Nieuwsbrief Leefomgeving kwartaal IV 2025
Inhoud
1. Artikelen en publicaties
2. Aanvullende statistische diensten
3. Updates Compendium voor de Leefomgeving
4. Verschijnt binnenkort
5. Meer informatie
Deze nieuwsbrief
Welkom bij de Nieuwsbrief Leefomgeving van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) over het laatste kwartaal van 2025. De Nieuwsbrief Leefomgeving verschijnt elk kwartaal en bevat een overzicht van de nieuwste cijfers en publicaties over de thema’s Bouwen en wonen, Energie, Landbouw en natuur, Milieu, en Regio en ruimte.
1. Artikelen en publicaties
Bouw nieuwbouwwoningen duurt steeds langer
Het duurt steeds langer voordat nieuwbouwwoningen gereed zijn nadat de vergunning is afgegeven. Het duurt nu bijna twee jaar om een doorsnee woning op te leveren, in 2015 was dit bijna anderhalf jaar. Vooral in stedelijke gebieden kost de woningbouw meer tijd.
Van de helft van de opgeleverde nieuwbouwwoningen in de eerste drie kwartalen van 2025 was de eerste vergunning minder dan 23 maanden geleden afgegeven. Bij het snelste kwart is de eerste vergunning minder dan 16 maanden geleden, bij het langzaamste kwart is dat meer dan 35 maanden. Hoeveel tijd het kost om een woningen op te leveren kan per kwartaal verschillen, omdat niet in ieder kwartaal hetzelfde type woningen wordt opgeleverd of in dezelfde gemeente.
Tien jaar geleden kostte het minder tijd om woningen op te leveren dan nu. Voor woningen die in 2015 waren opgeleverd was de helft al opgeleverd binnen 16 maanden nadat de eerste vergunning was afgegeven. Drie kwart was toen binnen 25 maanden opgeleverd. Lees meer: Bouw nieuwbouwwoningen duurt steeds langer.
| jaar | maand | 75% gereed | 75% gereed trend | 50% gereed | 50% gereed trend | 25% gereed | 25% gereed trend |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2015 | januari | 29,5 | 25,29399555 | 18,6 | 16,83522836 | 11,8 | 12,84972263 |
| 2015 | april | 24,3 | 25,05315114 | 15,1 | 16,98380653 | 10,5 | 12,94919058 |
| 2015 | juli | 24,2 | 24,84265582 | 17,2 | 17,13833013 | 11,6 | 13,05334443 |
| 2015 | oktober | 21,6 | 24,66326706 | 14,7 | 17,29913987 | 11,1 | 13,1629237 |
| 2016 | januari | 21,2 | 24,51713903 | 15,2 | 17,46476368 | 11,7 | 13,27743603 |
| 2016 | april | 22 | 24,40498369 | 15,7 | 17,63352076 | 13 | 13,39617515 |
| 2016 | juli | 22,9 | 24,32454702 | 17,4 | 17,80806705 | 12,8 | 13,52208559 |
| 2016 | oktober | 24,5 | 24,27618206 | 19 | 17,99080091 | 13,5 | 13,65650812 |
| 2017 | januari | 24,7 | 24,262438 | 19,6 | 18,17926465 | 13,4 | 13,79582608 |
| 2017 | april | 25,9 | 24,28392475 | 18,2 | 18,3686225 | 12,6 | 13,93466192 |
| 2017 | juli | 25,7 | 24,34221089 | 16 | 18,5645489 | 11,5 | 14,0754065 |
| 2017 | oktober | 24,1 | 24,44015855 | 17,8 | 18,7670504 | 12,9 | 14,22205725 |
| 2018 | januari | 27,4 | 24,57516386 | 18,6 | 18,97334821 | 13,8 | 14,37626334 |
| 2018 | april | 25,3 | 24,73898454 | 17 | 19,17756267 | 13,1 | 14,53115603 |
| 2018 | juli | 23,7 | 24,93243657 | 17 | 19,38518643 | 13,4 | 14,68855308 |
| 2018 | oktober | 24,4 | 25,15223517 | 18 | 19,5949546 | 13,6 | 14,84512981 |
| 2019 | januari | 23,6 | 25,39212614 | 17,9 | 19,80326545 | 13,8 | 14,99574901 |
| 2019 | april | 25,4 | 25,66977895 | 19,2 | 20,01327921 | 14,5 | 15,14052924 |
| 2019 | juli | 26,3 | 26,00592153 | 19,5 | 20,23695528 | 14,5 | 15,2893906 |
| 2019 | oktober | 26,9 | 26,37951471 | 19,8 | 20,46901106 | 14,9 | 15,44164973 |
| 2020 | januari | 24,6 | 26,7638798 | 19,8 | 20,7012902 | 15,2 | 15,59490526 |
| 2020 | april | 27 | 27,13187104 | 19,2 | 20,92562668 | 13,9 | 15,7467126 |
| 2020 | juli | 28 | 27,54430383 | 21,1 | 21,1517785 | 14,9 | 15,89360772 |
| 2020 | oktober | 28,8 | 28,04707959 | 21 | 21,38923352 | 14,3 | 16,03458325 |
| 2021 | januari | 32,8 | 28,58747178 | 22,1 | 21,62929492 | 15,6 | 16,17124765 |
| 2021 | april | 28,2 | 29,10559837 | 18,6 | 21,86062446 | 13,7 | 16,30391626 |
| 2021 | juli | 29,4 | 29,57190043 | 20,5 | 22,08494513 | 14,3 | 16,44018109 |
| 2021 | oktober | 29,4 | 29,93642243 | 20,3 | 22,29575888 | 15,1 | 16,58333503 |
| 2022 | januari | 34,7 | 30,18855204 | 21,3 | 22,49865541 | 15,5 | 16,74543131 |
| 2022 | april | 34,9 | 30,37309445 | 22,3 | 22,69650724 | 16,3 | 16,92083876 |
| 2022 | juli | 32,3 | 30,52749072 | 21,5 | 22,88855599 | 16,8 | 17,09630576 |
| 2022 | oktober | 28 | 30,68159856 | 21 | 23,0670092 | 16,3 | 17,2525347 |
| 2023 | januari | 32,3 | 30,86503223 | 23,3 | 23,22204684 | 17,4 | 17,36799996 |
