Sterfte in coronatijd

Op de computer online  een begrafenis en de kerkdienst bij de begrafenis volgen in tijden van corona.
© Hollandse Hoogte / Jaco Klamer
Voor week 21 (18 tot en met 24 mei) wordt het aantal overledenen geschat op 2 750. Daarmee zit de sterfte voor de tweede week op rij onder het niveau van wat normaal zou zijn in deze periode. Tijdens de eerste negen weken van de corona-epidemie in Nederland (week 11 tot en met week 19) was de sterfte hoger dan verwacht. In die weken overleden bijna 9 duizend mensen meer dan je in deze periode zou verwachten. Mensen die zorg ontvingen in het kader van de Wet langdurige zorg (Wlz), oudere mensen en mannen stierven relatief vaker dan mensen die geen zorg ontvingen, jongere mensen en vrouwen. Dat melden het CBS en het RIVM op basis van de voorlopige sterftecijfers per week.

In 2020 overleden er tot en met week 10 (tot en met 8 maart) gemiddeld 3 136 mensen per week. Daarna steeg de sterfte naar een maximum van 5 080 in week 14. Sinds week 20 zit de sterfte onder het niveau van wat normaal zou zijn in deze periode. Het is bekend dat na een periode van hogere sterfte—ook wel oversterfte genoemd—vaak een periode van lagere sterfte—ook wel ondersterfte genoemd—volgt.

De ondersterfte betekent echter niet dat er geen mensen meer overlijden aan corona. In week 21 zijn 104 overleden COVID-19-patiënten aan het RIVM gemeld (stand donderdag 28 mei 2020). Het uiteindelijke aantal kan zelfs nog hoger zijn omdat niet iedereen wordt getest op COVID-19.

In totaal overleden er bijna 36 duizend mensen in week 11 tot en met week 19, bijna 9 duizend meer dan verwacht, een oversterfte van 32 procent.

Overledenen per week
 2017201820192020*2020 (verwachting)
13568334330623102
23637335932623364
33487336431523153
43626332231793042
53574340331393160
63446351331833191
73417366032543197
83328369132202957
93152393730653092
103054409231723098
1128433733322532153050
1227783430304336093091
1328503225301344503111
1427643040289850803111
1528102860290249722906
1627132760303642923007
1727782663295638932923
1827692645280633682976
1928022641277229642930
2028012606282127353047
2127722674287327592807
22270127762730
23262426792734
24264325572647
25262726012692
26269126192836
27269727262725
28252026712761
29267427042586
30257127673006
31251027602731
32265727452629
33254026052613
34254526122617
35257625272783
36257026132553
37270725392642
38271527062580
39266926962751
40264128062717
41276327602912
42270627392879
43267626712867
44272628152856
45279727983015
46291627613060
47291728593023
48288629073045
49302729683018
50321830173161
51307930413253
52318729013028
* voorlopige cijfers 2020: laatste week is een schatting.

De schatting voor week 21 is gebaseerd op het aantal overlijdensberichten dat het CBS tot en met woensdag 27 mei ontvangen heeft voor week 21. Het verwachte aantal overledenen is geschat op basis van het aantal overledenen in de voorafgaande weken, gecorrigeerd voor seizoensgebonden factoren. Er zouden in week 21 naar schatting 2 807 mensen overleden zijn als er geen corona-epidemie was geweest.

Sterfte onder Wlz-zorggebruikers 53 procent hoger dan normaal

In week 11 tot en met week 19 overleden in totaal ruim 15 duizend mensen die langdurige zorg kregen in het kader van de Wlz. Dat zijn naar schatting ruim 5 duizend mensen (53 procent) meer dan je in deze periode zou verwachten als er geen corona-epidemie was geweest. In de overige bevolking—meer dan 17 miljoen mensen—overleden van week 11 tot en met week 19 bijna 21 duizend mensen. Dat zijn zo’n 3 500 mensen (20 procent) meer dan verwacht.

