Bevolkingskrimp in begin coronacrisis

Een Poolse vrouw bundelt roze rozen in een kwekerij in Berkel en Rodenrijs.
In grote delen van Nederland daalt sinds het begin van de corona-epidemie in week 11 het aantal inwoners; ook in gebieden waar begin 2020 de bevolking nog groeide. Dit komt niet alleen door oversterfte, maar ook door de afgenomen immigratie. De omslag is relatief het sterkst in Groot-Amsterdam, een regio die tot voor kort sterk groeide door immigratie. In sommige regio’s wordt de bevolkingsgroei vooralsnog nauwelijks beïnvloed door de coronacrisis. Dat meldt het CBS op basis van voorlopige cijfers tot en met week 16 van 2020.

Landelijk sloeg de bevolkingsgroei van de periode voorafgaand aan de coronacrisis (wekelijks 13,4 per 100 duizend inwoners in week 3 tot en met 11) om in een bevolkingskrimp (van 5,3 per 100 duizend per week in week 13 tot en met 16). De bevolking van Nederland kromp deze vier weken met 3 708 mensen. In 2019 groeide de Nederlandse bevolking met 10,5 per 100 duizend inwoners per week in week 13 tot en met 16. In week 12 (16 maart tot en met 22 maart) werden beperkende maatregelen ingevoerd.

Bevolkingsgroei per 100 duizend inwoners, gemiddeld per week, 2020*
CoropNaamweek 3-11week 13-16
Oost-Groningen 6,3-25,9
Delfzijl en omgeving -12,4-14,7
Overig Groningen 3,8-13
Noord-Friesland 4,8-1,7
Zuidwest-Friesland -2,54,9
Zuidoost-Friesland -6,3-4,4
Noord-Drenthe 4,9-5,5
Zuidoost-Drenthe -4,411,8
Zuidwest-Drenthe 0,110,9
Noord-Overijssel 15,6-0,8
Zuidwest-Overijssel 5-6,4
Twente -0,7-1,6
Veluwe 16,3-3,6
Achterhoek 1,40,3
Arnhem/Nijmegen 6,7-6,4
Zuidwest-Gelderland 17,77,1
Utrecht 15,8-0,4
Kop van Noord-Holland 5,4-2,4
Alkmaar en omgeving 13,27,1
IJmond 16,64,8
Agglomeratie Haarlem 13-6,1
Zaanstreek 8,7-9
Groot-Amsterdam 34,1-23,3
Het Gooi en Vechtstreek 15,62,8
Agglomeratie Leiden en Bollenstreek 11,1-7,7
Agglomeratie 's-Gravenhage 23,39,8
Delft en Westland 14,8-12,9
Oost-Zuid-Holland 15,38
Groot-Rijnmond 18,1-3,4
Zuidoost-Zuid-Holland 9,24,1
Zeeuwsch-Vlaanderen -7,710
Overig Zeeland 1022,7
West-Noord-Brabant 7,8-1,8
Midden-Noord-Brabant 16,5-15,5
Noordoost-Noord-Brabant 14,3-18,3
Zuidoost-Noord-Brabant 11,6-13,4
Noord-Limburg 12,6-15,1
Midden-Limburg 13,9-10,9
Zuid-Limburg -4,7-38,6
Flevoland 38,319,5
* voorlopige cijfers

Grote regionale verschillen

De impact van de coronacrisis op de bevolkingsontwikkeling verschilt tussen regio’s. In grote delen van Friesland is nauwelijks iets veranderd en in delen van Drenthe en Zeeland nam de bevolkingsgroei wat toe. In deze regio’s was de sterfte als gevolg van het coronavirus vooralsnog relatief beperkt en speelt migratie uit het buitenland een bescheiden rol. 