| 2023 | april | 29 | 31,05755509 | 21,9 | 23,35456915 | 17,1 | 17,4516052 |
| 2023 | juli | 32,3 | 31,23262758 | 24,5 | 23,47742347 | 17,9 | 17,52744255 |
| 2023 | oktober | 30,7 | 31,39550803 | 24,5 | 23,58935654 | 17,6 | 17,59133138 |
| 2024 | januari | 33,5 | 31,55017893 | 23,7 | 23,68805596 | 17,7 | 17,63842621 |
| 2024 | april | 34,1 | 31,70097874 | 24,4 | 23,77178316 | 17 | 17,66460973 |
| 2024 | juli | 33,3 | 31,85179691 | 25,9 | 23,84118935 | 18,8 | 17,66913759 |
| 2024 | oktober | 33,5 | 32,0012103 | 24,2 | 23,89708269 | 16,9 | 17,65374889 |
| 2025 | januari | 35,5 | 32,14550015 | 23,9 | 23,93891794 | 15,9 | 17,61953703 |
| 2025 | april | 33,5 | 32,27972426 | 22,8 | 23,96652564 | 15,9 | 17,56906244 |
| 2025 | juli | 35,2 | 32,40649722 | 22,5 | 23,98133346 | 16,8 | 17,50213568 |
10 procent minder woningen ontstaan uit transformaties in 2024
In 2024 zijn 7,9 duizend woningen ontstaan uit aanpassingen van bijvoorbeeld kantoren en winkels. Dat waren er 10 procent minder dan in 2023. Ook in de twee jaar daarvoor waren er minder woningtransformaties. In Rotterdam zijn de meeste woningtransformaties, bijna 12 procent van het landelijk totaal.
Van alle woningen die er jaarlijks bij komen, is 9 procent ontstaan door ombouwen, ofwel transformatie van bestaande panden. Nieuwbouw blijft de belangrijkste factor voor groei van de woningvoorraad, in 2024 waren dat 69 duizend woningen. Uit een eerste schatting blijkt dat er in het eerste halfjaar van 2025 2,9 duizend woningen uit transformaties bij zijn gekomen. Lees meer: 10 procent minder woningen ontstaan uit transformaties in 2024.
| jaar | woningtransformaties (x 1 000) |
|---|---|
| 2015 | 10,77 |
| 2016 | 10,24 |
| 2017 | 10,24 |
| 2018 | 12,21 |
| 2019 | 12,48 |
| 2020 | 10,22 |
| 2021 | 10,48 |
| 2022 | 9,57 |
| 2023 | 8,76 |
| 2024 | 7,87 |
Krimp private huursector in 2024 door minder verhuur door particulieren
Op 1 januari 2025 waren er 3 duizend minder huurwoningen in de private sector dan een jaar eerder. Dit komt doordat particulieren 22 duizend minder huurwoningen in bezit hadden. Veel van deze woningen gingen over naar de koopsector. Het aantal private huurwoningen van bedrijven en overige organisaties nam wel toe, met 19 duizend. Dat gebeurde vooral door nieuwbouw, transformaties en splitsingen.
Het aantal private huurwoningen nam in 2024 met 3 duizend af tot 1,18 miljoen woningen. In de voorgaande drie jaren groeide de private huursector nog. Er kwamen wel meer huurwoningen van woningcorporaties (10 duizend) en meer koopwoningen (66 duizend) bij. Lees meer: Krimp private huursector in 2024 door minder verhuur door particulieren.
| Type woning | 2021 (x 1 000) | 2022 (x 1 000) | 2023 (x 1 000) | 2024 (x 1 000) |
|---|---|---|---|---|
| Koopwoningen | 46,170 | 35,095 | 49,760 | 65,955 |
| Corporatiewoningen | 3,530 | 6,620 | 8,260 | 9,685 |
| Private huurwoningen | 25,425 | 37,080 | 27,150 | -3,200 |
| Bron: CBS, Kadaster | ||||
Datacenters verbruiken 4,6 procent van de elektriciteit
In 2024 verbruikten ongeveer 200 datacenters 5.100 GWh (Gigawattuur) elektriciteit, oftewel 4,6 procent van het totale elektriciteitsverbruik van Nederland. Dit is gelijk aan het elektriciteitsverbruik van bijna 2 miljoen woningen. Hiermee zet de toename van het elektriciteitsverbruik van datacenters door, zij het wat minder sterk.
De elektriciteitslevering aan deze datacenters is ten opzichte van 2021 met 37 procent gestegen tot 5.100 GWh. Het percentage ten opzichte van het totale elektriciteitsverbruik van Nederland steeg van 3,3 procent in 2021 naar 4,6 procent in 2024. Deze toename is kleiner dan tussen 2018 en 2021. Toen nam de elektriciteitslevering aan datacenters nog met 58 procent toe. Lees meer: Datacenters verbruiken 4,6 procent van de elektriciteit.
| Jaar | Elektriciteitslevering aan datacenters (% van totale elektriciteitsverbruik) |
|---|---|
| 2017 | 1,48 |
| 2018 | 2,09 |
| 2019 | 2,42 |
| 2020 | 2,82 |
| 2021 | 3,29 |
| 2022 | 3,98 |
| 2023 | 4,19 |
| 2024* | 4,58 |
| *voorlopig cijfer | |
Steeds meer woningen aardgasvrij
Steeds meer woningen worden aardgasvrij verwarmd. In 2024 was 11,2 procent van de woningen aardgasvrij, terwijl dat twee jaar eerder nog 8,7 procent was. Voor verwarming maken deze woningen meestal gebruik van een warmtepomp of stadsverwarming. Daarmee zijn ze niet afhankelijk van een cv-ketel of van blokverwarming.
