SDG 11.2 Leefomgeving

Het tweede deel van SDG 11 gaat over het streven naar een veilige, betaalbare, toegankelijke en duurzame omgeving waarin mensen kunnen wonen en werken. In Nederland is ruimte schaars en staan de leefomgeving en de beschikbare ruimte onder druk.

• De leefomgeving wordt schoner. Emissies van verzurende stoffen en stedelijke blootstelling aan fijnstof nemen af.
• De stedelijke natuur wordt minder divers: de populaties vogels in de stad nemen af.
• Meer mensen voelen zich vaak onveilig in hun eigen buurt.

Het dashboard en de indicatoren

Uitleg dashboard, kleuren en noten

Gezien de grote druk op de beschikbare ruimte, is het een uitdaging om de lokale leefomgeving leefbaar te houden. Het gaat in SDG 11.2 om alle aspecten van de leefomgeving, inclusief milieu, veiligheid en culturele voorzieningen.

Middelen en mogelijkheden betreffen de beschikbare ruimte en de uitgaven aan de bescherming van de kwaliteit van de leefomgeving. Nederland is na Malta het dichtstbevolkte land van de EU. De Nederlandse bevolking blijft toenemen, de totale ruimte per inwoner neemt daardoor steeds verder af. In 2025 was er per Nederlander gemiddeld 2 302 vierkante meter beschikbaar aan grondoppervlak om te wonen, werken en te voorzien in andere levensbehoeften (ongeveer een derde voetbalveld).

De Nederlandse overheid gaf in 2023 verhoudingsgewijs meer uit aan milieubescherming dan de andere landen van de EU, met uitzondering van Griekenland. Milieubescherming omvat onder andere beheer van afval en afvalwater, bestrijding van milieuverontreiniging en bescherming van biodiversiteit en landschap. In 2024 ging het om 1,6 procent van het bbp. Dit percentage neemt toe.

Gebruik gaat over hoe mensen hun leefomgeving gebruiken. Dit doen mensen op verschillende manieren. In de monitor wordt gemeten hoe mensen in hun omgeving cultureel actief zijn en hoe mensen hun omgeving belasten, doordat huishoudens afval produceren. De meeste mensen beoefenen een vorm van cultuur: 68 procent van de bevolking van 6 jaar of ouder heeft in 2024 minstens één keer per jaar een culturele activiteit beoefend, zoals het bespelen van een instrument, dansen, beeldhouwen of schrijven. In hetzelfde jaar bezocht 91 procent van de bevolking één of meerdere culturele activiteiten.

De hoeveelheid afval die door gemeenten is ingezameld neemt trendmatig af. Wel is de hoeveelheid afval van 2023 op 2024 met 1,4 procent toegenomen naar 512 kilogram per inwoner.

Uitkomsten hebben betrekking op de kwaliteit en veiligheid van de leefomgeving. De luchtkwaliteit verbetert. Er is minder uitstoot van stoffen die de zuurgraad van bodem en water verhogen (zwaveloxide, stikstofoxide en ammonia). Er is ook minder stedelijke blootstelling aan fijnstof (PM_2,5 ofwel deeltjes met een diameter kleiner dan 2,5 micrometer).

Natuur in de leefomgeving heeft over het algemeen een positief effect op de fysieke en mentale gezondheid van mensen en kan bijdragen aan de vermindering van luchtverontreiniging, hittestress en geluid. Vogels in de stad zijn een maatstaf voor de kwaliteit van deze natuur. De populaties van de 83 vogelsoorten die worden gemonitord, laten een dalende trend zien. Bijna de helft van de vogelpopulaties toont een matige of sterke afname sinds het begin van de meting in 2007, veel minder soorten vertonen een toename. De afname betreft met name de soorten die kenmerkend zijn voor de drie ‘groene’ leefomgevingen bos en park, struik en struweel, en open groen en weiden. Met water- en moerasvogels en de slechtvalk gaat het juist beter.

Naast de natuur hebben ook sociale cohesie en veiligheid in de leefomgeving invloed op de kwaliteit van leven van mensen. In 2025 waardeerden mensen de sociale cohesie in hun woonbuurt iets lager dan in 2023. Vanaf het begin van de meting in 2005 is de sociale cohesie vrij constant. Sociale cohesie in de woonbuurt wordt afgeleid uit het aantal en de aard van de contacten met andere buurtbewoners, de tevredenheid met de bevolkingssamenstelling en de mate waarin men zich thuis voelt in de buurt. Slachtofferschap van traditionele criminaliteit is stabiel. In 2025 gaf 20 procent van de bevolking van 15 jaar of ouder aan slachtoffer te zijn geweest van delicten als inbraak, diefstal, geweld en vernieling.

Beleving gaat over hoe mensen hun leefomgeving ervaren. Geluidsoverlast door buren of van de straat neemt niet langer trendmatig toe. Het aandeel huishoudens dat geluidsoverlast ervaart is in 2025 bijna 27 procent. Tussen 2006 en 2010 daalde dit percentage nog van 33 naar 24 procent. In de jaren daarna is het geleidelijk gestegen. Het aandeel is hoog vergeleken met andere landen in de EU: Nederland stond in 2023 op de 24^e plaats in de EU-27.

Hoewel de meeste mensen een cultuuractiviteit beoefenen of bezoeken, is een kleiner deel van de bevolking van 12 jaar of ouder tevreden over het cultuuraanbod in de woonomgeving: in 2024 was dit 56 procent. Het aandeel van de bevolking van 15 jaar of ouder dat zich vaak onveilig voelt in hun eigen woonbuurt neemt toe. Vanaf 2019 stijgt het aandeel van 1,8 procent tot 2,5 procent in 2025. Veel meer mensen voelen zich wel eens onveilig: in 2025 zei 37 procent van de mensen zich in het algemeen weleens onveilig te voelen. In 2019 was dat nog 33 procent. Jonge vrouwen voelen zich zelfs ruim twee keer zo vaak onveilig als jonge mannen.