1. Inleiding
Migratie houdt de politieke en maatschappelijke gemoederen flink bezig. De laatste twee kabinetten (Rutte IV en Schoof) vielen door onenigheid over het migratiebeleid. En onlangs stemde de Eerste Kamer tegen de Asielnoodmaatregelenwet, waarin het kabinet Jetten een strenger asielbeleid beoogde. Ook in de maatschappij zijn de meningen over migratie verdeeld. Uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) blijkt dat veel mensen zorgen hebben over de omvang van de migratie en de gevolgen voor de woningmarkt en de Nederlandse identiteit. Tegelijkertijd ziet een deel van de mensen culturele diversiteit juist als een verrijking van de samenleving en vinden de meesten dat er ruimte moet zijn voor bijvoorbeeld oorlogsvluchtelingen (SCP, 2025).
Ook arbeidsmigratie is regelmatig onderwerp van maatschappelijke discussie. Arbeidsmigranten kunnen bijdragen aan de economische groei en aan het oplossen van personeelstekorten. Er is echter ook kritiek op de woon- en leefomstandigheden van arbeidsmigranten en vaak worden zij geconfronteerd met lage lonen, baanonzekerheid en sociale discriminatie (Universiteit Leiden, 2024). Hoewel mensen de migratie naar Nederland meestal willen beperken, hebben ze volgens SCP-onderzoek minder moeite met arbeidsmigranten die nodig zijn om personeelstekorten op te vangen en met arbeidsmigranten die hier tijdelijk verblijven (Coenders en Dagevos, 2024).
In het beleid rondom arbeidsmigratie is het streven om minder arbeidsmigranten naar Nederland te laten komen en te zorgen dat de mensen die wel komen dezelfde woon- en werkomstandigheden hebben als iedereen (Rijksoverheid, 2025). Daartoe neemt de overheid diverse maatregelen. Zo moeten uitzendbureaus die arbeidsmigranten willen inzetten vanaf 2027 aan strengere eisen voldoen om uitbuiting te voorkomen. Ook zet de overheid in op betere registratie van arbeidsmigranten in de Basisregistratie Personen (BRP). Door registratie hebben migranten recht op overheidsvoorzieningen en dat maakt toezicht op hun woonsituatie eenvoudiger. Verder bouwt de overheid aan een landelijk netwerk voor informatie, hulp en dienstverlening. Het doel is om arbeidsmigranten in hun eigen taal te ondersteunen. Omdat arbeidsmigranten zowel bijdragen aan de economie als druk leggen op maatschappelijke voorzieningen, probeert de overheid een balans te vinden tussen economische voordelen en draagkracht van de samenleving. Voor maatschappelijke steun van het beleid is het belangrijk om te weten hoe de bevolking denkt over arbeidsmigranten. Vinden mensen arbeidsmigratie wel of niet goed voor de maatschappij, de arbeidsmarkt en de economie?
Het CBS peilde opvattingen van de bevolking over arbeidsmigratie in het onderzoek Belevingen 2025. In het onderzoek kwamen de volgende vragen aan bod:
- Vinden mensen het wel of niet goed dat migranten naar Nederland komen om te werken?
- Zijn arbeidsmigranten altijd welkom of maakt het uit waar ze vandaan komen, welke opleiding ze hebben en in welke bedrijfstak ze gaan werken?
- Zouden arbeidsmigranten en Nederlandse werknemers dezelfde arbeidsvoorwaarden en werkomstandigheden moeten hebben?
- Zouden arbeidsmigranten na afloop van hun contract in Nederland mogen blijven?
- Zouden arbeidsmigranten op hun werk Nederlands moeten spreken en moeten ze zich aanpassen aan de Nederlandse cultuur?
- In hoeverre zien mensen arbeidsmigratie als oplossing voor personeelstekort, in het bijzonder in de gezondheidszorg?
De antwoorden op deze en andere vragen van het onderzoek Belevingen staan in de hoofdstukken 3 tot en met 6. Daarbij worden ook verschillen tussen bevolkingsgroepen (zie Bijlage) in kaart gebracht. Hoofdstuk 2 gaat in op de omvang van de groep arbeidsmigranten in Nederland.