Sociale problematiek en bevolkingsdynamiek in de focusgebieden

6. Personen met verstrekte psychofarmaca

Van de 12-plussers die op 1 januari 2024 in Nederland woonden heeft 9,2 procent in 2023 psychofarmaca verstrekt gekregen. Dat zijn medicijnen die worden ingezet om psychische aandoeningen te behandelen. Het betreft in totaal 1.427 duizend personen, waarvan er 102 duizend in een van de focusgebieden woonden.

6.1 Prevalentie

In de meeste focusgebieden heeft 9 tot 12 procent van de 12-plussers psychofarmaca gekregen. Alleen in Heerlen-Noord, Dordrecht West, Arnhem-Oost en Den Haag Zuidwest ligt dit hoger (tussen de 12 en 14 procent). In Eindhoven Woensel Zuid, Amsterdam Nieuw-West en Amsterdam Zuidoost was dit percentage lager dan 9.

Over het algemeen is het percentage inwoners dat psychofarmaca verstrekt kreeg in de focusgebieden hoger dan in de overige gebieden van de betreffende gemeente. Alleen in Amsterdam, Eindhoven,  Schiedam en Vlaardingen was dit in 2023 niet het geval.

Focusgebied
Gemeente overig

6.2 Ontwikkeling

In de meeste focusgebieden is het percentage inwoners dat psychofarmaca ontving in de afgelopen tien jaar ongeveer gelijk gebleven. In een aantal regio’s is het percentage gedaald. In Eindhoven Woensel Zuid was de daling het sterkst, maar ook in de focusgebieden van Schiedam en de vier grootste gemeenten was er een gunstige ontwikkeling te zien. Zo behoorden Den Haag Zuidwest en Utrecht Overvecht in 2015 nog tot de drie focusgebieden met de meeste psychofarmacaverstrekking, en is dit in deze regio’s vooral in de laatste jaren gedaald.

Heerlen-Noord had in 2015 al het hoogste percentage inwoners dat psychofarmaca ontving en dit is in de jaren daarna vrij stabiel en het hoogste gebleven. Alleen in Arnhem-Oost, Delft-West, Dordrecht West en Groningen-Noord is het percentage inwoners dat psychofarmaca kreeg gestegen sinds 2015, in Dordrecht West tot een even hoog niveau als in Heerlen-Noord. Amsterdam Zuidoost had in 2015 al het laagste percentage inwoners dat psychofarmaca kreeg en dit is in de jaren daarna gedaald en het laagste gebleven.

Bij de overige gebieden van de gemeenten zijn er in de afgelopen tien jaar over het algemeen minder ontwikkelingen geweest. In Utrecht, Arnhem, Den Haag en Dordrecht zijn de verschillen tussen de focusgebieden en de overige gebieden het grootst. In Amsterdam Zuidoost en Schiedam Nieuwland en Oost lag het percentage inwoners met verstrekte psychofarmaca de hele periode onder het niveau van de overige gebieden van de gemeente.

Afbeelding 6.2. Inhoud in tabel hieronder.