Behalve aardgasvrije woningen zijn er ook steeds meer bijna-aardgasvrije woningen, die bijvoorbeeld dankzij hybride warmtepompen veel minder aardgas gebruiken dan woningen met een traditionele cv-ketel of blokverwarming. In 2024 was 3,7 procent van de woningen zo’n hybride woning. In 2022 was dat nog 1,5 procent.
Vooral woningen gebouwd vanaf 2015 zijn aardgasvrij of bijna aardgasvrij. De verdeling van aardgasvrije en bijna aardgasvrije woningen is ook afhankelijk van het woningtype. 12 procent van de appartementen is aangesloten op stadsverwarming, bij vrijstaande woningen is dat slechts 1 procent. Bij woningen met elektrische verwarming is het andersom. Bijna 13 procent van de vrijstaande woningen wordt elektrisch verwarmd, terwijl dit bij appartementen 5 procent is. Lees meer: Steeds meer woningen aardgasvrij.
| Volledig elektrisch verwarmd (%) | Hoofdzakelijk elektrisch verwarmd met gas (%) | Met stadswarmte (%) | |
|---|---|---|---|
| Nederland | 3,9 | 2,8 | 7,3 |
| Bouwjaarklasse | |||
| 2015 en later | 32,8 | 3,1 | 20,2 |
| 2006 tot 2015 | 7,1 | 3,8 | 16,9 |
| 1992 tot 2006 | 2,4 | 3,3 | 11,7 |
| 1965 tot 1992 | 1,3 | 2,8 | 6,5 |
| Voor 1965 | 1,2 | 2,3 | 1,4 |
| Woningtype | |||
| Appartement | 3,8 | 1,3 | 12,4 |
| Tussen of geschakelde woning | 3,4 | 2,4 | 6,5 |
| Hoekwoning | 3,6 | 3,1 | 4,5 |
| 2/1 Kapwoning | 3,8 | 4,2 | 1,7 |
| Vrijstaande woning | 5,5 | 7,0 | 1,0 |
| * Voorlopige cijfers | |||
Oppervlakte grasland melkveebedrijven daalt
In 2025 gebruikten melkveebedrijven 668 duizend hectare grasland, 70 procent van de totale oppervlakte agrarisch grasland. Dat is bijna 2 procent minder dan vorig jaar.
In 2025 is er 0,38 hectare grasland per melkkoe beschikbaar. De afgelopen 25 jaar schommelde de hoeveelheid grasland per melkkoe steeds rond de 0,40 hectare. In 2006 was het 0,41 hectare en in 2016 0,36 hectare. Lees meer: Oppervlakte grasland melkveebedrijven daalt.
| Jaartal | Blijvend grasland (x duizend ha) | Natuurlijk grasland (x duizend ha) | Tijdelijk grasland (x duizend ha) |
|---|---|---|---|
| 2000 | 583,10 | 4,82 | 71,24 |
| 2001 | 576,17 | 5,65 | 75,56 |
| 2002 | 580,26 | 3,68 | 73,09 |
| 2003 | 507,37 | 5,05 | 140,25 |
| 2004 | 484,50 | 5,75 | 161,29 |
| 2005 | 495,59 | 5,50 | 146,89 |
| 2006 | 516,65 | 7,06 | 148,68 |
| 2007 | 513,97 | 8,55 | 142,70 |
| 2008 | 518,01 | 9,05 | 140,96 |
| 2009 | 522,50 | 14,43 | 141,92 |
| 2010 | 518,47 | 15,84 | 134,64 |
| 2011 | 522,10 | 18,54 | 127,27 |
| 2012 | 511,39 | 18,70 | 140,49 |
| 2013 | 501,74 | 20,61 | 157,30 |
| 2014 | 496,78 | 21,15 | 180,60 |
| 2015 | 509,73 | 23,22 | 187,18 |
| 2016 | 518,08 | 28,38 | 194,03 |
| 2017 | 511,70 | 31,25 | 193,67 |
| 2018 | 511,17 | 36,15 | 170,70 |
| 2019 | 515,73 | 33,94 | 162,51 |
| 2020 | 517,49 | 35,33 | 153,33 |
| 2021 | 510,92 | 37,24 | 157,77 |
| 2022 | 501,80 | 37,45 | 153,07 |
| 2023 | 492,32 | 39,06 | 152,54 |
| 2024 | 493,17 | 39,89 | 148,02 |
| 2025* | 480,82 | 39,90 | 147,11 |
| *voorlopige cijfers | |||
Hoogste opbrengst consumptieaardappelen en zaaiuien in 25 jaar
De bruto-opbrengst consumptieaardappelen in 2025 is bijna 37 procent hoger dan een jaar eerder. De totale bruto-oogst wordt geraamd op 4,4 miljoen ton, de hoogste opbrengst in de afgelopen 25 jaar. Naast een toename van het areaal (+9%) spelen gunstige weersomstandigheden ook mee bij de hoge opbrengsten. De vele zonnige dagen zorgden ervoor dat de aardappelen volop zonlicht kregen, wat de groei van het gewas bevorderde.