Overledenen
Bevolkingsgroep2017, week 11 tot en met 192018, week 11 tot en met 192019, week 11 tot en met 192020, week 2 tot en met 10*2020, week 11 tot en met 19 (verwacht)*2020, week 11 tot en met 19 (oversterfte)*2020, week 11 tot en met 19 (totaal)*2020, week 11 tot en met 19 (oversterfte)*_8
Wlz-zorggebruikers86969773973110407995552461520153
Overige bevolking164011722516921178471714934932064220
* voorlopige cijfers
 

Sterfte relatief het hoogst bij 75- tot 90-jarigen

In week 11 tot en met week 19 overleden relatief gezien vooral meer 75- tot 90-jarigen dan zonder corona-epidemie was te verwachten. De sterfte in deze leeftijdsgroep lag gemiddeld 42 procent hoger dan verwacht. Bij 90-plussers lag de sterfte ook hoger, maar in relatieve zin minder hoog dan onder 75- tot 90-jarigen. De sterfte bij 50- tot 55-jarigen lag relatief gezien hoger dan bij 55- tot 65-jarigen (27 procent tegen 18 procent).

Overledenen
Leeftijd2017, week 11 tot en met 192018, week 11 tot en met 192019, week 11 tot en met 192020, week 2 tot en met 10*2020, week 11 tot en met 19 (verwacht)*2020, week 11 tot en met 19 (oversterfte)*2020, week 11 tot en met 19 (totaal)*2020, week 11 tot en met 19 (oversterfte)*_8
0-49 jaar915958890964919629817
50-54 jaar53851249851648213862029
55-59 jaar86590185278274319994227
60-64 jaar13421316130113251292188148015
65-69 jaar18391861180619201854389224321
70-74 jaar26462809284429022808902371032
75-79 jaar298931953264349733431342468540
80-84 jaar393141614267441141981766596442
85-89 jaar466951394888519749382173711144
90-94 jaar364741214021444743081093540125
95 jaar of ouder17262024201522932218488270622
* voorlopige cijfers
 

Vooral sterfte onder mannen hoger

In absolute zin overleden tijdens de corona-epidemie net iets meer mannen dan vrouwen, te weten 18,2 duizend mannen en ongeveer 17,7 duizend vrouwen. In de weken ervoor en ook in eerdere jaren, overleden juist iets meer vrouwen. Ook in relatieve zin overleden in week 11 tot en met 19 van 2020 meer mannen dan vrouwen. In deze periode was de sterfte onder mannen 37 procent hoger dan verwacht, terwijl de sterfte onder vrouwen 28 procent hoger was dan wanneer er geen corona-epidemie was geweest. In alle leeftijdsgroepen was tijdens de corona-epidemie de sterfte relatief gezien onder mannen hoger dan onder vrouwen.

Overledenen
Geslacht2017, week 11 tot en met 192018, week 11 tot en met 192019, week 11 tot en met 192020, week 2 tot en met 10*2020, week 11 tot en met 19 (verwacht)*2020, week 11 tot en met 19 (oversterfte)*2020, week 11 tot en met 19 (totaal)*2020, week 11 tot en met 19 (oversterfte)*_8
Mannen120961304812995138401324649181816437
Vrouwen130111394913651144141385838211767928
* voorlopige cijfers
 

Regionale spreiding

Met name in het oosten van Noord-Brabant, in Limburg en rondom Zwolle lag de sterfte tijdens de corona-epidemie relatief gezien hoger dan in andere regio’s van Nederland. In de gemeente Uden overleden in week 11 tot en met 19 in totaal 178 mensen, iets meer dan 3 keer zoveel als in de weken voor de corona-epidemie. Andere gemeenten waar het aantal overleden tijdens de corona-epidemie ten minste 2,5 keer zo hoog was als ervoor zijn Heerde, Meierijstad, Boekel, Bernheze, Peel en Maas, Zwartewaterland en Nunspeet.