6.2 Verstrekte psychofarmaca, 2015 - 20241), focusgebiedn versus overige gebieden per gemeente
Gebied 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024
Amsterdam Nieuw-West 9,3 9,3 9,3 9 8,7 8,7 8,6 8,7 8,5 8,4
Amsterdam Zuidoost 8,1 8 7,7 7,6 7,4 7,5 7,3 7,3 7,1 6,9
Amsterdam Overig 8,5 8,5 8,4 8,4 8,3 8,4 8,4 8,6 8,6 8,5
Arnhem-Oost 11,7 12,1 12,5 12,3 12,1 12,1 12,2 12,5 12,5 12,3
Arnhem Overig 8,5 8,8 8,8 8,7 8,9 8,9 9 9,2 9,2 9,2
Breda-Noord 10,4 10,7 10,5 10,2 10,4 10,4 10,2 10,3 10,3 10,2
Breda Overig 8,2 8,1 8,2 8,3 8,3 8,2 8,3 8,4 8,3 8,5
Delft-West 9 9,2 9,3 9,3 9,7 9,6 9,7 9,8 10,2 9,7
Delft Overig 7,6 7,5 7,5 7,5 7,6 7,6 7,8 8 7,9 8
Den Haag Zuidwest 13,3 13 13,1 13,2 13,2 13,2 13,1 12,9 12,4 12
Den Haag Overig 10,2 10,2 10,1 10,1 10,2 10,1 9,9 9,9 9,6 9,5
Dordrecht West 12,4 13,1 13,8 13,8 14,2 14,1 13,8 13,9 13,8 13,6
Dordrecht Overig 10 10,3 10,5 10,5 10,6 10,6 10,7 10,9 10,7 10,7
Eindhoven Woensel Zuid 10,8 10,7 10,9 11 10,9 10,6 10,2 9,9 9,5 8,9
Eindhoven Overig 9,1 9,2 9,2 9,3 9,3 9,3 9,4 9,4 9,2 9,1
Groningen-Noord 8,8 9,2 9,3 9,4 9,6 10 10 10,1 10,2 10
Groningen Overig 7,3 7,5 7,7 7,9 7,9 8,1 8,2 8,3 8,3 8,3
Heerlen-Noord 13,5 13,9 14 14,3 14,5 14,7 14,3 14,4 14,1 13,9
Heerlen Overig 13 13 12,9 13 13,4 13,4 13,1 13 13 12,8
Leeuwarden Oost 11,4 11,6 11,6 11,6 11,9 12,1 11,8 11,9 11,9 11,5
Leeuwarden Overig 9,6 9,7 9,8 9,7 9,9 10 9,9 9,8 9,7 9,6
Lelystad Oost 10,7 10,9 10,8 10,9 10,5 10,5 10,3 10,5 10,1 10,4
Lelystad Overig 10,7 10,6 10,5 10,6 10,4 10,4 9,7 10 9,7 9,6
Nieuwegein Centrale As 10,9 11 11,1 11,2 11 11 11 10,8 10,7 10,6
Nieuwegein Overig 9,5 9,6 9,8 9,8 9,8 9,9 9,8 9,9 9,7 9,8
Roosendaal Ring 11,4 11,5 11,9 11,6 11,7 11,8 11,7 11,7 11,6 11,8
Roosendaal Overig 8,5 8,7 8,9 9,2 9,2 9,3 9,2 9,3 9,3 9,4
Rotterdam-Zuid 10,5 10,4 10,4 10,6 10,4 10,4 10,2 10,3 10 9,7
Rotterdam Overig 9,3 9,4 9,4 9,3 9,3 9,3 9,2 9,1 9 9
Schiedam Nieuwland en Oost 10,1 9,9 9,7 9,9 9,6 9,7 9,4 9,3 9,2 9,1
Schiedam Overig 10,1 10,1 10,3 10,3 10,3 10,5 10,3 10,2 10,3 10
Tilburg NoordWest 10,9 10,9 11,1 11,1 11,1 11,1 11,2 11,2 11,2 11,1
Tilburg Overig 8,4 8,5 8,7 8,8 8,7 8,9 9 9,1 9 9,2
Utrecht Overvecht 12,6 12,4 13,1 13,1 12,9 12,9 12,3 12,1 11,7 11,6
Utrecht Overig 8 8 8,1 8,1 8,1 8,1 8,1 8,2 8,1 8,1
Vlaardingen Westwijk 9,4 9,1 9,4 9,9 10,2 9,7 9,8 9,9 10,6 9,7
Vlaardingen Overig 9,4 9,5 9,6 9,6 9,6 9,9 9,8 9,8 9,8 10,1
Zaandam-Oost 10 10,3 10,4 10,4 10,2 10,2 10,2 10,1 9,8 9,6
Zaanstad Overig 7,7 7,8 7,8 7,9 7,9 8 7,9 7,9 7,8 7,8
1)Stand op 1 januari onder 12-plussers (2024 betreft voorlopige cijfers)

