Kenmerken van drugsuithalers

Over deze publicatie

In dit artikel staat de vraag centraal wat de kenmerken zijn van drugsuithalers in Nederland in de periode 2020-2023. Uithalers proberen, in opdracht van criminele organisaties, zich toegang te verschaffen tot (lucht)haventerreinen om daar verdovende middelen uit containers te halen. Zij krijgen al enige tijd veel (media)aandacht, omdat het een jonge en kwetsbare dadergroep lijkt te betreffen. Daarnaast is op 1 januari 2022 de zogenoemde ‘uithalerswet’ (artikel 138aa Wetboek van Strafrecht) ingevoerd, specifiek gericht op de aanpak van deze dadergroep. Er zijn echter zorgen bij onder andere de politie, het Openbaar Ministerie en andere instanties dat sinds deze uithalerswet de kwetsbaarheid van deze dadergroep is vergroot. Door de sterk toegenomen strafbedreiging kunnen (kwetsbare) jongeren een aantrekkelijke doelgroep zijn voor criminele organisaties om te rekruteren voor het uithalen van drugs, omdat zij in beginsel minder streng worden bestraft en vaker bereid zijn een groter risico te nemen tegen een lagere beloning.

In dit artikel worden kenmerken van de groep uithalers beschreven ten opzichte van de groep (andere) drugsverdachten over de jaren 2020-2023. De vergelijking met drugsverdachten wordt gemaakt om de cijfers te duiden. Daarnaast wordt onderzocht welke van deze kenmerken bijdragen aan de kans om uithaler te worden.

Belangrijkste bevindingen:
─ Uithalers zijn over de hele periode (2020-2023) jonger dan drugsverdachten, zij groeiden vaker op in eenoudergezinnen en woonden vaker in buurten waar andere bij de politie geregistreerde verdachten wonen.
─ Het aandeel uithalers met problematische schulden, het aandeel jonge uithalers dat voortijdig schoolverlater is geworden en het gemiddeld aantal verdachten in de buurt zijn voor uithalers juist afgenomen over tijd, terwijl deze kenmerken voor drugsverdachten grotendeels stabiel blijven.
─ Jongeren onder de 23 jaar hebben een grotere kans om een uithaler te worden dan personen van 23 jaar of ouder. Degenen die voor het eerst voor een specifiek uithalers- of druggerelateerd delict zijn verdacht, de zogenoemde delict-specifieke first offenders, worden vaker uithaler vergeleken met degenen die al vaker een specifiek delict hebben gepleegd. Wel hebben personen die al bij het Openbaar Ministerie in beeld geweest zijn voor andere type delicten, een grotere kans om uithaler te worden dan mensen die niet eerder in beeld waren bij het OM.
─ Het hebben van problematische schulden, opgroeien in een eenoudergezin en wonen in een buurt waar meer bij de politie geregistreerde verdachten wonen, vergroten de kans om uithaler te worden. Voor jongeren (tot 23 jaar) die in 5 jaar voorafgaand aan het delict voortijdig schoolverlater werden, is de kans groter dat zij uithaler worden dan voor jongeren die niet voortijdig schoolverlater werden voorafgaand aan het delict.

Dit onderzoek is mede mogelijk gemaakt door het programma Zicht op Logistieke Knooppunten, een samenwerking van Ministerie van Justitie en Veiligheid, het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, ICTU en het CBS, in opdracht van het Ministerie van Justitie en Veiligheid.