3. Kenmerken van uithalers en drugsverdachten
3.1 Geografische spreiding uithalers; pleeg- en woonlocatie
Personen in de data kunnen meerdere uithalersdelicten gepleegd hebben op verschillende locaties. Daarom is voor de geografische spreiding van de pleeglocatie gekeken naar het aantal zaken (in plaats van het aantal unieke uithalers). Veruit de meeste uithalersdelicten worden geregistreerd in het havengebied rondom Rotterdam. Ook is een aantal zaken gepleegd in Zeeland (Vlissingen en Borsele). Van een aantal zaken is de pleeglocatie onbekend. Dit zijn vermoedelijk uithalersdelicten die minderjarigen in het buitenland hebben gepleegd, maar waarvoor zij in Nederland berecht worden (De Vrieze, 2022).
Niet in alle Nederlandse (grote) havengebieden worden uithalersdelicten geregistreerd. Dit kan onder andere komen doordat via deze havens andere soorten goederen worden vervoerd dan in Rotterdam, waardoor andere smokkelmethodes vereist zijn. Waar in de Rotterdamse haven veel containers worden vervoerd waar drugs in kan worden verstopt, worden bijvoorbeeld via de Amsterdamse haven vooral veel bulkgoederen vervoerd zoals benzine, kolen, schroot en cacao. Dit type goederen wordt niet vervoerd in containers. Een andere reden kan zijn dat de opsporing van drugssmokkel via deze havens minder prioriteit heeft (Zeehavenpolitie, 2025b).
| Uithalerszaken naar pleeglocatie | |
|---|---|
| Rotterdam | 95 |
| Borsele | 1 |
| Vlissingen | 2 |
| Anders of buitenland | 2 |
Ongeveer 70 procent van de uithalers woont in Rotterdam of in gemeenten rondom Rotterdam. Daarnaast komen in mindere mate ook andere grote steden voor als woonplaats van uithalers (onder andere Amsterdam, Den Haag, Utrecht). De weergegeven percentages in het figuur betreffen het percentage uithalers ten opzichte van het totaal aantal uithalers in 2020-2023.
| Gemeentenaam | Aandeel uithalers (%) |
|---|---|
| Groningen (gemeente) | |
| Almere | 1,6 |
| Stadskanaal (gemeente) | |
| Veendam | |
| Zeewolde | |
| Achtkarspelen | |
| Ameland | |
| Harlingen | |
| Heerenveen | |
| Leeuwarden | |
| Ooststellingwerf | |
| Opsterland | |
| Schiermonnikoog (gemeente) | |
| Smallingerland | |
| Terschelling | |
| Vlieland | |
| Weststellingwerf | |
| Assen | |
| Coevorden | |
| Emmen | |
| Hoogeveen | |
| Meppel | |
| Almelo | |
| Borne | |
| Dalfsen (gemeente) | |
| Deventer | |
| Enschede | |
| Haaksbergen | |
| Hardenberg (gemeente) | |
| Hellendoorn (gemeente) | |
| Hengelo (gemeente) | |
| Kampen (gemeente) | |
| Losser | |
| Noordoostpolder | |
| Oldenzaal | |
| Ommen (gemeente) | |
| Raalte (gemeente) | |
| Staphorst | |
| Tubbergen | |
| Urk | |
| Wierden | |
| Zwolle (gemeente) | |
| Aalten | |
| Apeldoorn | |
| Arnhem | |
| Barneveld | |
| Beuningen (gemeente) | |
| Brummen | |
| Buren (gemeente) | |
| Culemborg | |
| Doesburg (gemeente) | |
| Doetinchem | |
| Druten (gemeente) | |
| Duiven | |
| Ede | |
| Elburg | |
| Epe | |
| Ermelo | |
| Harderwijk | |
| Hattem | |
| Heerde (gemeente) | |
| Heumen (gemeente) | |
| Lochem | |
| Maasdriel | |
| Nijkerk | |
| Nijmegen | |
| Oldebroek (gemeente) | |
| Putten (gemeente) | |
| Renkum | |
