Bestand bodemgebruik

Het Bestand Bodemgebruik (BBG) is een door het CBS gepubliceerde digitale kaart van Nederland. Deze kaart geeft per gebied het dominante functionele bodemgebruik op maaiveldniveau weer. Daarbij wordt uitgegaan van een indeling in hoofdgroepen die zijn verdeeld in categorieën (zoals ‘Woonterrein’, ‘Glastuinbouw’ en ‘Bos’), waarbij in de meeste gevallen een ondergrens van 1 hectare aaneengesloten gebied wordt gehanteerd.

Productbeschrijving

Een gedetailleerde beschrijving van het Bestand Bodemgebruik en de daarin toegepaste classificatie zijn te vinden in de meest recente productbeschrijving en de korte onderzoeksbeschrijving behorend bij het Bestand Bodemgebruik volgens de NBBG-methode:

Daarnaast is de productbeschrijving van BBG2017 beschikbaar als toelichting op het Bestand Bodemgebruik voor de peiljaren 1996 t/m 2017. Deze edities waren gebaseerd op een inmiddels door de NBBG-methode vervangen oudere BBG-methode. Ook is er een beknopte beschrijving beschikbaar van de inhoudelijke verschillen tussen beide methoden:

Productbeschrijving van BBG2017 (pdf)
Beschrijving verschillen inhoud NBBG versus BBG (pdf) (binnenkort beschikbaar)

Historie

Het statistisch onderzoek door het CBS naar het bodemgebruik in Nederland start al in het jaar 1900. Destijds was dit onderzoek echter nog niet landsdekkend en betrof het nog een beperkte thematiek. Vanaf eind jaren veertig van de 20e eeuw wordt de statistiek echter omvangrijker.

Aanvankelijk is de kaart nog handgetekend, maar vanaf eind jaren tachtig wordt gebruik gemaakt van een digitaal geografisch informatiesysteem (GIS). Vanaf peiljaar 2000 wordt de digitale kaart van het bodemgebruik daarbij in toenemende mate geënt op digitale basisgeometrie van het Kadaster.

Met ingang van peiljaar 2020 wordt de productie van de bodemgebruiksstatistiek in opdracht van het Ministerie van VRO nogmaals ingrijpend herzien. De digitale kaart en de daarvan afgeleide cijfers worden vanaf dan gemaakt met een sterk vernieuwde methode (NBBG), die meer dan voorheen geënt is op direct gebruik van beschikbare digitale bronnen, waaronder de basisregistraties BRT (topografie), BAG (adressen en gebouwen), BRP (gewaspercelen) en DKK (kadastrale kaart).

NBBG

NBBG2020 en NBBG2022 zijn de eerste edities van het Bestand Bodemgebruik waarbij gebruik is gemaakt van een vernieuwd, semi-geautomatiseerd productieproces en van een vernieuwde BBG-classificatie (zie de eerder genoemde productbeschrijving van NBBG2022).

Deze vernieuwde edities worden gepubliceerd onder de noemer NBBG (als tegenhanger van de afkorting BBG die gebruikt wordt om eerdere edities (t/m BBG2017) mee aan te duiden. De afkorting BBG blijft echter ook in gebruik om het overkoepelende geheel van de bodemgebruiksstatistiek mee aan te duiden.

Door de overgang in methode van BBG naar NBBG is statistische breuk ontstaan. Zie de eerder genoemde beknopte beschrijving van de inhoudelijke verschillen tussen beide methoden voor een nadere toelichting.

Publicatieplanning

Per onderzocht peiljaar worden zowel een publicatiebestand in kaartvorm en daarvan afgeleide cijfers gepubliceerd, als een mutatiebestand in kaartvorm en daarvan afgeleide cijfers. De publicatiebestanden betreffen altijd één peiljaar en worden bij latere producties niet herzien. De mutatiebestanden bevatten behalve het nieuwste peiljaar ook gecorrigeerde versies van eerdere peiljaren.

De kaarten en de cijfers worden ongeveer twee jaar na afloop van het peiljaar gepubliceerd. Daarbij worden de cijfers in tabelvorm beschikbaar gesteld bij CBS, terwijl de digitale kaarten zowel bij CBS als bij het landelijke geoloket PDOK verschijnen. Het streven is om jaarlijks een nieuw peiljaar te publiceren.

Mutatiebestand voor meerjarenvergelijking

Bij de productie van een nieuwe BBG-editie worden bij eerdere BBG-edities geconstateerde fouten uitsluitend in het nieuwe mutatiebestand gecorrigeerd. De eerder gepubliceerde publicatiebestanden (standopnames) worden nooit gecorrigeerd. Daarom wordt meerjarenvergelijking van het bodemgebruik op basis van meerdere publicatiebestanden (of daarvan afgeleide cijfers) nadrukkelijk afgeraden.

Voor meerjarenvergelijking van het bodemgebruik kan het best gebruik gemaakt te worden van het meest recente mutatiebestand (of daarvan afgeleide cijfers en kaarten).