Ook de totale bruto-oogst van zaaiuien was met 1,7 miljoen ton (+17 procent) niet eerder zo groot. Een groter areaal (+4%) en veel zonuren zorgden ook bij dit gewas voor hoge opbrengsten. Wel kan de kwaliteit lager zijn vanwege veelvoorkomende bodemziekten, wat een hogere uitval kan veroorzaken. Meer informatie staat in het bericht Hoogste opbrengst consumptieaardappelen en zaaiuien in 25 jaar.
| Jaartal | Suikerbieten (mln ton) | Consumptieaardappelen (mln ton) | Zaaiuien (mln ton) | Tarwe (mln ton) |
|---|---|---|---|---|
| 2001 | 5,95 | 3,59 | 0,77 | 1,00 |
| 2002 | 6,25 | 3,95 | 0,82 | 1,07 |
| 2003 | 6,21 | 3,24 | 0,81 | 1,14 |
| 2004 | 6,29 | 3,80 | 1,22 | 1,24 |
| 2005 | 5,93 | 3,21 | 0,98 | 1,19 |
| 2006 | 5,41 | 3,08 | 0,85 | 1,20 |
| 2007 | 5,50 | 3,60 | 1,07 | 1,03 |
| 2008 | 5,22 | 3,63 | 1,23 | 1,38 |
| 2009 | 5,73 | 3,65 | 1,22 | 1,42 |
| 2010 | 5,28 | 3,55 | 1,25 | 1,38 |
| 2011 | 5,86 | 3,86 | 1,58 | 1,19 |
| 2012 | 5,73 | 3,38 | 1,33 | 1,32 |
| 2013 | 5,73 | 3,48 | 1,20 | 1,35 |
| 2014 | 6,82 | 3,87 | 1,22 | 1,32 |
| 2015 | 4,87 | 3,33 | 1,37 | 1,32 |
| 2016 | 5,50 | 3,16 | 1,27 | 1,03 |
| 2017 | 7,96 | 3,95 | 1,45 | 1,07 |
| 2018 | 6,51 | 3,13 | 0,89 | 1,00 |
| 2019 | 6,64 | 3,72 | 1,37 | 1,17 |
| 2020 | 6,69 | 3,68 | 1,31 | 0,97 |
| 2021 | 6,56 | 3,29 | 1,47 | 0,98 |
| 2022 | 7,26 | 3,58 | 1,21 | 1,20 |
| 2023 | 6,94 | 3,36 | 1,32 | 1,11 |
| 2024 | 6,35 | 3,25 | 1,47 | 0,68 |
| 2025* | 7,20 | 4,44 | 1,73 | 1,15 |
| * voorlopige cijfers | ||||
Laagste mosselproductie in dertig jaar
In 2024 werd er 21,7 duizend ton mosselen gekweekt, bijna 30 procent minder dan een jaar eerder. Het is de laagste productie in 30 jaar tijd. Er werden bijna 80 procent minder mosselen geteeld dan in 1994. De afname van de mosselproductie komt vooral door natuurlijke factoren. Er stroomt bijvoorbeeld meer zoet water in omdat het vaker regent en er is minder voedsel voor de mosselen beschikbaar.
In 2024 werd er op 12,4 duizend hectare schelpdieren geteeld. Hiervan is 84 procent bestemd voor de mosselkweek (10,4 duizend hectare) en 16 procent voor de oesterkweek (2 duizend hectare). Lees meer: Laagste mosselproductie in dertig jaar.
| Jaartal | Hoeveelheid (mln kg) |
|---|---|
| 1994 | 105,0 |
| 1995 | 80,0 |
| 1996 | 95,0 |
| 1997 | 93,0 |
| 1998 | 95,0 |
| 1999 | 100,7 |
| 2000 | 66,8 |
| 2001 | 48,6 |
| 2002 | 45,1 |
| 2003 | 55,1 |
| 2004 | 67,0 |
| 2005 | 59,5 |
| 2006 | 29,8 |
| 2007 | 41,2 |
| 2008 | 36,2 |
| 2009 | 45,5 |
| 2010 | 56,1 |
| 2011 | 36,4 |
| 2012 | 39,7 |
| 2013 | 37,1 |
| 2014 | 53,8 |
| 2015 | 54,2 |
| 2016 | 53,2 |
| 2017 | 44,0 |
| 2018 | 45,5 |
| 2019 | 38,1 |
| 2020 | 32,4 |
| 2021 | 32,8 |
| 2022 | 29,6 |
| 2023 | 31,0 |
| 2024 * | 21,7 |
| Bron: CBS, De Nederlandse Mosselveiling | |
| *voorlopige cijfers | |
Landbouw gebruikt een vijfde minder gewasbeschermingsmiddelen
In 2024 gebruikte de landbouw 3,9 miljoen kilogram gewasbeschermingsmiddelen, 22 procent minder dan in 2020. Per hectare gebruikt de landbouw 5,6 kilogram, vier jaar eerder was dat 7,1 kilogram. Dit blijkt uit nieuwe cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) over gewasbeschermingsmiddelengebruik bij 44 landbouwgewassen.
In 2025 is een nieuwe verordening van kracht geworden ten aanzien van statistieken over landbouwinput en -output. Voor het onderzoek naar gewasbeschermingsmiddelen betekent het dat de frequentie van vierjaarlijks naar jaarlijks gaat vanaf 2028. Daarnaast wordt er een uitsplitsing gemaakt naar het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in de biologische landbouw en in de gangbare landbouw. In aanloop naar deze veranderingen wordt dit jaar in alle EU-landen een onderzoek naar het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen gehouden. Voor het onderzoek in 2026 verkent het CBS mogelijkheden om de toename in administratieve lastendruk te beperken, onder andere met een pilot waarin benodigde gegevens uit bedrijfsmanagementsystemen worden gehaald. Lees meer in het nieuwsbericht.
| Perioden | Schimmels en bacteriën (x mln kg werkzame stof) | Insecten en mijten (x mln kg werkzame stof) | Onkruid en loofdoding (x mln kg werkzame stof) | Overige middelen (x mln kg werkzame stof) |
|---|---|---|---|---|
| 2024* | 1,66 | 0,88 | 1,06 | 0,32 |
| 2020 | 2,19 | 1,33 | 1,25 | 0,21 |
| 2016 | 2,74 | 1,2 | 1,45 | 0,23 |
| 2012 | 2,8 | 1,08 | 1,69 | 0,19 |
| *voorlopige cijfers | ||||
Meer afval per inwoner ingezameld in 2024
In 2024 hebben gemeenten bijna 8,2 miljard kilogram huishoudelijk afval ingezameld. Dat is ruim 455 kilogram per inwoner. In 2023 was dit 451 kilogram per inwoner. De grootste afvalstromen zijn restafval en groente-, fruit- en tuinafval (gft).