De grootste verandering in de bevolkingsgroei was in COROP-gebied Groot-Amsterdam. In de weken voor de coronacrisis groeide de bevolking daar met 34 per 100 duizend per week, daarna was er een krimp van 23 per 100 duizend per week. Andere COROP-gebieden met een sterke daling zijn Oost-Groningen (van 6 naar -26), Midden-Noord-Brabant (van 16 naar -15), Noordoost-Noord-Brabant (van 14 naar -18) en Zuid-Limburg (van -5 naar -39). De dalingen in Groot-Amsterdam en Oost-Groningen hangen vooral samen met de afgenomen immigratie, terwijl de dalingen in de Brabantse en Limburgse regio’s vooral samenhangen met de toegenomen sterfte.

Sterfte overtreft geboorten in bijna alle regio’s

De natuurlijke aanwas (het verschil tussen geboorte en sterfte) voor Nederland als geheel is gedaald van gemiddeld 0 per week voorafgaand aan de coronacrisis, naar -9,3 per 100 duizend inwoners per week in week 13 tot en met 16. In dezelfde weken van 2019 nam de natuurlijke aanwas juist toe van -0,5 naar 1,3 per 100 duizend per week. De daling van de natuurlijke aanwas is het sterkst in regio’s die het hardst zijn getroffen door de corona-epidemie; in COROP-gebied Noordoost-Noord-Brabant daalde de natuurlijke aanwas van -2 naar -31 gemiddeld per week. In de weken voorafgaand aan de coronacrisis hadden vijftien van de veertig COROP-gebieden een positieve natuurlijke aanwas, in het begin van de crisis zijn dat er nog maar twee. Drie COROP-gebieden (Oost-Groningen, Delfzijl en omgeving en Noord-Drenthe) laten juist een lichte toename van de natuurlijke aanwas zien. Dit zijn regio’s waar vooralsnog relatief weinig mensen zijn overleden aan het coronavirus.

Natuurlijke aanwas per 100 duizend inwoners, gemiddeld per week, 2020*
CoropNaamweek 3-11week 13-16
Oost-Groningen -13,3-6,3
Delfzijl en omgeving -8,5-1,6
Overig Groningen 0,5-1,7
Noord-Friesland -2,4-2,8
Zuidwest-Friesland -3,3-5,7
Zuidoost-Friesland -6,2-10,8
Noord-Drenthe -5,1-4,7
Zuidoost-Drenthe -7,5-10,7
Zuidwest-Drenthe -5-9,2
Noord-Overijssel 3,6-9,9
Zuidwest-Overijssel -0,1-21,7
Twente -3,5-6,3
Veluwe 1,8-12,9
Achterhoek -7,1-13,8
Arnhem/Nijmegen -1,2-9,8
Zuidwest-Gelderland 2,4-11
Utrecht 5,3-2,1
Kop van Noord-Holland -2,8-6
Alkmaar en omgeving 0,2-8,2
IJmond 0,4-13,7
Agglomeratie Haarlem -0,7-15,2
Zaanstreek -0,5-10,1
Groot-Amsterdam 6,90,1
Het Gooi en Vechtstreek -5,9-10,7
Agglomeratie Leiden en Bollenstreek -0,2-5,7
Agglomeratie 's-Gravenhage 5-3,8
Delft en Westland 1,4-2,8
Oost-Zuid-Holland 3,1-5,1
Groot-Rijnmond 3-5,9
Zuidoost-Zuid-Holland 0,8-3,6
Zeeuwsch-Vlaanderen -10,8-13,5
Overig Zeeland -4-5,7
West-Noord-Brabant -4,1-10,3
Midden-Noord-Brabant -0,6-17,7
Noordoost-Noord-Brabant -2,4-31
Zuidoost-Noord-Brabant -2,4-16,9
Noord-Limburg -2,9-25
Midden-Limburg -6,4-29,6
Zuid-Limburg -11,2-31,3
Flevoland 9,56,9
* voorlopige cijfers

Aantal verhuizingen weinig veranderd sinds coronacrisis

Sinds de coronacrisis is het aantal verhuizingen weinig veranderd. Voor heel Nederland daalde het gemiddeld aantal verhuizingen tussen gemeenten van 84,3 per 100 duizend inwoners per week voor de crisis, naar 75,1 per 100 duizend inwoners per week tijdens de eerste weken van de coronacrisis. In dezelfde weken in 2019 daalde het gemiddeld aantal verhuizingen per week van 82,7 naar 80,5 per 100 duizend inwoners.