Verstrekking psychofarmaca per gemeente

De gemeente Heerlen had op 1 januari 2024 van alle gemeenten het hoogste percentage inwoners dat psychofarmaca kreeg: 13,5 procent van de 12-plussers had in 2023 psychofarmaca verstrekt gekregen. Ook in de gemeenten Sliedrecht, Rucphen, Tholen en Brunssum lag dit percentage hoger dan 12 procent, en dus op een vergelijkbaar niveau als de vier hoogste focusgebieden. De gemeenten met het laagste percentage personen met psychofarmaca waren Urk en Rozendaal. In deze gemeenten lag het percentage lager dan 6 procent.

De gemeente Heerlen heeft in alle jaren sinds 2016 het hoogste percentage inwoners dat psychofarmaca kreeg. Voor de andere gemeenten was de rangorde in eerdere jaren iets anders, al bleken de ‘hoge gemeenten’ ook in die jaren al relatief hoog vergeleken met de andere gemeenten. Urk en Rozendaal hebben in de hele onderzochte periode het laagste percentage inwoners met psychofarmaca gehad.

6.3 Nieuwe inwoners

Bij de meeste focusgebieden lag het percentage mensen in de instroom in 2023 dat psychofarmaca kreeg tussen de 4 en 8. In Heerlen-Noord (10,6), Dordrecht West (10,0), Roosendaal Ring (9,7) en Arnhem-Oost (8,6) ligt dit hoger. In Vlaardingen Westwijk is dit het laagst (3,9 procent).

Bij ruim de helft van de gemeenten zitten er bij de instromers in de focusgebieden relatief meer mensen met verstrekte psychofarmaca dan bij de instromers in de overige gebieden. In Arnhem en Dordrecht was het verschil het grootst en scheelde dit meer dan 2 procent. In Vaardingen was het echter juist andersom en bevatte de instroom in de overige gebieden juist meer mensen die psychofarmaca kregen.

Heerlen-Noord heeft de hele onderzochte periode, vanaf 2014, het hoogste percentage mensen met psychofarmaca in de instroom gehad.

Focusgebied
Gemeente overig

Verstrekte psychofarmaca aan de instroom per gemeente

Op gemeenteniveau had de instroom in 2023 de meeste personen met verstrekte psychofarmaca in de gemeenten Beekdaelen, Eijsden-Margraten, Bronckhorst en Westerwolde. Bij deze gemeenten lag het percentage instromers dat psychofarmaca kreeg op 11 à 12 procent, en dat is hoger dan het percentage in de focusgebieden.

6.4 Bijdrage bevolkingsdynamiek

In deze paragraaf wordt, eerst aan de hand van een voorbeeld, beschreven in hoeverre in- en uitstromers bijdragen aan het verschil in psychofarmacaverstrekking in een regio tussen de opeenvolgende jaren . Anders dan bij financiële welvaart en verdachten van criminaliteit geldt hier dat de nieuwe bewoners en vertrekkende bewoners in alle gebieden minder psychofarmaca verstrekt krijgen dan de zittende bevolking. De instroom leidt dus tot een verlaging van het prevalentiepercentage, en de uitstroom tot een verhoging.

Als voorbeeld dient Heerlen-Noord, het gebied dat in 2023 het hoogste percentage psychofarmacaverstrekking had aan de instromende bevolking: 10,6 procent van de nieuwe inwoners kreeg deze voorgeschreven. Dit was echter lager dan het percentage bij de blijvers (14,1 procent). De instroom leidde dus tot een lager prevalentiepercentage (-0,2 procentpunt). De uitstroom leidde niet tot een verandering en de doorstroom in 2023 in Heerlen-Noord heeft het prevalentiepercentage van 1 januari 2024 dan ook met 0,2 procentpunt verlaagd.