Ontwikkeling gemiddeld aantal overledenen per week* in week 11 t/m 19, t.o.v. gemiddelde in week 2 t/m 10
Gemeenteweek 11 t/m 19 t.o.v. week 2 t/m 10
Appingedam1,76
Delfzijl0,81
Groningen (gemeente)1,00
Loppersum0,78
Almere1,12
Stadskanaal0,84
Veendam0,89
Zeewolde1,13
Achtkarspelen1,00
Ameland1,25
Harlingen1,13
Heerenveen1,10
Leeuwarden0,88
Ooststellingwerf0,94
Opsterland0,90
Schiermonnikoog1,00
Smallingerland1,33
Terschelling1,25
Vlieland2,00
Weststellingwerf0,92
Assen1,04
Coevorden0,93
Emmen1,09
Hoogeveen1,10
Meppel1,00
Almelo1,05
Borne1,44
Dalfsen1,04
Deventer1,72
Enschede1,10
Haaksbergen1,02
Hardenberg0,95
Hellendoorn1,24
Hengelo (O.)0,89
Kampen1,95
Losser1,05
Noordoostpolder0,82
Oldenzaal1,00
Ommen1,34
Raalte1,31
Staphorst1,60
Tubbergen0,98
Urk1,00
Wierden0,96
Zwolle1,79
Aalten1,32
Apeldoorn1,32
Arnhem1,23
Barneveld1,19
Beuningen1,17
Brummen1,56
Buren1,02
Culemborg1,26
Doesburg1,45
Doetinchem1,05
Druten1,96
Duiven0,98
Ede1,19
Elburg1,05
Epe1,65
Ermelo1,50
Harderwijk1,34
Hattem1,05
Heerde3,14
Heumen1,65
Lochem1,35
Maasdriel1,31
Nijkerk1,04
Nijmegen1,24
Oldebroek1,93
Putten0,95
Renkum1,23
Rheden1,22
Rozendaal1,00
Scherpenzeel1,00
Tiel1,07
Voorst1,04
Wageningen0,97
Westervoort1,35
Winterswijk0,82
Wijchen1,21
Zaltbommel1,37
Zevenaar1,05
Zutphen0,89
Nunspeet2,56
Dronten1,39
Amersfoort1,11
Baarn1,26
De Bilt0,94
Bunnik1,25
Bunschoten1,31
Eemnes1,21
Houten1,69
Leusden1,42
Lopik1,19
Montfoort1,36
Renswoude1,83
Rhenen1,36
Soest1,12
Utrecht (gemeente)1,37
Veenendaal1,20
Woudenberg1,28
Wijk bij Duurstede0,77
IJsselstein2,37
Zeist1,09
Nieuwegein1,03
Aalsmeer0,62
Alkmaar1,22
Amstelveen1,47
Amsterdam1,34
Beemster0,46
Bergen (NH.)1,37
Beverwijk1,49
Blaricum1,13
Bloemendaal1,59
Castricum1,32
Diemen1,31
Edam-Volendam0,96
Enkhuizen1,61
Haarlem1,26
Haarlemmermeer1,14
Heemskerk0,97
Heemstede1,88
Heerhugowaard1,53
Heiloo1,18
Den Helder0,90
Hilversum1,09
Hoorn1,00
Huizen1,30
Landsmeer1,06
Langedijk1,12
Laren (NH.)1,04
Medemblik0,90
Oostzaan1,06
Opmeer1,33
Ouder-Amstel0,77
Purmerend1,32
Schagen0,89
Texel0,93
Uitgeest1,07
Uithoorn1,29
Velsen1,59
Weesp1,63
Zandvoort0,95
Zaanstad1,12
Alblasserdam1,13
Alphen aan den Rijn1,07
Barendrecht1,11
Drechterland1,90
Brielle1,50
Capelle aan den IJssel1,59
Delft0,97
Dordrecht1,22
Gorinchem1,28
Gouda1,28
's-Gravenhage (gemeente)1,36
Hardinxveld-Giessendam1,06
Hellevoetsluis0,95
Hendrik-Ido-Ambacht0,60
Stede Broec1,29
Hillegom0,88
Katwijk1,11
Krimpen aan den IJssel1,67
Leiden1,17
Leiderdorp1,04
Lisse1,95
Maassluis0,83
Nieuwkoop1,21
Noordwijk0,99
Oegstgeest0,78
Oudewater2,45
Papendrecht1,27
Ridderkerk1,38
Rotterdam1,38
Rijswijk (ZH.)1,35
Schiedam0,96
Sliedrecht0,85
Albrandswaard1,30
Westvoorne0,65
Vlaardingen1,25
Voorschoten1,14
Waddinxveen0,93
Wassenaar1,36