| Rheden (gemeente) | |
| Rozendaal (gemeente) | |
| Scherpenzeel (gemeente) | |
| Tiel | |
| Voorst (gemeente) | |
| Wageningen | |
| Westervoort (gemeente) | |
| Winterswijk | |
| Wijchen | |
| Zaltbommel | |
| Zevenaar (gemeente) | |
| Zutphen | |
| Nunspeet | |
| Dronten | |
| Amersfoort | |
| Baarn | |
| De Bilt | |
| Bunnik (gemeente) | |
| Bunschoten (gemeente) | |
| Eemnes (gemeente) | |
| Houten (gemeente) | |
| Leusden | |
| Lopik | |
| Montfoort (gemeente) | |
| Renswoude (gemeente) | |
| Rhenen | |
| Soest | |
| Utrecht (gemeente) | 1,6 |
| Veenendaal | |
| Woudenberg | |
| Wijk bij Duurstede | |
| IJsselstein | |
| Zeist | |
| Nieuwegein | |
| Aalsmeer | |
| Alkmaar | |
| Amstelveen | |
| Amsterdam | 4,8 |
| Bergen (NH.) | |
| Beverwijk | |
| Blaricum (gemeente) | |
| Bloemendaal (gemeente) | |
| Castricum | |
| Diemen | |
| Edam-Volendam | |
| Enkhuizen | |
| Haarlem | |
| Haarlemmermeer | |
| Heemskerk | |
| Heemstede | |
| Heiloo | |
| Den Helder | |
| Hilversum | |
| Hoorn (gemeente) | |
| Huizen | |
| Landsmeer (gemeente) | |
| Laren (gemeente) | |
| Medemblik (gemeente) | |
| Oostzaan | |
| Opmeer (gemeente) | |
| Ouder-Amstel | |
| Purmerend | |
| Schagen | |
| Texel | |
| Uitgeest | |
| Uithoorn | |
| Velsen | |
| Zandvoort (gemeente) | |
| Zaanstad | |
| Alblasserdam | |
| Alphen aan den Rijn | |
| Barendrecht | 1,6 |
| Drechterland | |
| Capelle aan den IJssel | 4,8 |
| Delft | |
| Dordrecht | 1,6 |
| Gorinchem | |
| Gouda | |
| Den Haag (gemeente) | 3,2 |
| Hardinxveld-Giessendam | |
| Hendrik-Ido-Ambacht | |
| Stede Broec | |
| Hillegom | |
| Katwijk (gemeente) | |
| Krimpen aan den IJssel | 1,6 |
| Leiden | |
| Leiderdorp | |
| Lisse | |
| Maassluis | 1,6 |
| Nieuwkoop (gemeente) | |
| Noordwijk (gemeente) | |
| Oegstgeest | |
| Oudewater (gemeente) | |
| Papendrecht | |
| Ridderkerk | 1,6 |
| Rotterdam (gemeente) | 68,3 |
| Rijswijk (gemeente) | |
| Schiedam | 1,6 |
| Sliedrecht | |
| Albrandswaard | |
| Vlaardingen | 1,6 |
| Voorschoten | |
| Waddinxveen | |
| Wassenaar | |
| Woerden | |
| Zoetermeer | |
| Zoeterwoude | |
| Zwijndrecht | 1,6 |
| Borsele | |
| Goes | |
| West Maas en Waal | |
| Hulst (gemeente) | |
| Kapelle (gemeente) | |
| Middelburg (gemeente) | |
| Reimerswaal (gemeente) | |
| Terneuzen | |
| Tholen (gemeente) | |
| Veere (gemeente) | |
| Vlissingen | |
| De Ronde Venen | |
| Tytsjerksteradiel | |
| Asten | |
| Baarle-Nassau (gemeente) | |
| Bergen op Zoom | |
| Best | |
| Boekel (gemeente) | |
| Boxtel | |
| Breda | |
| Deurne | |
| Pekela | |
| Dongen (gemeente) | |
| Eersel (gemeente) | |
| Eindhoven | |
| Etten-Leur | |
| Geertruidenberg | |
| Gilze en Rijen | |
| Goirle | |
| Helmond | |
| 's-Hertogenbosch | |
| Heusden (gemeente) | |
| Hilvarenbeek (gemeente) | |
| Loon op Zand | |
| Nuenen, Gerwen en Nederwetten | |
| Oirschot | |
| Oisterwijk | |
| Oosterhout (gemeente) | |
| Oss | |
| Rucphen (gemeente) | |
| Sint-Michielsgestel (gemeente) | |
| Someren (gemeente) | |
| Son en Breugel | |
| Steenbergen (gemeente) | |
| Waterland (gemeente) | |
| Tilburg | 1,6 |
| Valkenswaard | |
| Veldhoven (gemeente) | |
| Vught | |
| Waalre (gemeente) | |