De hoeveelheid en samenstelling van huishoudelijk afval verschilt tussen gemeenten. Dit komt onder andere door afvalbeleid (bijvoorbeeld tarieven op verschillende soorten afval of het wel of niet accepteren van afval van bedrijven) en de mate van stedelijkheid. Zo wordt er in stedelijke gemeenten meer restafval en minder groente-, fruit- en tuinafval ingezameld ten opzichte van het totaal dan in meer landelijke gemeenten. In stedelijke gemeenten hebben mensen minder vaak een tuin en is er relatief veel hoogbouw, waardoor het plaatsen van gescheiden bakken voor verschillende afvalstromen moeilijker is. Verder zorgt het toerisme op de Waddeneilanden en in Zeeland ook voor relatief meer afval dan elders in het land. Lees meer in het nieuwsbericht: 4 kilo afval meer per inwoner in 2024.
| Gemeente | Kilogram per inwoner ( kg per inwoner) |
|---|---|
| Aa en Hunze | 631,7 |
| Aalsmeer | 483,1 |
| Aalten | 417,6 |
| Achtkarspelen | 724,6 |
| Alblasserdam | 449 |
| Albrandswaard | 439,3 |
| Alkmaar | 442,3 |
| Almelo | 462,7 |
| Almere | 409,9 |
| Alphen aan den Rijn | 463 |
| Alphen-Chaam | 440 |
| Altena | 414,6 |
| Ameland | 1090,3 |
| Amersfoort | 487,5 |
| Amstelveen | 380,2 |
| Amsterdam | 356,3 |
| Apeldoorn | 404,3 |
| Arnhem | 454,3 |
| Assen | 484,7 |
| Asten | 337,1 |
| Baarle-Nassau | 446,2 |
| Baarn | 495,7 |
| Barendrecht | 433,1 |
| Barneveld | 437,7 |
| Beek (L.) | 417 |
| Beekdaelen | 493,8 |
| Beesel | 383 |
| Berg en Dal | 542,2 |
| Bergeijk | 465,5 |
| Bergen (L.) | 501,7 |
| Bergen (NH.) | 538,9 |
| Bergen op Zoom | 534,8 |
| Berkelland | 516,4 |
| Bernheze | 342,8 |
| Best | 522,6 |
| Beuningen | 446,8 |
| Beverwijk | 525,2 |
| De Bilt | 512,2 |
| Bladel | 351,5 |
| Blaricum | 464,9 |
| Bloemendaal | 490,1 |
| Bodegraven-Reeuwijk | 443,3 |
| Boekel | 478 |
| Borger-Odoorn | 485,9 |
| Borne | 469,1 |
| Borsele | 691,6 |
| Boxtel | 497,6 |
| Breda | 474,4 |
| Bronckhorst | 349,9 |
| Brummen | 366,6 |
| Brunssum | 489 |
| Bunnik | 463,9 |
| Bunschoten | 456,3 |
| Buren | 464,6 |
| Capelle aan den IJssel | 426,7 |
| Castricum | 457,1 |
| Coevorden | 756,3 |
| Cranendonck | 546,2 |
| Culemborg | 397,5 |
| Dalfsen | 438,8 |
| Dantumadiel | 647,5 |
| Delft | 325,9 |
| Deurne | |
| Deventer | 369,6 |
| Diemen | 419 |
| Dijk en Waard | 517,5 |
| Dinkelland | 468,4 |
| Doesburg | 479,3 |
| Doetinchem | 505,1 |
| Dongen | 578 |
| Dordrecht | 441,3 |
| Drechterland | 586 |
| Drimmelen | 398,3 |
| Dronten | 442,7 |
| Druten | 438,1 |
| Duiven | 492,7 |
| Echt-Susteren | 500,2 |
| Edam-Volendam | 604,1 |
| Ede | 435,5 |
| Eemnes | 517,2 |
| Eemsdelta | 569,3 |
| Eersel | 371 |
| Eijsden-Margraten | 601,4 |
| Eindhoven | 439,4 |
| Elburg | 601,5 |
| Emmen | 591,3 |
| Enkhuizen | 547 |
| Enschede | 371,2 |
| Epe | 498,7 |
| Ermelo | 356,4 |
| Etten-Leur | 479,9 |
| De Fryske Marren | 677,4 |
| Geertruidenberg | 428,8 |
| Geldrop-Mierlo | 436,4 |
| Gemert-Bakel | 479,8 |
| Gennep | 510,6 |
| Gilze en Rijen | 492,8 |
| Goeree-Overflakkee | 545,3 |
| Goes | 617,6 |
| Goirle | 369,5 |
| Gooise Meren | 465 |
| Gorinchem | 496,7 |
| Gouda | 364,6 |
| 's-Gravenhage (gemeente) | 408,7 |
| Groningen (gemeente) | 365,8 |
| Gulpen-Wittem | 554,2 |
| Haaksbergen | 530,3 |
| Haarlem | 399,7 |
| Haarlemmermeer | 439,5 |
| Halderberge | 547,1 |
| Hardenberg | 431,2 |
| Harderwijk | 451,5 |
| Hardinxveld-Giessendam | 441,4 |
| Harlingen | 578,8 |
| Hattem | 384,1 |
| Heemskerk | 528,9 |
| Heemstede | 527,6 |
| Heerde | 641,8 |
| Heerenveen | 534,1 |
| Heerlen | 469,3 |
| Heeze-Leende | 394 |
| Heiloo | 518,9 |
| Den Helder | 549,6 |
| Hellendoorn | 516,7 |
| Helmond | 417,7 |
| Hendrik-Ido-Ambacht | 398,7 |
| Hengelo (O.) | 389 |
| 's-Hertogenbosch | 404,9 |
| Heumen | 453,5 |
| Heusden | 379,6 |
| Hillegom | 463,8 |
| Hilvarenbeek | 446,2 |
| Hilversum | 465 |
| Hoeksche Waard | 483,6 |
| Hof van Twente | 440,2 |
| Het Hogeland | 498,1 |
| Hollands Kroon | 530,1 |
| Hoogeveen | 504,4 |
| Hoorn | 538,6 |
| Horst aan de Maas | 580 |
| Houten | 479,2 |
| Huizen | 466,5 |
| Hulst | 688,6 |
| IJsselstein | 450,5 |
| Kaag en Braassem | 466,4 |
| Kampen | 407,1 |