In enkele COROP-gebieden waren wel veranderingen in de binnenlandse migratie. Zo was er vanuit gemeenten in Oost-Groningen veel minder vertrek richting andere gemeenten omdat er veel minder uitstroom was vanuit het azc van Ter Apel. In gemeenten in Overig Zeeland vestigden zich juist aanzienlijk meer inwoners uit andere gemeenten dan voor de coronacrisis. De hogere vestigingscijfers betroffen met name de kustgemeenten. 

Saldo binnenlandse migratie per 100 duizend inwoners, gemiddeld per week, 2020*
CoropNaamweek 3-11week 13-16
Oost-Groningen -118,4-22,9
Delfzijl en omgeving -17,2-19,1
Overig Groningen -4,2-4
Noord-Friesland 3,2-1,5
Zuidwest-Friesland -14,2
Zuidoost-Friesland -4,72,5
Noord-Drenthe 7,3-4,9
Zuidoost-Drenthe 5,518,5
Zuidwest-Drenthe 2,212,9
Noord-Overijssel 4,75,8
Zuidwest-Overijssel -3,86,4
Twente -1,11,2
Veluwe 8,87,2
Achterhoek 7,410
Arnhem/Nijmegen -2,8-2,2
Zuidwest-Gelderland 2,69,7
Utrecht 2,8-1,1
Kop van Noord-Holland -0,54,1
Alkmaar en omgeving 6,813,9
IJmond 11,113,2
Agglomeratie Haarlem 0,1-2,4
Zaanstreek 1,3-10,7
Groot-Amsterdam -14-15,9
Het Gooi en Vechtstreek 12,84,3
Agglomeratie Leiden en Bollenstreek 1,8-2
Agglomeratie 's-Gravenhage -3,3-4,4
Delft en Westland 7,14,1
Oost-Zuid-Holland 8,210
Groot-Rijnmond 1,5-7,1
Zuidoost-Zuid-Holland 1,63
Zeeuwsch-Vlaanderen -1,37,8
Overig Zeeland 5,123
West-Noord-Brabant 4,11,1
Midden-Noord-Brabant -0,4-1,8
Noordoost-Noord-Brabant 7,15,9
Zuidoost-Noord-Brabant -5,70
Noord-Limburg -1,30,7
Midden-Limburg 13,79,1
Zuid-Limburg -0,5-2,6
Flevoland 11,16,1
* voorlopige cijfers

Minder migratie vanuit het buitenland

Voor de coronacrisis bedroeg het saldo van de buitenlandse migratie gemiddeld 13,3 per week (per 100 duizend inwoners), tijdens de eerste weken van de crisis daalde dit cijfer naar 4,0 per 100 duizend. In dezelfde weken vorig jaar daalde dit cijfer van 12,6 naar 9,1.

De daling in het saldo van de buitenlandse migratie was het grootst in COROP-gebied Oost-Groningen (van 138 naar 3 per 100 duizend per week). In deze regio was voor de coronacrisis nog een flinke instroom door asielmigratie richting het azc in Ter Apel, maar deze kwam zo goed als stil te liggen. De sterke daling van de immigratie in Oost-Groningen wordt goeddeels in evenwicht gehouden door het afgenomen binnenlandse vertrek van statushouders. 