| Waalwijk (gemeente) | |
| Woensdrecht (gemeente) | |
| Zundert (gemeente) | |
| Wormerland | |
| Landgraaf | |
| Beek (gemeente) | |
| Beesel (gemeente) | |
| Bergen (L.) | |
| Brunssum | |
| Gennep (gemeente) | |
| Heerlen | |
| Kerkrade | |
| Maastricht | |
| Meerssen (gemeente) | |
| Mook en Middelaar | |
| Nederweert (gemeente) | |
| Roermond | |
| Simpelveld (gemeente) | |
| Stein (gemeente) | |
| Vaals (gemeente) | |
| Venlo | |
| Venray | |
| Voerendaal (gemeente) | |
| Weert (gemeente) | |
| Valkenburg aan de Geul | |
| Lelystad | |
| Horst aan de Maas | |
| Oude IJsselstreek | |
| Teylingen | |
| Utrechtse Heuvelrug | |
| Oost Gelre | |
| Koggenland | |
| Lansingerland | |
| Leudal | |
| Maasgouw | |
| Gemert-Bakel | |
| Halderberge | |
| Heeze-Leende | |
| Laarbeek | |
| Reusel-De Mierden | |
| Roerdalen | |
| Roosendaal | |
| Schouwen-Duiveland | |
| Aa en Hunze | |
| Borger-Odoorn | |
| De Wolden | |
| Noord-Beveland | |
| Wijdemeren | |
| Noordenveld | |
| Twenterand | |
| Westerveld (gemeente) | |
| Lingewaard | |
| Cranendonck | |
| Steenwijkerland | |
| Moerdijk (gemeente) | |
| Echt-Susteren | |
| Sluis (gemeente) | |
| Drimmelen (gemeente) | |
| Bernheze | |
| Alphen-Chaam | |
| Bergeijk | |
| Bladel | |
| Gulpen-Wittem | |
| Tynaarlo (gemeente) | |
| Midden-Drenthe | |
| Overbetuwe | |
| Hof van Twente | |
| Neder-Betuwe | |
| Rijssen-Holten | |
| Geldrop-Mierlo | |
| Olst-Wijhe | |
| Dinkelland | |
| Westland | |
| Midden-Delfland | |
| Berkelland | |
| Bronckhorst | |
| Sittard-Geleen | |
| Kaag en Braassem | |
| Dantumadiel | |
| Zuidplas | |
| Peel en Maas | |
| Oldambt | |
| Zwartewaterland | |
| Súdwest-Fryslân | |
| Bodegraven-Reeuwijk | |
| Eijsden-Margraten | |
| Stichtse Vecht | |
| Hollands Kroon | |
| Leidschendam-Voorburg | |
| Goeree-Overflakkee | |
| Pijnacker-Nootdorp | |
| Nissewaard | 1,6 |
| Krimpenerwaard | |
| De Fryske Marren | |
| Gooise Meren | |
| Berg en Dal (gemeente) | |
| Meierijstad | |
| Waadhoeke | |
| Westerwolde | |
| Midden-Groningen | |
| Beekdaelen | |
| Montferland | |
| Altena (gemeente) | |
| West Betuwe | |
| Vijfheerenlanden | |
| Hoeksche Waard | |
| Het Hogeland | |
| Westerkwartier (gemeente) | |
| Noardeast-Fryslân | |
| Molenlanden | |
| Eemsdelta | |
| Dijk en Waard | |
| Land van Cuijk | |
| Maashorst | |
| Voorne aan Zee |
3.2 Leeftijd
Gekeken naar de gehele periode ligt de gemiddelde leeftijd van uithalers met 23,1 jaar ongeveer 10 jaar lager dan de gemiddelde leeftijd van drugsverdachten (32,8 jaar). Dit verschil in leeftijd is in de hele periode van het onderzoek zichtbaar. Bij beide groepen is een lichte verjonging zichtbaar.
| Jaartal | Uithalers (jaar) | Drugsverdachten (jaar) |
|---|---|---|
| 2020 | 23,9 | 33,5 |
| 2021 | 23,7 | 33,7 |
| 2022 | 23,6 | 32 |
| 2023 | 22,6 | 31 |
Het aandeel jongeren ligt in alle jaren aanzienlijk hoger bij uithalers dan bij drugsverdachten. Het aandeel jongeren bij uithalers stijgt sterk in 2023, terwijl de stijging voor drugsverdachten gelijkmatiger verloopt over de gehele periode. In 2023 is tevens het verschil in het aandeel jongeren het grootst tussen uithalers en drugsverdachten.