| Kapelle | 634,3 |
| Katwijk | 378,5 |
| Kerkrade | 484,3 |
| Koggenland | 572,2 |
| Krimpen aan den IJssel | 519 |
| Krimpenerwaard | 454,3 |
| Laarbeek | 425,7 |
| Land van Cuijk | 520,5 |
| Landgraaf | 491,2 |
| Landsmeer | 435,9 |
| Lansingerland | 411,1 |
| Laren (NH.) | 465 |
| Leeuwarden | 470,7 |
| Leiden | 348,6 |
| Leiderdorp | 446,4 |
| Leidschendam-Voorburg | 376,3 |
| Lelystad | 522,5 |
| Leudal | 505,2 |
| Leusden | 467,7 |
| Lingewaard | 366,2 |
| Lisse | 429 |
| Lochem | 392,1 |
| Loon op Zand | 462,7 |
| Lopik | 653,3 |
| Losser | 510,3 |
| Maasdriel | 411,5 |
| Maasgouw | 550,9 |
| Maashorst | 534 |
| Maassluis | 472,3 |
| Maastricht | 357,3 |
| Medemblik | 541,7 |
| Meerssen | 579 |
| Meierijstad | 468,8 |
| Meppel | 425,4 |
| Middelburg (Z.) | 586,5 |
| Midden-Delfland | 410,7 |
| Midden-Drenthe | 592,4 |
| Midden-Groningen | 539 |
| Moerdijk | 626,9 |
| Molenlanden | 449,7 |
| Montferland | 468,1 |
| Montfoort | 542,2 |
| Mook en Middelaar | 555 |
| Neder-Betuwe | 429,1 |
| Nederweert | 520,8 |
| Nieuwegein | 417,9 |
| Nieuwkoop | 472,4 |
| Nijkerk | 396 |
| Nijmegen | 365,4 |
| Nissewaard | 475,7 |
| Noardeast-Fryslân | 637,6 |
| Noord-Beveland | 783,3 |
| Noordenveld | 583,9 |
| Noordoostpolder | 540,4 |
| Noordwijk | 433,7 |
| Nuenen, Gerwen en Nederwetten | 422 |
| Nunspeet | 416,1 |
| Oegstgeest | 376,4 |
| Oirschot | 414,8 |
| Oisterwijk | 465,5 |
| Oldambt | 606 |
| Oldebroek | 629 |
| Oldenzaal | 502,1 |
| Olst-Wijhe | 379,7 |
| Ommen | 577 |
| Oost Gelre | 455,4 |
| Oosterhout | 500,4 |
| Ooststellingwerf | 668,4 |
| Oostzaan | 477 |
| Opmeer | 567,6 |
| Opsterland | 624,4 |
| Oss | 556,8 |
| Oude IJsselstreek | 521,2 |
| Ouder-Amstel | 410,6 |
| Oudewater | 429,9 |
| Overbetuwe | 531,9 |
| Papendrecht | 467 |
| Peel en Maas | 604 |
| Pekela | |
| Pijnacker-Nootdorp | 383,6 |
| Purmerend | 502,4 |
| Putten | 358,1 |
| Raalte | 465,9 |
| Reimerswaal | 618,1 |
| Renkum | 419,4 |
| Renswoude | 373,8 |
| Reusel-De Mierden | 331,5 |
| Rheden | 459,6 |
| Rhenen | 426,3 |
| Ridderkerk | 453 |
| Rijssen-Holten | 587,7 |
| Rijswijk (ZH.) | 370 |
| Roerdalen | 601,9 |
| Roermond | 514,6 |
| De Ronde Venen | 489,9 |
| Roosendaal | 498,6 |
| Rotterdam | 391,9 |
| Rozendaal | 488,4 |
| Rucphen | 463,5 |
| Schagen | 580,6 |
| Scherpenzeel | 376,7 |
| Schiedam | 390,5 |
| Schiermonnikoog | 1322,4 |
| Schouwen-Duiveland | 699,1 |
| Simpelveld | 529,8 |
| Sint-Michielsgestel | 435,5 |
| Sittard-Geleen | 449,1 |
| Sliedrecht | 501,1 |
| Sluis | 739,5 |
| Smallingerland | 574,1 |
| Soest | 459,4 |
| Someren | 361,4 |
| Son en Breugel | 497,4 |
| Stadskanaal | 557 |
| Staphorst | 506,9 |
| Stede Broec | 551,6 |
| Steenbergen | 555,4 |
| Steenwijkerland | 428,4 |
| Stein (L.) | 421,9 |
| Stichtse Vecht | 423,4 |
| Súdwest-Fryslân | 590 |
| Terneuzen | 701,8 |
| Terschelling | 595,6 |
| Texel | 1102,5 |
| Teylingen | 430,3 |
| Tholen | 621,4 |
| Tiel | 414,2 |
| Tilburg | 372,7 |
| Tubbergen | 456,1 |
| Twenterand | 482,1 |
| Tynaarlo | 472,7 |
| Tytsjerksteradiel | 640,4 |
| Uitgeest | 509,2 |
| Uithoorn | 411,7 |
| Urk | 362,1 |
| Utrecht (gemeente) | 363,7 |
| Utrechtse Heuvelrug | 446,4 |
| Vaals | 467,4 |
| Valkenburg aan de Geul | 456,9 |
| Valkenswaard | 479,7 |
| Veendam | 622,9 |
| Veenendaal | 374,8 |
| Veere | 708,8 |
| Veldhoven | 477,5 |
| Velsen | 504 |
| Venlo | 460,8 |
| Venray | 503,1 |
| Vijfheerenlanden | 446,6 |
| Vlaardingen | 419,2 |
| Vlieland | 989,3 |
| Vlissingen | 643,3 |
| Voerendaal | 495,2 |
| Voorne aan Zee | 586,9 |
| Voorschoten | 410,3 |
| Voorst | 406,7 |
| Vught | 349,9 |
| Waadhoeke | 619,6 |
| Waalre | 429,3 |
| Waalwijk | 397 |
| Waddinxveen | 424,3 |
| Wageningen | 352,3 |
| Wassenaar | 485,3 |
| Waterland | 502,8 |
| Weert | 612 |
| West Betuwe | 456,5 |
| West Maas en Waal | 489,7 |
| Westerkwartier | 389,4 |
| Westerveld | 587 |
| Westervoort | 420,4 |
| Westerwolde | 624,1 |
| Westland | 462,2 |
| Weststellingwerf | 656 |
| Wierden | 418,8 |
| Wijchen | 481,2 |
| Wijdemeren | 464,9 |
| Wijk bij Duurstede | 447,2 |
| Winterswijk | 487,8 |
| Woensdrecht | 744,9 |
| Woerden | 394,4 |
| De Wolden | 701,1 |
