2. Data en methode

Deze studie gaat over inwoners van Nederland die op 1 januari 2024 55 jaar of ouder waren (6,15 miljoen mensen). 55 jaar is enerzijds een jonge leeftijdsgrens om mensen ‘oudere’ te noemen. Anderzijds is bekend dat sommige mensen rond die leeftijd al nadeel beginnen te ondervinden op bepaalde levensterreinen, zoals (zwaar) werk of gezondheid. Dit kan meer het geval zijn bij mensen uit bepaalde geboortelanden en daarom is in dit onderzoek deze leeftijdsgrens gehanteerd. Daarbij ligt de focus op mensen die in het buitenland zijn geboren: 55-plussers uit de 20 meest voorkomende geboortelanden buiten Nederland worden steeds vergeleken met 55-plussers die in Nederland zijn geboren (inclusief personen van wie een of beide ouders in het buitenland zijn geboren). De consequentie van deze keuze is dat er een kleine groep buiten beschouwing blijft, namelijk 55-plussers die buiten Nederland zijn geboren in een land dat buiten de top twintig valt. Het gaat om 162 duizend personen, bijna 3 procent van alle 55-plussers, en 21 procent van de 55-plussers die in het buitenland zijn geboren.

In 2022 is het CBS overgegaan op een nieuwe indeling van de bevolking naar herkomst (CBS, 2022). In deze nieuwe indeling is iemands geboorteplaats meer bepalend voor het land van herkomst dan waar iemands ouders geboren zijn. Het woord migratieachtergrond en de indeling naar westers/niet-westers worden niet meer gebruikt. Dit onderzoek maakt gebruik van de nieuwe indeling en is daarom niet goed te vergelijken met de studie uit 2022 (De Regt et al., 2022) waarin de oude indeling werd gebruikt.

Op basis van geboorteplaats heeft het CBS de herkomstlanden gecodeerd naar huidige territoriale grenzen. Vanwege de specifieke migratiegeschiedenis is er in deze studie voor gekozen om een aantal herkomstlanden te groeperen naar de oude situatie. Dit geldt voor voormalig Joegoslavië (Bosnië-Herzegovina, Kroatië, Republiek Noord-Macedonië, Slovenië, Montenegro, Kosovo en Servië) en voor voormalig Sovjet-Unie exclusief Oekraïne (Armenië, Azerbeidzjan, Estland, Georgië, Kazachstan, Kirgizië, Letland, Litouwen, Moldavië, Oezbekistan, Rusland, Tadzjikistan, Turkmenistan en Belarus).

De populatie in dit artikel heeft betrekking op de 20 grootste herkomstgroepen van ouderen geboren in het buitenland en de in Nederland geboren ouderen geregistreerd aanwezig op 1 januari 2024. Daarnaast worden deze herkomstgroepen vergeleken met de populatie voor dezelfde herkomstlanden op 1 januari 2012. De onderzochte leefsituatiekenmerken zijn zowel in 2012 als 2024 waargenomen, met twee uitzonderingen. Het sociaal minimum heeft betrekking op de situatie in de 5 jaar voorafgaand aan het peilmoment en is derhalve gebaseerd op de periode 2008-2012 voor peiljaar 2012 en 2019-2024 voor peiljaar 2024. Gezondheid en welbevinden zijn gebaseerd op de gestapelde Gezondheidsmonitor (CBS, z.d.) voor de jaren 2012, 2016, 2020 en 2024.