 9434 8624 7887 850
COVID-19-sterfte4 9267 5463 8372 714
Verhouding COVID-19-sterfte - oversterfte1,001,550,800,35
0-50 jaarAantal overledenen6911 8772 1974 366
Verwacht aantal overledenen5771 7921 9433 770
Overledenen minus COVID-196361 8082 1184 318
Oversterfte11485254596
COVID-19-sterfte55697948
Verhouding COVID-19-sterfte - oversterfte0,480,810,310,08
50-65 jaarAantal overledenen2 1225 8616 99912 636
Verwacht aantal overledenen1 7785 5576 00011 550
Overledenen minus COVID-191 7555 3406 58112 431
Oversterfte3443049991 086
COVID-19-sterfte367521418205
Verhouding COVID-19-sterfte - oversterfte1,071,710,420,19
65-80 jaarAantal overledenen7 72819 56321 68140 574
Verwacht aantal overledenen5 24316 47518 06735 706
Overledenen minus COVID-195 45516 02319 46039 334
Oversterfte2 4853 0883 6144 868
COVID-19-sterfte2 2733 5402 2211 240
Verhouding COVID-19-sterfte - oversterfte0,911,150,610,25
80-90 jaarAantal overledenen9 60623 02424 10244 048
Verwacht aantal overledenen6 09919 01720 01439 707
Overledenen minus COVID-195 96117 27520 80242 041
Oversterfte3 5074 0074 0884 341
COVID-19-sterfte3 6455 7493 3002 007
Verhouding COVID-19-sterfte - oversterfte1,041,430,810,46
90 jaar of ouderAantal overledenen5 97813 73814 28627 936
Verwacht aantal overledenen4 02411 72411 87824 139
Overledenen minus COVID-193 93910 36312 42526 547
Oversterfte1 9542 0142 4083 797
COVID-19-sterfte2 0393 3751 8611 389
Verhouding COVID-19-sterfte - oversterfte1,041,680,770,37
1) Week 13 tot en met 18 van 2020 (eind maart–eind april 2020).
2) Week 39 van 2020 tot en met week 3 van 2021 (eind september 2020–januari 2021).
3) Week 33 tot en met week 52 van 2021 (half augustus 2021–eind december 2021).
4) Week 13 tot en met week 52 van 2022 (vanaf eind maart 2022).
 

3.2.2 COVID-19-sterfte en oversterfte naar Wlz-zorggebruik

De sterfte onder mensen die zorg ontvingen in het kader van de Wlz, zoals bewoners van verpleeghuizen en gehandicaptenzorginstellingen, was tijdens de eerste oversterftegolf van de COVID-19-epidemie relatief hoger dan onder de overige bevolking (zie ook https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2023/04/2022-derde-jaar-op-rij-met-oversterfte). Dit is gebruikelijk in perioden van oversterfte vanwege hun grotere kwetsbaarheid (en deels hogere leeftijd). In de eerste oversterftegolf van de pandemie was de oversterfte onder Wlz-zorggebruikers 4,9 duizend (Tabel 3.2.1.1). Het aantal mensen in deze groep dat aan COVID-19 overleed was 4,9 duizend. In de tweede oversterftegolf was de COVID-19-sterfte hoger dan de oversterfte onder Wlz-zorggebruikers (7,5 duizend COVID-19-sterfte en 4,9 duizend oversterfte). In de derde oversterftegolf bedroeg de oversterfte onder Wlz-zorggebruikers 4,8 duizend en overleden 3,8 duizend aan COVID-19. De verhouding tussen de COVID-19-sterfte en de oversterfte was tijdens de derde golf 80 procent (zie ook Tabel 3.2.1.1). In de vierde periode van oversterfte overleden er 7,9 duizend meer Wlz-zorggebruikers dan verwacht en was de COVID-19-sterfte in die groep 2,7 duizend.