Publicaties in kaartvorm

Digitale kaarten van het bodemgebruik worden zowel bij CBS als bij het landelijke geoloket PDOK in meerdere varianten en in meerdere formaten gepubliceerd:

Bij CBS op geodata.cbs.nl/files/Bodemgebruik als GIS-bestand in de formaten: geopackage (.gpkg), ESRI File Geodatabase (.gdb).

Bij PDOK als GIS-service (WFS, WMS) en als geopackage (.gpkg). Bovendien biedt PDOK een interactieve viewer waarin de kaarten online geraadpleegd kunnen worden. Aangeboden worden daar zowel de reguliere bodemgebruikskaarten (CBS Bestand Bodemgebruik) als daarvan afgeleide INSPIRE geharmoniseerde versies (CBS Existing Land Use).

De metadata bij de PDOK-publicaties is te vinden in het Nationaal Georegister (NGR). Gebruik hierbij de zoeksleutel ‘Bodemgebruik’ en filter op trefwoord ‘CBS’.

Op de gepubliceerde digitale kaarten van het bodemgebruik worden door het CBS geen regionale indelingen (zoals provincie- of gemeentegrenzen) toegepast. Gebruikers die de bodemgebruikskaarten zelf in een GIS-systeem willen combineren met regionale indelingen kunnen het bestand ‘CBS-gebiedsindelingen’ downloaden van CBS-gebiedsindelingen.

Publicaties in tabelvorm

De meeste bodemgebruikscijfers in tabelvorm worden gepubliceerd op CBS StatLine: via Thema’s > Natuur en Milieu > Bodemgebruik, of via Thema's > Nederland regionaal > Ruimtelijke gegevens > Bodemgebruik.

Daarnaast worden er ook bodemgebruikscijfers gepubliceerd als onderdeel van de Regionale Kerncijfers Nederland (RKN) en de Kerncijfers Wijken en Buurten (KWB). Deze zijn ook te vinden op CBS StatLine: via Thema’s > Nederland regionaal > Kerncijfers per regio.

Anders dan bij de digitale kaarten worden bij de publicatie van cijfers over het bodemgebruik meestal wel regionale indelingen toegepast. Afhankelijk van de tabel worden daarbij cijfers gepresenteerd met indelingen zoals buurt, wijk, gemeente en provincie.

Hou er bij de interpretatie van dergelijke bodemgebruikscijfers rekening mee dat het peiljaar van de toegepaste regionale indelingen kan afwijken van het peiljaar van de gebruikte bodemgebruikskaart. Raadpleeg hiervoor de toelichting bij de betreffende tabel.

Hou er ook rekening mee dat (zoals hierboven al aangegeven) standopname-tabellen die zijn gebaseerd op publicatiebestanden eenmalige publicaties zijn die niet herzien worden bij publicatie van een nieuwe editie van het Bestand Bodemgebruik. Dit geldt onder meer voor de jaartabellen met de titel ‘Bodemgebruik, wijk- en buurtcijfers’ en voor de cijfers die worden opgenomen in de RKN en in de KWB.

Behalve op StatLine worden er ook aanvullende cijfers in tabelvorm (in de formaten .csv en .xlsx) gepubliceerd op geodata.cbs.nl/files/Bodemgebruik. Daarbij gaat het om tabellen met gecorrigeerd bodemgebruik naar de regio-indeling van een specifiek jaar. Omdat deze tabellen het bodemgebruik van meerdere peiljaren bevatten inclusief correcties achteraf (op basis van het meest recente mutatiebestand) en de cijfers voor al die peiljaren gepresenteerd worden naar de regio-indeling van één specifiek kalenderjaar (meestal het lopende kalenderjaar) zijn deze tabellen bij uitstek geschikt voor meerjarenanalyse.

Verwante statistieken

Behalve het Bestand Bodemgebruik publiceert het CBS ook andere statistieken waarin het ruimtegebruik in Nederland in beeld gebracht wordt. Deze verwante statistieken hanteren soms dezelfde algemene termen als het Bestand Bodemgebruik (zoals ‘Bos’) maar met afwijkende definities. Een voorbeeld hiervan zijn de natuurlijk kapitaalrekeningen (NKR), die de relatie tussen natuur, economie en menselijke activiteiten in kaart brengen.

Omdat dergelijke verwante statistieken geproduceerd worden voor een andere gebruiksdoel – veelal met afwijkende definities, met afwijkende ruimtelijke afbakeningen en/of met een ander detailniveau – ontstaan er onvermijdelijk verschillen in de cijfers. Waar mogelijk wordt echter wel gepoogd om de statistieken op elkaar te laten aansluiten, onder meer door gebruik van dezelfde bronnen.

Contact

Vragen met betrekking tot het Bestand Bodemgebruik kunnen per e-mail worden gesteld aan team Regio en Ruimte: regstat@cbs.nl