Inleiding

In 2024 nam de Tweede Kamer een motie aan van de leden Rooderkerk en Mutluer die verzochten om onderzoek naar de intersectionele loonkloof (Tweede Kamer, 2024). De motie verwees naar een loonkloof van 13 procent tussen mannen en vrouwen. Dit percentage was het loonverschil tussen de gemiddelde uurlonen van vrouwen en mannen zoals het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) die publiceerde in de Arbeidsmarkt in cijfers 2022 (CBS, 2023). Volgens de meest recente cijfers over 2025 is dit loonverschil 10 procent (CBS, 2026). Bij intersectionele loonverschillen gaat het niet alleen om het algemene loonverschil tussen vrouwen en mannen, maar om loonverschillen als geslacht gecombineerd wordt met andere kenmerken. Het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) heeft het CBS gevraagd te onderzoeken wat de verschillen in uurloon tussen vrouwen en mannen zijn als ook gekeken wordt naar herkomst en arbeidsbeperking.

Het onderzoek naar intersectionele loonverschillen sluit aan bij de berekening van loonverschillen in de CBS-publicatie Arbeidsmarkt in cijfers. Deze berekening verschilt van de methode die het CBS toepast in het onderzoek naar loonverschillen tussen mannen en vrouwen zoals gepubliceerd in de Monitor Loonverschillen mannen en vrouwen (laatste editie: CBS, 2025). In die publicatie stond een statistische analyse centraal, waarbij zoveel mogelijk rekening gehouden werd met verschillen in achtergrondkenmerken tussen persoons- en baankenmerken van vrouwen en mannen. Deze analyse is niet mogelijk binnen het onderzoek naar intersectionele loonverschillen. De analyse maakt namelijk gebruik van zeventien achtergrondkenmerken, waarvan er drie alleen op steekproefbasis beschikbaar zijn. Uitsplitsing naar herkomst, arbeidsbeperking en de achtergrondkenmerken geeft veel groepen waarvan geen of weinig waarnemingen zijn. Dit leidt tot onbetrouwbare resultaten van de statistische analyse. Wel splitst het onderzoek naar intersectionele loonverschillen uit naar diverse achtergrondkenmerken, zodat er toch een beeld ontstaat van loonverschillen binnen deze achtergrondkenmerken. Het gaat dan om de kenmerken vast of flexibel dienstverband, leeftijd, wekelijkse arbeidsduur, opleidingsniveau, bedrijfsgrootte en bedrijfstak.

Bij deze publicatie hoort een tabellenset met de gemiddelde uurlonen van alle populaties die deze publicatie beschrijft. Met deze uurlonen kunnen uurloonverschillen berekend worden tussen al deze populaties. Deze publicatie zelf beperkt zich tot de uurloonverschillen tussen vrouwen en mannen naar herkomst en arbeidsbeperking. Met behulp van de tabellenset kunnen ook andere uurloonverschillen berekend worden, zoals de uurloonverschillen tussen vrouwen met of zonder arbeidsbeperking. De tabellenset is te vinden bij deze publicatie op de website van het CBS.

Indeling naar herkomst

In deze publicatie wordt de volgende indeling naar herkomst gebruikt:

Binnen Europa:

Herkomst Nederland
Herkomst EU11 (de EU-uitbreidingslanden exclusief Cyprus en Malta: Bulgarije, Estland, Hongarije, Kroatië, Letland, Litouwen, Polen, Roemenië, Slovenië, Slowakije en Tsjechië); personen met herkomst Polen en herkomst Roemenië hebben de meeste banen binnen deze groep
Herkomst Europa overig (dus exclusief Nederland en EU11); personen met herkomst Duitsland en herkomst België hebben de meeste banen binnen deze groep

Buiten Europa:

Herkomst Buiten-Europa totaal
Herkomst Buiten-Europa, geboren in Nederland (‘tweede generatie’); verder onderverdeeld naar herkomstlanden Turkije, Marokko, Suriname, Nederlandse Cariben en overig
Herkomst Buiten-Europa, geboren in buitenland (‘migranten’); verder onderverdeeld naar herkomstlanden Turkije, Marokko, Suriname, Nederlandse Cariben en overig

De tabellenset in de bijlage bij deze publicatie hanteert deze indeling voor elke tabel. In deze publicatie zelf bevatten de figuren niet alle individuele landen, maar wordt soms wel naar de cijfers over deze landen verwezen in de tekst.

In de tekst worden personen met herkomst Buiten-Europa, geboren in buitenland ook aangeduid als ‘migranten’. Personen met herkomst Buiten-Europa, geboren in Nederland worden ook aangeduid als ‘tweede generatie’.

De publicatie ‘Intersectionele loonverschillen; geslacht, herkomst, arbeidsbeperking, 2024’ is als volgt opgebouwd:

Intersectionele loonverschillen: 2020, 2022 en 2024: Beschrijving van de loonverschillen naar geslacht, herkomst en arbeidsbeperking en de vergelijking tussen drie verslagjaren.
Vast of flexibel dienstverband: Beschrijving van de loonverschillen naar geslacht, herkomst en arbeidsbeperking binnen vaste en flexibele dienstverbanden.
Leeftijd: Beschrijving van de loonverschillen naar geslacht, herkomst en arbeidsbeperking binnen en tussen leeftijdsgroepen.
Wekelijkse arbeidsduur: Beschrijving van de loonverschillen naar geslacht, herkomst en arbeidsbeperking binnen en tussen categorieën van wekelijkse arbeidsduur.
Opleidingsniveau: Beschrijving van de loonverschillen naar geslacht, herkomst en arbeidsbeperking binnen en tussen hoogst behaalde onderwijsniveaus.
Bedrijfsgrootte: Beschrijving van de loonverschillen naar geslacht, herkomst en arbeidsbeperking binnen en tussen bedrijfsgroottes.
Bedrijfstak: Beschrijving van de loonverschillen naar geslacht, herkomst en arbeidsbeperking binnen en tussen bedrijfstakken.
Methode: Beschrijving van de onderzoekspopulatie, de gebruikte databronnen en de methode van het berekenen van gemiddelde lonen en de feitelijke loonverschillen.
Begrippen en afkortingen: Toelichting van de gebruikte begrippen en afkortingen.
Literatuur

Hoofdstukken 1 t/m 7 beginnen elk voor de eerste paragraaf met een korte samenvatting van het betreffende hoofdstuk.