Woerden1,58
Zoetermeer1,14
Zoeterwoude1,25
Zwijndrecht1,01
Borsele1,61
Goes1,27
West Maas en Waal1,57
Hulst1,12
Kapelle0,95
Middelburg (Z.)1,00
Reimerswaal1,12
Terneuzen0,88
Tholen1,33
Veere0,90
Vlissingen1,03
De Ronde Venen1,02
Tytsjerksteradiel1,65
Asten2,29
Baarle-Nassau1,50
Bergen op Zoom0,97
Best0,84
Boekel2,93
Boxmeer1,84
Boxtel1,67
Breda1,19
Deurne1,38
Pekela0,56
Dongen1,42
Eersel1,33
Eindhoven1,32
Etten-Leur1,49
Geertruidenberg1,05
Gilze en Rijen1,54
Goirle1,22
Grave2,41
Haaren1,23
Helmond1,44
's-Hertogenbosch1,67
Heusden1,45
Hilvarenbeek1,56
Loon op Zand1,05
Mill en Sint Hubert2,14
Nuenen, Gerwen en Nederwetten1,34
Oirschot1,20
Oisterwijk1,08
Oosterhout1,00
Oss1,66
Rucphen1,33
Sint-Michielsgestel1,46
Someren1,97
Son en Breugel1,18
Steenbergen1,10
Waterland1,09
Tilburg1,71
Uden3,24
Valkenswaard1,83
Veldhoven1,78
Vught1,47
Waalre0,90
Waalwijk1,37
Woensdrecht1,32
Zundert1,44
Wormerland1,29
Landgraaf1,41
Beek (L.)0,88
Beesel1,65
Bergen (L.)1,53
Brunssum1,06
Gennep1,69
Heerlen1,56
Kerkrade1,58
Maastricht1,84
Meerssen1,39
Mook en Middelaar2,11
Nederweert1,67
Roermond1,24
Simpelveld1,12
Stein (L.)1,36
Vaals1,00
Venlo1,69
Venray1,24
Voerendaal1,31
Weert1,22
Valkenburg aan de Geul1,40
Lelystad1,13
Horst aan de Maas1,72
Oude IJsselstreek1,14
Teylingen0,84
Utrechtse Heuvelrug1,05
Oost Gelre1,09
Koggenland1,06
Lansingerland1,16
Leudal2,06
Maasgouw1,67
Gemert-Bakel2,07
Halderberge1,15
Heeze-Leende1,13
Laarbeek2,24
Reusel-De Mierden1,00
Roerdalen1,36
Roosendaal0,95
Schouwen-Duiveland1,01
Aa en Hunze1,11
Borger-Odoorn1,00
Cuijk1,52
Landerd2,27
De Wolden1,29
Noord-Beveland0,82
Wijdemeren0,93
Noordenveld1,03
Twenterand0,78
Westerveld0,96
Sint Anthonis1,80
Lingewaard1,68
Cranendonck1,93
Steenwijkerland1,04
Moerdijk1,18
Echt-Susteren1,91
Sluis0,93
Drimmelen1,18
Bernheze2,92
Alphen-Chaam1,47
Bergeijk1,11
Bladel1,19
Gulpen-Wittem1,13
Tynaarlo0,92
Midden-Drenthe1,07
Overbetuwe1,10
Hof van Twente0,94
Neder-Betuwe1,36
Rijssen-Holten1,11
Geldrop-Mierlo1,28
Olst-Wijhe1,34
Dinkelland1,13
Westland1,23
Midden-Delfland1,04
Berkelland1,13
Bronckhorst1,31
Sittard-Geleen1,44
Kaag en Braassem1,30
Dantumadiel1,37
Zuidplas0,88
Peel en Maas2,67
Oldambt0,84
Zwartewaterland2,62
Súdwest-Fryslân1,14
Bodegraven-Reeuwijk1,13
Eijsden-Margraten1,86
Stichtse Vecht0,98
Hollands Kroon1,11
Leidschendam-Voorburg1,04
Goeree-Overflakkee1,64
Pijnacker-Nootdorp1,76
Nissewaard1,28
Krimpenerwaard1,24
De Fryske Marren1,01
Gooise Meren1,21
Berg en Dal1,08
Meierijstad2,98
Waadhoeke1,21
Westerwolde0,81
Midden-Groningen1,27
Beekdaelen1,81
Montferland0,95
Altena1,14
West Betuwe1,54
Vijfheerenlanden1,30
Hoeksche Waard1,25
Het Hogeland1,04
Westerkwartier0,99
Noardeast-Fryslân1,07
Molenlanden1,13
* voorlopige cijfers
 