| Wormerland | 504,4 |
| Woudenberg | 388,7 |
| Zaanstad | 466,7 |
| Zaltbommel | 452,8 |
| Zandvoort | 456,8 |
| Zeewolde | 520,1 |
| Zeist | 455,7 |
| Zevenaar | 460,7 |
| Zoetermeer | 400,3 |
| Zoeterwoude | 505,7 |
| Zuidplas | 426,4 |
| Zundert | 581,4 |
| Zutphen | 391,2 |
| Zwartewaterland | 323,9 |
| Zwijndrecht | 429,8 |
| Zwolle | 381,9 |
Meer cijfers over gemeentelijk afval en het (na)scheiden ervan zijn te vinden in de volgende Statline-tabellen:
Gemeentelijk afval
Huishoudelijke afvalstoffen per gemeente per inwoner
Nascheiding per gemeente
Nieuw Bestand Bodemgebruik gepubliceerd
Het CBS heeft de afgelopen jaren gewerkt aan vernieuwing van het Bestand Bodemgebruik (BBG) in opdracht van het Ministerie van VRO. Dit vernieuwde BBG is qua opzet een voortzetting van het bestaande Bestand Bodemgebruik. De huidige indeling in hoofdgroepen en categorieën blijft grotendeels gehandhaafd. Het grootste verschil zit in de wijze waarop het vernieuwde BBG is geproduceerd. Beschikbare bronnen zijn daarbij zoveel mogelijk geautomatiseerd verwerkt.
Deze vernieuwing heeft gevolgen voor de onderlinge vergelijkbaarheid van (N)BBG-edities. De grootschalige vernieuwing en automatisering van het productieproces brengt inhoudelijke verandering met zich mee. En daarmee statistische breuk tussen de reeks tot en met 2017 en vanaf 2020.
Afgelopen december zijn de kaarten met het bodemgebruik en afgeleide statistieken voor de peiljaren 2020 en 2022 gepubliceerd. Zie voor de (nieuwe) geodata en bijbehorende productbeschrijvingen, waaronder een overzicht van de inhoudelijke veranderingen tussen BBG en NBBG: Geodata Bodemgebruik
Zie voor de (nieuwe) StatLine publicaties: StatLine - Bestand Bodemgebruik
Informatie is ook te vinden op de webpagina Bestand Bodemgebruik.
Dashboard Regionale statistieken
Het nieuwe dashboard Regionale Statistieken geeft een overzicht van alle StatLine-tabellen die statistieken bevatten met een regionale onderverdeling. Tot voor kort was deze informatie te downloaden in een Excel-bestand. Dit overzicht was een van de meest gedownloade regionale bestanden van het CBS.
In het nieuwe overzicht is het eenvoudig mogelijk om te filteren op een specifiek thema, bijvoorbeeld Bevolking, Veiligheid en Recht, of Natuur en Milieu. Verder bevat het dashboard filters voor de regionale indelingen. Deze lopen vanaf nationaal niveau tot op wijken en buurten. Daarnaast zijn er allerlei andere indelingen zoals politiedistricten, Veilig Thuis-regio’s en landbouwgebieden.
2. Aanvullende statistische diensten
Naast het reguliere programma doet het CBS regelmatig aanvullend statistisch onderzoek. Hieronder volgt een deel van de meest recente onderzoeksresultaten over Leefomgeving. Een volledig overzicht van de aanvullende onderzoeken die het CBS recentelijk heeft uitgevoerd, is terug te vinden via de website van het CBS.
Bouwen en wonen
Monitor Bewoonde Nieuwbouw 2021-2023
Woningvoorraad, mutaties en statusontwikkelingen in 2024
Transformaties in de woningvoorraad, tweede kwartaal 2025
Vergunde tijdelijke woningen eerste helft 2025
Energie
Inkomens en isolatiemaatregelensubsidie Schagen, 2023
Aardgasverbruik naar sector en per maand
Elektriciteit geleverd aan datacenters, 2017-2024
Energiebalans naar klimaatsector conform EU-Richtlijn energie-efficiëntie
Elektrisch verwarmde woningen; woning- en installatiekenmerken, 2022-2024
Dashboard energiesubsidies woningen, 2021-2024
Energieleveringen aan woningen naar energielabel en andere woningkenmerken
Energielevering aan bedrijven per wijk, 2023-2024
Landbouw en natuur
Oppervlakte schelpdierenkweek 2024
Arbeidsproductiviteit in de glastuinbouwsector, 2017-2024
Geitenbedrijven naar rechtsvorm (2020-2024) en opvolger (2020,2023)
Landbouwbedrijven met groenten onder glas naar grootteklasse, 2015-2024
Structuurgegevens landbouw gemeente Epe, 2023-2024
Areaal grasland en aantal grootvee-eenheden melkveebedrijven, 2000 – 2025
Staat van de Waddenzee 2025 – Technische uitwerking
Milieu
Monitor fosfaat- en stikstofexcretie in dierlijke mest, derde kwartaal 2025
Regio en ruimte
Geen publicaties in het vierde kwartaal.
