1. Inleiding
Nederland vergrijst: het aandeel ouderen van 55 jaar en ouder in de bevolking neemt toe. De bevolking van Nederland wordt niet alleen steeds ouder, maar de nieuwe generatie ouderen is kleurrijker dan ooit. Een steeds groter deel van de ouderen is niet in Nederland geboren en de variatie in herkomst neemt toe (De Beer et al., 2020). Het aandeel personen uit de vijf grootste herkomstgebieden – Indonesië, Marokko, Nederlandse Cariben, Suriname en Turkije – bedroeg 48 procent in 2024; in 2012 was dat nog 57 procent (CBS StatLine, 2025a). Dit aandeel zal naar verwachting verder afnemen vanwege een steeds breder palet aan herkomstlanden (De Regt et al., 2022, Lössbroek & Veldman, 2026).
De noodzaak om in beeld te hebben hoe migrantenouderen in brede zin ervoor staan, neemt toe. Meer inzicht in de groep migrantenouderen biedt aanknopingspunten voor beleid ten aanzien van bijvoorbeeld pensioenen, wonen, zorg en welzijn. Een ouder wordende migrantenpopulatie betekent dat de vraag naar (cultuursensitieve) zorg binnen die populatie toeneemt.
Dit onderzoek bouwt voort op een eerdere studie in Statistische Trends (De Regt et al., 2022) die de situatie van de grootste 20 herkomstgroepen van 55-plussers in 2019 beschreef. Het belangrijkste argument voor die studie gaat nog steeds op: er wordt relatief weinig onderzoek gedaan naar oudere migranten met een andere herkomst dan uit de vijf genoemde klassieke herkomstlanden. Overigens is er ook niet erg veel onderzoek naar migrantenouderen geboren in Indonesië, omdat zij lang werden beschouwd als westerse migranten. Dit is mede te verklaren doordat het zeer kostbaar en uitdagend is om bij veel verschillende groepen enquêtes af te nemen. Bovendien zijn in bestaande enquêtes de aantallen ouderen met een specifieke herkomst vaak te klein om betrouwbare uitspraken te kunnen doen voor de migrantengroepen afzonderlijk. Het gevolg hiervan is dat niet-klassieke migrantengroepen vaak beperkt in beeld zijn, hoewel deze groep in omvang groot is en steeds groter wordt. Verder is de kennis over migrantenouderen mogelijk vertekend, omdat deze slechts op een selectieve groep migrantenouderen is gebaseerd.
Inmiddels is het om meerdere redenen tijd voor een update van die studie naar de situatie van oudere migranten. Ten eerste is tussen 2019 en 2024 de groep migrantenouderen flink toegenomen in aantal en veranderd in samenstelling. Dit komt enerzijds door nieuwe instroom, waaronder bijna 145 duizend Oekraïners die na de Russische inval in februari 2022 naar Nederland vluchtten (gemeten tot en met 31 december 2023) (CBS, 2026a). Anderzijds komt het door toenemende vergrijzing onder migranten. De vergrijzing verschilt in tempo tussen de verschillende herkomstlanden, gegeven de grote verschillen die er zijn tussen herkomstlanden in de migratiegeschiedenis naar Nederland. Deze ontwikkelingen maken een update van de vorige studie noodzakelijk.
Ten tweede is het CBS in 2022 overgestapt op een nieuwe herkomstindeling (CBS, 2022). Daarin is meer bepalend waar iemand zelf geboren is, naast waar iemands ouders geboren zijn. De hoofdindeling westers/niet-westers is vervangen door een indeling op basis van werelddelen en veelvoorkomende immigratielanden.
Ten derde zijn er inmiddels meer en betere gegevens beschikbaar gekomen om de situatie van migrantenouderen in beeld te brengen. Er is nu voor een langere periode registerdata beschikbaar. Deze gegevens stellen ons in staat om niet alleen naar het aantal migrantenouderen te kijken, maar ook naar ontwikkelingen in hun situatie tussen 2012 en 2024. Uit de vorige studie bleek dat een deel van de herkomstgroepen van migrantenouderen een achtergestelde maatschappelijke positie bezet. Het is de vraag in hoeverre dit een stabiele situatie is of juist is verslechterd of verbeterd.
Naast registerdata zijn er nieuwe grootschalige enquêtedata over gezondheid en welbevinden beschikbaar gekomen (vanuit de Gezondheidsmonitor (CBS, z.d.)). Deze gegevensbron, die de periode 2012-2024 bestrijkt, maakt het mogelijk om ook subjectieve ervaringen van migrantenouderen over gezondheid en welbevinden toe te voegen aan de overzichtsstudie. Dit voegt een nieuwe dimensie toe en kan een ander beeld laten zien dan uit registerdata naar voren komt.
Samenvattend, dit artikel beoogt de brede kijk op migrantenouderen een update te geven en de belangrijkste trends in de afgelopen 12 jaar te identificeren. Specifiek worden de 20 grootste groepen migrantenouderen in kaart gebracht en wordt hun positie op meerdere maatschappelijke terreinen beschreven: demografie, huishoudenssituatie en nabijheid van kinderen, sociaaleconomische positie en gezondheid en welbevinden.