Met name in het noorden van Nederland overleden er amper meer mensen dan in de periode voor de corona-epidemie. Daarnaast zijn er gemeenten waarin het aantal sterfgevallen tijdens de corona-epidemie beduidend lager was dan in de weken ervoor. In de gemeente Beemster overleden in totaal 6 mensen in week 11 tot en met 19 tegen 13 in de negen weken voorafgaand. In Pekela waren dat er 14 om 25. Ook in Hendrik-Ido-Ambacht, Aalsmeer, Westvoorne, Wijk bij Duurstede, Ouder-Amstel, Loppersum, Oegstgeest en Twenterand overleden tijdens de corona-epidemie beduidend minder mensen dan in de weken ervoor.

Relatieve oversterfte, week 11 t/m 19, 2020*
ProvinciesOversterfte (%)
Groningen (PV)1
Friesland (PV)13
Drenthe (PV)8
Overijssel (PV)28
Flevoland (PV)16
Gelderland (PV)30
Utrecht (PV)27
Noord-Holland (PV)30
Zuid-Holland (PV)28
Zeeland (PV)8
Noord-Brabant (PV)55
Limburg (PV)62
* voorlopige cijfers

Hogere sterfte tijdens corona-epidemie

De hogere sterfte in week 11 tot en met week 19 valt samen met de corona-epidemie in Nederland. Op 27 februari 2020 werd de eerste positief geteste patiënt gemeld in Nederland en op 6 maart het eerste sterfgeval door het nieuwe coronavirus (COVID-19). Op 11 maart heeft de Wereldgezondheidsorganisatie de COVID-19-uitbraak tot pandemie verklaard. 

Dit is voorlopig het laatste nieuwsbericht over sterfte per week. De tabel op StatLine en de tabellen bij aanvullend statistisch onderzoek worden nog wel wekelijks geüpdatet. De nieuwste cijfers kunt u onder andere vinden via de pagina Hoeveel sterfgevallen zijn er per week?.

 

Informatiebronnen CBS en RIVM

Het CBS krijgt dagelijks berichten over sterfte binnen uit de bevolkingsregisters van gemeenten. Het CBS heeft dan nog geen informatie over de doodsoorzaak van de overledenen. Deze informatie ontvangt het CBS via een doodsoorzakenverklaring die is ingevuld door de arts die de overledene schouwt. De publicatie van de informatie uit de doodsoorzakenverklaringen wordt regulier in het derde kwartaal van 2020 verwacht, het CBS gaat zich inspannen om dit eerder te publiceren.

Het RIVM ontvangt dagelijks meldingen van overleden COVID-19-patiënten vanuit de GGD’s. Omdat niet alle overledenen in Nederland getest zijn op COVID-19 zullen de werkelijke aantallen aan corona overleden mensen hoger zijn. Door naar het totaal aantal overledenen per week te kijken zoals gemeld aan het CBS—dus ongeacht de doodsoorzaak—ontstaat een completer beeld.

Schatting gebaseerd op tot nu toe ontvangen berichten 

Gewoonlijk zit er enige tijd tussen de feitelijke overlijdensdatum en het moment waarop deze informatie het CBS bereikt. De overlijdensberichten worden iedere week op donderdag verzameld. Meestal heeft het CBS op donderdag gegevens van iets meer dan 80 procent van alle sterfgevallen van de voorgaande week. Deze informatie geeft dus een indicatie van het te verwachten totale aantal overledenen in die week. 

In week 12 tot en met week 20 is op te maken dat de berichten momenteel sneller binnenkomen dan gewoonlijk (het aantal binnengekomen berichten na één week was gemiddeld 85 procent van het totaal, met uitzondering van weken met feestdagen). De schatting voor week 21 is gebaseerd op de aanname dat nu ook 85 procent is ontvangen. Dit is echter niet zeker, het werkelijk aantal overledenen in week 21 kan hoger of lager uitvallen.

Bronnen

Relevante links