Saldo buitenlandse migratie per 100 duizend inwoners, gemiddeld per week, 2020*
CoropNaamweek 3-11week 13-16
Oost-Groningen 1383,3
Delfzijl en omgeving 13,36
Overig Groningen 7,5-7,3
Noord-Friesland 42,6
Zuidwest-Friesland 1,86,4
Zuidoost-Friesland 4,63,9
Noord-Drenthe 2,64,2
Zuidoost-Drenthe -2,34
Zuidwest-Drenthe 2,87,1
Noord-Overijssel 7,23,3
Zuidwest-Overijssel 8,98,9
Twente 43,5
Veluwe 5,82,1
Achterhoek 1,14,1
Arnhem/Nijmegen 10,85,6
Zuidwest-Gelderland 12,78,3
Utrecht 7,82,8
Kop van Noord-Holland 8,8-0,6
Alkmaar en omgeving 6,21,5
IJmond 5,15,3
Agglomeratie Haarlem 13,611,5
Zaanstreek 7,811,8
Groot-Amsterdam 41,2-7,5
Het Gooi en Vechtstreek 8,79,2
Agglomeratie Leiden en Bollenstreek 9,5-0,1
Agglomeratie 's-Gravenhage 21,518
Delft en Westland 6,3-14,1
Oost-Zuid-Holland 4,13,1
Groot-Rijnmond 13,59,6
Zuidoost-Zuid-Holland 6,84,8
Zeeuwsch-Vlaanderen 4,315,7
Overig Zeeland 8,85,5
West-Noord-Brabant 7,77,3
Midden-Noord-Brabant 17,54,1
Noordoost-Noord-Brabant 9,66,9
Zuidoost-Noord-Brabant 19,83,5
Noord-Limburg 16,89,2
Midden-Limburg 6,79,6
Zuid-Limburg 7,1-4,6
Flevoland 17,76,5
* voorlopige cijfers

Ook in Groot-Amsterdam was de afname van het migratiesaldo aanzienlijk: voor de coronacrisis groeide de bevolking met 41 per 100 duizend inwoners per week als gevolg van buitenlandse migratie, in de eerste weken van de crisis was de emigratie groter dan de immigratie (-8 per 100 duizend inwoners). De immigratie in Groot-Amsterdam ging van 77 naar 20 per 100 duizend inwoners per week. Voor de coronacrisis kwamen veel arbeidsmigranten uit India, de Verenigde Staten en Europese landen naar Groot-Amsterdam, maar daarvan is nu nauwelijks nog sprake. De emigratie uit Groot-Amsterdam nam ook af, maar veel minder sterk. Ook in andere regio’s waar zich normaal gesproken veel arbeidsmigranten vestigen, zoals Zuidoost-Noord-Brabant (inclusief Eindhoven) en Delft en Westland, is de immigratie sterk afgenomen. In Delft en Westland vestigden zich voor de coronacrisis relatief veel Polen, maar die immigratiestroom is stil komen te liggen. In Overig Groningen, waaronder ook de stad Groningen valt, is er minder immigratie uit onder andere Duitsland en China. In de regio van Eindhoven vestigen zich onder andere minder Indiërs.

Voor Nederland als geheel daalde de emigratie van 16,3 per week per 100 duizend naar 8,7 per week per 100 duizend. De immigratie daalde van 29,7 naar 12,7.

COROP-gebieden met grootste afname immigratie, naar migratie-achtergrond, 2020*
RegioWeekNederland (immigranten per week per 100 000 inwoners)EU (incl. VK) (immigranten per week per 100 000 inwoners)Overig (immigranten per week per 100 000 inwoners)
Nederlandweek 3-112,212,915,2
Nederlandweek 13-162,95,54,6
Oost-Groningen week 3-114,02,8138,9
Oost-Groningen week 13-163,30,91,7
Overig Groningen week 3-112,116,120,4
Overig Groningen week 13-162,73,33,9
Groot-Amsterdam week 3-112,529,748,1
Groot-Amsterdam week 13-162,27,810,4
Delft en Westland week 3-111,432,721,5
Delft en Westland week 13-162,14,88,5