3. Updates Compendium voor de Leefomgeving
Het Compendium voor de Leefomgeving is een website die een zo compleet mogelijk beeld geeft van de actuele situatie van milieu, natuur en landschap, en van de ruimtelijke ontwikkeling in Nederland. De publicatie omvat ongeveer 600 specifieke onderwerpen (indicatoren), waarvan het CBS er zo’n 300 bijhoudt.
Het Compendium voor de Leefomgeving komt voort uit het Milieu- en Natuurcompendium, de Monitor Nota Ruimte en de Ruimtemonitor. Het is een gezamenlijk product van het CBS, het Planbureau voor de Leefomgeving, Wageningen Universiteit en Researchcentrum en het RIVM.
In het afgelopen kwartaal zijn onder andere de volgende indicatoren bijgewerkt:
Bouwen en wonen
Geen publicaties in het vierde kwartaal.
Energie
Geen publicaties in het vierde kwartaal.
Landbouw en natuur
Trend van sprinkhanen en krekels
Trend van Vleermuizen
Nestsucces van boerenlandvogels
Aantalsontwikkeling overwinterende watervogels
Milieu
Milieurekeningen: bijdragen van economische activiteiten aan milieuthema’s en bruto toegevoegde waarde, 2024
Verkoop, gebruik en afgedankte elektronische en elektrische apparatuur, 1995-2024
Bruto toegevoegde waarde en milieudruk door de industrie, 1995-2024
Broeikasgas en CO2-intensiteit bedrijven, 1995-2024
Milieurekeningen: bijdragen van consumenten en producenten aan milieuthema's, 2024
Belasting van het oppervlaktewater, 1990-2023
Belasting van het oppervlaktewater door verkeer en vervoer, 1990-2023
Belasting van het oppervlaktewater door de industrie, 1990-2023
Atmosferische depositie op binnenwater en op het rioolstelsel, 1990-2023
Belasting oppervlaktewater door gebruik van enkele gewasbeschermingsmiddelen in de landbouw, 2005-2023
Belasting van het rioolstelsel, 1990-2023
Belasting van het oppervlaktewater vanuit riolering en rioolwaterzuivering, 1990-2023
Impact rioolwaterzuivering op de belasting van het oppervlaktewater, 2023
Belasting van het oppervlaktewater naar herkomst, 2023
Belasting van het oppervlaktewater door landbouw en natuur, 1990-2023
Belasting van het oppervlaktewater door consumenten, 1990-2023
Belasting van het oppervlaktewater met vermestende stoffen, 1990-2023
Emissies naar riool door gebruik van geneesmiddelen 1990 - 2023
Regio en ruimte
Geen publicaties in het vierde kwartaal.
4. Verschijnt binnenkort
30 januari Nieuwbouwwoningen en woningvoorraad, 2025
17 februari Gemiddelde verkoopprijzen bestaande koopwoningen, 2025
5. Meer informatie
Cijfers
De statistieken over de leefomgeving zijn in tabelvorm te vinden in StatLine, de online databank van het CBS:
Bouwen en wonen
Energie
Landbouw
Natuur en milieu
Regio en ruimte
Als u liever cijfers in kaartvorm raadpleegt, is dit mogelijk via de visualisatie Cijfers op de Kaart. Hierin zijn statistieken uit een breed scala aan onderwerpen beschikbaar, op het niveau van gemeenten, wijken en buurten.
Wilt u zelf met een GIS-programma aan de slag, dan kunt u de benodigde kaartbestanden in verschillende formaten downloaden via de pagina Geografische data.
Samenwerkingspartners
Brandweer | Emissieregistratie | Eurostat | Kadaster | Koninklijke Bibliotheek | Locatus | Ministerie van BZK | Ministerie van VRO| Ministerie van EZ | Ministerie van IenW | Ministerie van LNV | Mulier Instituut | NIVEL (Nederlands Instituut voor Onderzoek van de Gezondheidszorg) | Planbureau voor de Leefomgeving | Prorail | Publieke Dienstverlening op de Kaart (PDOK) | Rijksdienst voor Ondernemend Nederland | RIVM | Vektis | Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) | Vereniging van Statistiek en Onderzoek (VSO) | Wageningen University & Research
Interessante links
Cijfers circulaire economie
Cijfers op de Kaart
Compendium voor de leefomgeving
Dossier Circulaire economie
Dossier stikstof
Dossier broeikasgassen
Energietransitie
Eurostat regional yearbook
Informatie natuur, landschap en biodiversiteit
Klimaat en energie PBL
Netwerk Ecologische Monitoring
Nieuwsbrief Regionaal
Monitor Koopwoningmarkt
Monitor Koopwoningmarkt TU Delft
Publieke Dienstverlening op de Kaart
Regionale Energiestrategie
Colofon
De Nieuwsbrief Leefomgeving is een uitgave van het Centraal Bureau voor de Statistiek, en verschijnt 4 keer per jaar.
Wilt u reageren op deze nieuwsbrief of heeft u een vraag over de cijfers of publicaties? Neem dan per e-mail contact met ons op. Ook voor een abonnement op deze Nieuwsbrief kunt u ons mailen.