In 2023 was het gecombineerde effect van instroom en uitstroom het grootst in Vlaardingen Westwijk en Delft -West. De doorstroom in deze gebieden zorgde voor een verlaging van 0,9 respectievelijk 0,5 procentpunt van het percentage personen dat psychofarmaca verstrekt kreeg. In beide gebieden kregen de instromers relatief weinig psychofarmaca. Dit zou deels kunnen komen omdat er bij de instroom in Vlaardingen Westwijk relatief veel Oekraïners zaten, die niet allemaal een reguliere basisverzekering hebben. In beide gebieden was de instroom in 2023 ook relatief groot (zie paragraaf 3.2).

In vrijwel alle regio’s is in vrijwel alle jaren het instroom-effect groter dan het uitstroom-effect. Dit heeft te maken met de relatief grote uitstroom van mensen met psychofarmaca naar instituten.

6.4 Bijdrage van de in- en uitstroom in 2023 per regio aan de ontwikkeling van het percentage dat psychofarmaca verstrekt kreeg
Psychofarmacaverstrekking in 2022 aan 12-plussers op 1 jan 2023Gecombineerde in-, en uitstroomeffectUitstroomeffectInstroomeffectEffect van ontwikkeling in psychofarmacaverstrekking en verandering van populatie door sterfte en nieuwe aanwas 12-jarigenPsychofarmacaverstrekking in 2023 aan 12-plussers op 1 jan 2024
%%%%%%
Amsterdam Nieuw-West8,5-0,20,3-0,50,18,4
Amsterdam Zuidoost7,1-0,20,2-0,40,06,9
Amsterdam Overig8,6-0,20,2-0,50,18,5
Arnhem-Oost12,5-0,10,2-0,4-0,112,3
Arnhem Overig9,2-0,20,1-0,30,29,2
Breda-Noord10,3-0,20,2-0,40,110,2
Breda Overig8,3-0,10,0-0,20,38,5
Delft-West10,2-0,50,4-0,90,09,7
Delft Overig7,9-0,20,4-0,60,38,0
Den Haag Zuidwest12,4-0,30,3-0,6-0,112,0
Den Haag Overig9,6-0,20,2-0,40,19,5
Dordrecht West13,8-0,20,1-0,30,013,6
Dordrecht Overig10,7-0,20,0-0,20,210,7
Eindhoven Woensel Zuid9,5-0,30,4-0,7-0,38,9
Eindhoven Overig9,2-0,20,2-0,40,19,1
Groningen-Noord10,2-0,40,6-1,00,210,0
Groningen Overig8,3-0,30,2-0,50,38,3
Heerlen-Noord14,1-0,20,0-0,20,013,9
Heerlen Overig13,0-0,20,0-0,20,012,8
Leeuwarden Oost11,9-0,30,2-0,5-0,111,5
Leeuwarden Overig9,7-0,10,2-0,30,09,6
Lelystad Oost10,1-0,10,2-0,40,410,4
Lelystad Overig9,7-0,20,0-0,30,19,6
Nieuwegein Centrale As10,7-0,20,0-0,20,110,6
Nieuwegein Overig9,70,00,1-0,20,19,8
Roosendaal Ring11,6-0,10,1-0,20,311,8
Roosendaal Overig9,3-0,1-0,1-0,10,29,4
Rotterdam-Zuid10,0-0,20,2-0,4-0,19,7
Rotterdam Overig9,0-0,20,2-0,40,29,0
Schiedam Nieuwland en Oost9,2-0,20,2-0,40,19,1
Schiedam Overig10,3-0,20,1-0,3-0,110,0
Tilburg NoordWest11,2-0,10,2-0,40,011,1
Tilburg Overig9,0-0,20,1-0,30,49,2
Utrecht Overvecht11,7-0,20,4-0,60,111,6
Utrecht Overig8,1-0,20,2-0,40,28,1
Vlaardingen Westwijk10,6-0,90,0-1,00,09,7
Vlaardingen Overig9,8-0,10,1-0,20,410,1
Zaandam-Oost9,8-0,20,2-0,40,09,6
Zaanstad Overig7,8-0,10,0-0,10,17,8