4. Personen met lage financiële welvaart

Van de 12-plussers die op 1 januari 2025 in Nederland woonden had 5,4 procent in 2024 een lage welvaart. Dat zijn 819 duizend personen. Daarvan woonden er 122 duizend in een van de focusgebieden.

4.1 Prevalentie

In de meeste focusgebieden heeft 10 tot 13 procent van de 12-plussers een lage welvaart. In Den Haag Zuidwest wonen relatief de meeste mensen met een lage welvaart (18,2 procent). Ook in Groningen Noord, Utrecht Overvecht, Arnhem Oost en Rotterdam Zuid is dit percentage met meer dan 13 procent relatief hoog ten opzichte van de andere focusgebieden. In het focusgebied Nieuwegein Centrale As wonen relatief de minste personen met een lage welvaart.

In alle gemeenten met een of meer focusgebieden wonen er in de focusgebieden relatief meer inwoners met een lage financiële welvaart dan in de rest van de gemeente. In Den Haag, Groningen, Utrecht en Arnhem waren de verschillen het grootst, in deze gebieden was het percentage minstens 8 procentpunten hoger. In Nieuwegein was het verschil het kleinst.

4.2 Ontwikkeling

De meeste focusgebieden hadden tot 2023 een vrij stabiele welvaart, met een verbetering in de laatste twee jaren. In een aantal gebieden, waaronder Arnhem, kwam het cijfer daardoor dichter bij de rest van de gemeente. In andere gemeenten is dezelfde verbetering in 2023 en 2024 ook te zien bij de niet-focusgebieden waardoor de verschillen tussen focusgebieden en niet-focusgebieden even groot bleven.

In de periode 2015-2025 is in de focusgebieden in Schiedam en Lelystad en Amsterdam Zuidoost over de hele periode een dalende trend te zien van het percentage personen met een lage welvaart. Vooral in Schiedam kwam de welvaart daardoor dichter in de buurt van de overige gebieden.

In de focusgebieden in Heerlen, Den Haag, Groningen, Tilburg en Leeuwarden, was er in de periode 2015 tot 2023 juist een stijging, maar is het cijfer daarna gedaald. In Vlaardingen Westwijk was er in 2023 juist een stijging van lage welvaart.

Lage welvaart per gemeente

Amsterdam, Rotterdam en Den Haag hadden begin 2025 het hoogste percentage 12-plussers met een lage welvaart van alle gemeenten in Nederland. Deze gemeenten als geheel zaten met een prevalentiepercentage van 10 à 11 procent op het niveau van de meeste focusgebieden.  In de gemeenten Bergeijk, Dinkelland, Tubbergen en Urk was dit het laagst. Minder dan 2 procent van de 12-plussers had hier een lage financiële welvaart.

Rotterdam, Amsterdam en Den Haag hebben in de hele beschouwde periode (vanaf 2015) de meeste inwoners met lage welvaart gehad.

4.3 Nieuwe inwoners

In de meeste focusgebieden lag in 2024 het percentage van de instromende bewoners dat een lage welvaart had tussen de 13 en 17. In Den Haag Zuidwest (21,3), Groningen-Noord (20,3) en Zaandam-Oost (17,3) lag dit hoger. In Breda-Noord, Eindhoven Woensel Zuid en Nieuwegein Centrale As lag dit lager, met respectievelijk 11,3, 11,2 en 6,7 procent.

Bij vrijwel alle gemeenten zitten er bij de instromers in de focusgebieden relatief meer mensen met een lage welvaart dan bij de instromers in de overige gebieden. In Utrecht, Den Haag, Amsterdam en Zaanstad scheelde dit minstens 6 procent. Alleen in Nieuwegein was het juist andersom en bevatte de instroom in de overige gebieden juist iets meer mensen met een lage welvaart.

Lage welvaart in de instroom per gemeente

In 15 gemeenten ligt het percentage instromers met een lage welvaart in 2024 hoger dan het niveau van de meeste focusgebieden. In 4 gemeenten was dit zelfs hoger dan het percentage in Den Haag Zuidwest. Enschede, Winterswijk, Pekela en Terneuzen behoorden in minstens 7 van de beschouwde jaren tot de 10 gemeenten met de minst welvarende instroom.

4.4 Bijdrage bevolkingsdynamiek

In deze paragraaf wordt, eerst aan de hand van een voorbeeld, beschreven in hoeverre in- en uitstromers bijdragen aan het verschil in welvaart van een regio tussen de opeenvolgende jaren. 

Als voorbeeld dient focusgebied Den Haag Zuidwest, waar het percentage personen met lage welvaart in alle jaren het hoogst was van alle focusgebieden. In dit gebied had 21,3 procent van de instroom in 2024 een lage welvaart. Onder de uitstroom was dit 17,0 procent. Het instroomeffect was in 2024 (afgerond) 0,3 en het uitstroomeffect (afgerond) 0,1. De in- en uitstroom zorgden samen voor een verhoging van het prevalentiepercentage van lage welvaart van 0,3 procentpunt.

Op 1 januari 2024 had 18,6 procent van de 12-plussers in Den Haag Zuidwest het jaar daarvoor een lage welvaart. De in- en uitstroom in 2024 zorgde voor een verhoging van 0,3 procentpunt, waarmee het percentage zou uitkomen op 18,9 procent. Op 1 januari 2025 had echter 18,2 procent van de 12-plussers in 2024 een lage welvaart. Dat betekent dat het resterende verschil van -0,7 procentpunt te wijten is aan de ontwikkeling van het welvaartspercentiel van de bevolking en de verandering van de populatie door sterfte en nieuwe aanwas van 12-jarigen.

In 2024 was het gecombineerde in- en uitstroomeffect het grootst in Den Haag Zuidwest, Schiedam Nieuwland en Oost en Utrecht Overvecht – in deze regio’s steeg daardoor het prevalentiepercentage met 0,3 procentpunt – en in Amsterdam Nieuw-West en Lelystad Oost – gebieden waar het prevalentiepercentage door in- en uitstroom juist met 0,3 procentpunt daalde. In het algemeen werden de grootste verschillen in het prevalentiepercentage tussen de jaren veroorzaakt door ontwikkelingen in de bevolking en was het gecombineerde in-, en uitstroomeffect niet hoger dan 0,5 procent. Alleen in Vlaardingen Westwijk was dit in 2014 en 2023 hoger dan 1 procent.