3.2.2.1 Overledenen met Wlz-zorggebruik per week*
   OverledenenOverledenen, verwachtOverledenen, verwacht (95%-interval)Overledenen minus COVID-19**
20201121012521052 – 14511210
20202126512721076 – 14681265
20203113512821086 – 14781135
20204112513011113 – 14891125
20205109813101118 – 15031098
20206114413091099 – 15191144
20207115513091069 – 15491155
20208112912961044 – 15491129
20209119512761005 – 15461195
20201011641260989 – 15311162
20201112001229950 – 15071187
20201213361191928 – 14541185
20201316561156912 – 14001191
20201422121120915 – 13261216
20201524091091910 – 12731148
20201620661075912 – 12381043
20201717161055898 – 1211995
20201814291048900 – 1195969
20201911861038897 – 1179879
20202010311029902 – 1155851
20202110691015892 – 1138916
20202210041007887 – 1127904
202023909995886 – 1104840
202024958997888 – 1106918
202025913989879 – 1099888
202026940985864 – 1107919
202027931992850 – 1134910
202028912998849 – 1147891
2020299001003855 – 1152895
2020309571004854 – 1154946
202031947997851 – 1143936
202032904993846 – 1140888
2020331311987840 – 11341272
2020341113980849 – 11111082
202035995974860 – 1087977
202036942973860 – 1087925
202037942977865 – 1089921
202038980989876 – 1102933
20203910541001892 – 1110968
20204010761015897 – 1133967
20204110901028908 – 1147939
20204212181042910 – 1175976
20204313181054912 – 1195983
20204415201068920 – 12151025
20204513911074925 – 1224892
20204614241086936 – 1235993
20204712871102953 – 1252937
20204812871121964 – 1278935
20204912881135970 – 1300964
20205014521163996 – 13291044
202051160711931019 – 13681037
202052172712231035 – 14101037
202053173212441050 – 14371055
20211165712641065 – 14631021
20212158812841089 – 1480988
20213153912941098 – 1491947
20214146513131125 – 1501985
20215143713231131 – 15151027
20216135113221112 – 1532959
20217136613221082 – 15621018
20218115913091056 – 1561937
20219110512881018 – 1559938
202110114712721001 – 15431016
2021119971241962 – 1519899
20211210461203939 – 1466958
20211310301167923 – 1412970
2021149921131925 – 1337937
2021159781102920 – 1283919
2021169731085922 – 1248935
20211710431065908 – 1221991
20211810091058910 – 1205963
20211910051048907 – 1189962
2021209921039912 – 1165960
2021219881025902 – 1147975
20212210701017897 – 11371047
2021239961005896 – 1114986
20212410611007897 – 11161045
202125960999889 – 1109953
202126986995874 – 1116978
20212710371002859 – 11441033
20212810381008858 – 11571032
20212910251013865 – 1161996
20213010451013863 – 11641008
20213110981007861 – 11531037
20213210521002855 – 11491006
2021331076997850 – 11441034
2021341048989858 – 11201007
2021351032983870 – 10971006
2021361113983869 – 10971077
2021371044987874 – 1099997
2021381037999886 – 11121016
20213910461010901 – 11191029
20214011321025907 – 11431103
20214111121037918 – 11571066
20214212541052920 – 11851150
20214313221064922 – 12051174
20214413341078930 – 12261147
20214514671085935 – 12341189
20214616071096947 – 12451186
20214716871113964 – 12621167
20214817061132975 – 12881178
20214917671146981 – 13111204
202150162711741008 – 13411216
202151143012051031 – 13791174
202152135512351047 – 14221182
20221120212691069 – 14681093
20222116612891094 – 14851082
20223112012991103 – 14961049
20224119413191131 – 15071118
20225113913281136 – 15211022
20226122013271117 – 15371089
20227121413271087 – 15671066
20228125613141061 – 15671137
20229123212931023 – 15641110
202210128812771006 – 15481134
20221114221245967 – 15241182
20221214401207944 – 14711220
20221314351172928 – 14161233
20221414161135930 – 13411248
20221514151106924 – 12881280
20221612401090927 – 12531155
20221712291069913 – 12261164
20221812211062915 – 12091187
20221911451052911 – 11941118
20222012011043916 – 11691170
20222110601029906 – 11511045
20222211091021901 – 11411094
20222310771009900 – 11181065
20222411761011901 – 11201137
20222511911003893 – 11131148
2022261200999877 – 11201124
20222711611006863 – 11481105
20222811771012862 – 11611085
20222912791017869 – 11651172
20223012321017867 – 11671129
20223111501011865 – 11571066
20223211721006859 – 11531100
20223312111001854 – 11481151
2022341131993862 – 11241089
2022351122987874 – 11011085
2022361138987873 – 11001093
2022371059990878 – 11031030
20223811091003890 – 11161074
20223912271014905 – 11231174
20224013041029911 – 11471203
20224112961042922 – 11611191
20224213471057924 – 11891219
20224312801068926 – 12101189
20224412491082934 – 12301182
20224512001089940 – 12391146
20224611931100951 – 12501150
20224713211117968 – 12671294
20224812551136979 – 12931208
20224914011151986 – 13151349
202250156411791012 – 13451502
202251175312101035 – 13841661
202252174812391052 – 14271665
* Voorlopige cijfers. ** Aantal volgens ontvangen doodsoorzaakverklaringen.

3.2.3 COVID-19-sterfte en oversterfte naar leeftijd

In figuur 3.2.3.1 tot en met 3.2.3.5 zijn de perioden van oversterfte en de overledenen minus COVID-19 weergegeven, per leeftijdscategorie. In alle leeftijdsgroepen overleden er in 2020, 2021 en 2022 meer mensen dan verwacht. Tijdens alle oversterfteperioden was de sterfte in elke leeftijdscategorie verhoogd, waarbij de mate van verhoogde sterfte fluctueerde over de tijd. De vierde oversterftegolf, die vanaf eind maart 2022 begon, kenmerkte zich door een langere periode van oversterfte, maar zonder duidelijke piek.

3.2.3.1 Overledenen per week, leeftijd 90 jaar of ouder*
   OverledenenOverledenen, verwachtOverledenen, verwacht (95%-interval)Overledenen minus COVID-19**
20201769770