| Jaartal | Uithalers (%) | Drugsverdachten (%) |
|---|---|---|
| 2020 | 50,0 | 22,5 |
| 2021 | 46,2 | 21,8 |
| 2022 | 45,5 | 26,2 |
| 2023 | 59,0 | 29,1 |
3.3 First offenders
Het aandeel delict-specifieke first offenders neemt in de onderzochte periode toe, zowel voor uithalers als voor drugsverdachten. Voor uithalers stijgt het aandeel het sterkst. In 2020 was de helft van hen delict-specifieke first offender en in 2022 was dat ruim drie kwart. Voor drugsverdachten is er een geleidelijkere stijging in het aandeel first offenders in de periode 2020-2023. Hierdoor waren in 2020 drugsverdachten vaker first offenders dan uithalers, maar sinds 2021 is dat andersom.
| Jaartal | Uithalers (%) | Drugsverdachten (%) |
|---|---|---|
| 2020 | 50,0 | 55,7 |
| 2021 | 61,5 | 57,0 |
| 2022 | 72,7 | 58,8 |
| 2023 | 76,9 | 60,8 |
3.4 Problematische schulden
Het aandeel uithalers met problematische schulden daalt sterk tussen 2020 en 2022. In 2023 zet deze daling licht door. Voor drugsverdachten is het aandeel met problematische schulden daarentegen stabiel tussen 2020 en 2022, met een lichte stijging in 2023. Het verschil tussen het aandeel uithalers en drugsverdachten met problematische schulden wordt daardoor door de jaren heen steeds kleiner.
| Jaartal | Uithalers (%) | Drugsverdachten (%) |
|---|---|---|
| 2020 | 50,0 | 31,8 |
| 2021 | 46,2 | 32,0 |
| 2022 | 36,4 | 31,5 |
| 2023 | 35,9 | 33,8 |
3.5 Opgegroeid in eenoudergezin
Het aandeel uithalers dat is opgegroeid in een eenoudergezin, is aanzienlijk hoger dan bij drugsverdachten. Bij uithalers stijgt dit aandeel sterk in 2022, en daalt weer enigszins in 2023. Voor drugsverdachten blijft het aandeel over de gehele periode redelijk stabiel.
| Jaartal | Uithalers (%) | Drugsverdachten (%) |
|---|---|---|
| 2020 ¹⁾ | 48,8 | |
| 2021 | 61,5 | 48,0 |
| 2022 | 72,7 | 51,4 |
| 2023 | 69,2 | 52,7 |
| 1)Voor 2020 is het percentage voor uithalers onderdrukt om herleidbaarheid te voorkomen | ||
3.6 Aantal verdachten in buurt
Het gemiddeld aantal verdachten dat is geregistreerd bij de politie in de buurten waar uithalers wonen, is beduidend hoger dan bij drugsverdachten. Bij drugsverdachten blijft het aantal verdachten in de buurt waar zij wonen, door de tijd redelijk stabiel, terwijl bij uithalers in 2021 een stijging zichtbaar is en daarna in 2022 en 2023 weer een daling.
| Jaartal | Uithalers | Drugsverdachten |
|---|---|---|
| 2020 | 156,6 | 51,2 |
| 2021 | 167,6 | 50,2 |
| 2022 | 137,8 | 48 |
| 2023 | 128,5 | 51,2 |
3.7 Voortijdig schoolverlaters
Onder uithalers tot en met 22 jaar ligt het percentage voortijdig schoolverlaters hoger dan bij drugsverdachten in die leeftijdsgroep. Voor drugsverdachten is het percentage redelijk stabiel in de gehele periode, terwijl bij uithalers in 2023 een sterke daling zichtbaar is. Daardoor is het percentage voortijdig schoolverlaters onder uithalers en drugsverdachten in 2023 nagenoeg gelijk.
| Jaartal | Uithalers (%) | Drugsverdachten (%) |
|---|---|---|
| 2020 | 50,0 | 40,0 |
| 2021 | 50,0 | 41,4 |
| 2022 | 50,0 | 40,3 |
| 2023 | 43,5 | 41,7 |