2020 Acute behoeften aan informatie
Met de coronapandemie, stijgende energieprijzen, de oorlog in Oekraïne, de onrust in het Midden-Oosten en de tekorten op de arbeidsmarkt ontstaan onverwachte, acute behoeften aan statistische informatie. Het CBS wil daar met betrouwbare, objectieve informatie op inspelen en het inzicht bieden waar overheid en samenleving naar vragen. Dit vraagt een grote mate van flexibiliteit.
De conjunctuurenquête biedt een flexibele manier om snel meer te weten te komen over de actuele situatie bij bedrijven en consumenten. Bovendien kan het CBS met een bestaand systeem tegen maatschappelijk zo laag mogelijke kosten vragen helpen beantwoorden, in plaats van een geheel nieuwe enquête op te zetten. Zodoende gebruikt het CBS de mogelijkheid om, als dat nodig is, maandelijks extra vragen aan ondernemers te stellen. Om de enquêtelast laag te houden, wordt het aantal extra vragen beperkt. Dit vergt telkens keuzes tussen hoofdzaken en details. De extra vragen gaven onder andere al informatie over arbeidstekorten, of bedrijven hun continuïteit kunnen handhaven, de schuldenlast en of bedrijven kostenstijgingen kunnen doorberekenen.
Coronapandemie
Op 23 maart 2020 stelt het kabinet een ‘intelligente lockdown’ in om de verspreiding van het coronavirus te beperken. Via de conjunctuurenquête laat het CBS eind april 2020 al zien hoe bedrijven denken over het voortbestaan van het eigen bedrijf. Het CBS volgt dit dan maandelijks totdat de samenleving in de zomer van 2021 gecontroleerd opengaat. Verzwaring, verlenging en versoepeling van maatregelen lijken een rol te spelen in een toe- of afnemend vertrouwen in het voortbestaan van het eigen bedrijf.
| Periode | Maximaal 12 maanden (% bedrijven) | 12 maanden of langer (% bedrijven) | Dat is niet te zeggen (% bedrijven) |
|---|---|---|---|
| April 2020 | 75,3 | 5,00 | 19,6 |
| Mei 2020 | 53,2 | 21,6 | 25,2 |
| Juni 2020 | 45,3 | 25,1 | 29,7 |
| Juli 2020 | 38,9 | 35,6 | 25,4 |
| Augustus 2020 | 36,6 | 41,2 | 22,1 |
| September 2020 | 31,8 | 43,1 | 25,1 |
| Oktober 2020 | 47,8 | 30,6 | 21,6 |
| November 2020 | 51,3 | 28,9 | 19,8 |
| December 2020 | 52,1 | 26,6 | 21,3 |
| Januari 2021 | 50,6 | 31,4 | 18 |
| Februari 2021 | 50,2 | 27,6 | 22,1 |
| Maart 2021 | 44,1 | 29,3 | 26,6 |
| April 2021 | 45,9 | 27,5 | 26,5 |
| Mei 2021 | 45,3 | 34 | 20,7 |
| Juni 2021 | 33,7 | 41,8 | 24,5 |
| Antwoorden op de vraag: Hoe lang verwacht u in de huidige economische situatie de continuïteit van uw bedrijf te kunnen handhaven? | |||
Schuldenlast
De coronacrisis zorgde ook voor aandacht voor bedrijfsschulden. Een te grote schuldgroei vormt een risico voor de economie. Hoge bedrijfsschulden en hoge schuldlasten kunnen bijvoorbeeld nieuwe investeringen remmen. En er kunnen wanbetalingsrisico’s ontstaan. Cijfers over het percentage bedrijven dat de schuld ziet toenemen of problematisch vindt, kunnen beleidsmakers helpen om de financiële stabiliteit te bewaken of bedrijven steun te geven. De conjunctuurenquête van het CBS geeft de afgelopen jaren een beeld hoe ondernemers de schuldenlast van hun bedrijf beoordelen.
Bijna 7 procent van de bedrijven beoordeelt in november 2025 de eigen schulden als problematisch, nagenoeg evenveel als een jaar eerder. Het percentage bedrijven met een hogere schuldenlast is in november 2025 een paar procentpunt hoger dan in de jaren daarvoor.
| Periode | Hoger (% bedrijven) | Ongeveer gelijk (% bedrijven) | Lager (% bedrijven) | Problematisch (% bedrijven) |
|---|---|---|---|---|
| Oktober 2023 | 12,0 | 65,1 | 22,9 | 6,3 |
| November 2024 | 12,9 | 62,4 | 24,7 | 6,3 |
| November 2025 | 14,8 | 61,6 | 23,6 | 6,7 |
| Antwoorden op de vraag: Hoe beoordeelt u de schuldenlast van uw bedrijf op dit moment? | ||||
Doorberekenen van kostenstijgingen
De afgelopen jaren kregen bedrijven te maken met kostenstijgingen van onder andere energie, grondstoffen en arbeid. Daarom vraagt het CBS ondernemers periodiek of zij de gestegen kosten kunnen doorberekenen in hun prijzen of tarieven.
Bijna alle industriebedrijven (97 procent) geven in januari 2026 aan te maken te hebben met kostenstijgingen. 54 procent van de bedrijven zegt deze niet of nauwelijks te kunnen doorberekenen aan hun klanten. 43 procent kan dat voor een groot deel of volledig. In 2022 gold, ongeveer, het omgekeerde.
| Januari | Volledig (% bedrijven) | Voor een groot deel (% bedrijven) | Voor een klein deel (% bedrijven) | Geheel niet (% bedrijven) | Niet van toepassing, geen kostenstijging (% bedrijven) |
|---|---|---|---|---|---|
| 2022 | 4,1 | 49,8 | 40,4 | 4,2 | 1,6 |
| 2023 | 5,5 | 47,2 | 44,1 | 2,3 | 1 |
| 2024 | 4,6 | 42,9 | 45,5 | 4,9 | 2,1 |
| 2025* | |||||
| 2026 | 4,0 | 39,2 | 49,2 | 4,4 | 3,2 |
| Antwoorden op de vraag: In hoeverre kunt u kostenstijgingen doorberekenen in uw prijzen/tarieven aan uw klanten/afnemers?
* In 2025 is de vraag niet gesteld. | |||||
Het verhaal achter de conjuncturele ontwikkelingen
Conjunctuurenquêtes zijn meer dan alleen een middel om het economisch vertrouwen te meten. Doordat de enquêtes ervaringen, verwachtingen en belemmeringen zichtbaar maken, voegen de uitkomsten context toe aan de 'kale' economische cijfers. De enquêtes laten zien hoe ondernemers en consumenten economische ontwikkelingen beleven en interpreteren, en onder welke omstandigheden ze handelen. De antwoorden op de extra vragen van tegenwoordig geven daarbij inzicht in specifieke situaties. Zo helpen conjunctuurenquêtes niet alleen de stand van de economie te duiden, maar ook de dynamiek erachter beter te begrijpen. Met de huidige conjunctuurenquête kunnen beleidsmakers snel informatie krijgen over specifieke economische knelpunten en behoeften van het bedrijfsleven. De ontwikkeling van de enquête zelf, laat zien hoe men in verschillende tijden naar de economie en de samenleving keek. Terugkijkend bieden de resultaten van de conjunctuurenquêtes een uniek perspectief op wat er in de economie gebeurt.