Auteur: Jaap Walhout, Lisa van der Storm, Bertina Ransijn

Plausibiliteitsanalyses Risico-indicator Onderwijsachterstanden Basisonderwijs - Gemeenten

2020-2023

Over deze publicatie

Deze publicatie beschrijft en analyseert verschillen in onderwijsachterstandsscores van gemeenten tussen de jaren 2022 en 2023, verschillen in voorlopige en definitieve achterstandsscores en ontwikkelingen in onderwijsscores en de onderliggende omgevingskenmerken van leerlingen over de jaren 2020 tot en met 2023. De voornaamste bevinding is dat achterstandsscores van de meeste gemeenten tussen de jaren 2022 en 2023 weinig fluctueerden en dat fluctuaties die zich voordoen plausibel zijn.

1. Inleiding

In het kader van het in 2019 in werking getreden nieuwe onderwijsachterstandenbeleid, publiceert het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) jaarlijks per gemeente een onderwijsachterstandsscore (hierna: achterstandsscore). Deze scores drukken de verwachte onderwijsachterstand in gemeenten uit, op basis waarvan het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) het onderwijsachterstandenbudget over gemeenten verdeelt. Om de juistheid van deze scores vast te stellen, voert het CBS jaarlijks plausibiliteitsanalyses uit. Dit rapport is een weergave van deze analyses gebaseerd op gegevens voor de jaren 2020 tot en met 2023.

Het CBS spreekt van een onderwijsachterstand als leerlingen door ongunstige omgevingskenmerken slechter presteren op school dan ze bij een gunstigere situatie zouden kunnen. Het CBS berekent ieder jaar per leerling een onderwijsscore die de verwachte onderwijsachterstand weergeeft gegeven diverse omgevingskenmerken. Deze omgevingskenmerken betreffen het opleidingsniveau van zowel de moeder als de vader, het land van herkomst van de ouders, of ouders in de schuldsanering zitten, de verblijfsduur van de moeder in Nederland, en het gemiddelde opleidingsniveau van moeders van leerlingen op school.

Het CBS vertaalt onderwijsscores van kinderen met behulp van een in de wet1) vastgelegde formule naar achterstandsscores voor gemeenten. Het CBS telt per gemeente de scores op van de kinderen in de leeftijd van 2,4 tot 4 jaar en leerlingen van de scholen in de gemeente die landelijk gezien tot de 15 procent laagst scorende leerlingen behoren. Dit is de bruto achterstandsscore. Deze bruto achterstandsscore geeft de verwachte omvang van het risico op onderwijsachterstand weer in een gemeente. Op die brutoscore wordt een drempelwaarde in mindering gebracht, om versnippering van het budget tegen te gaan. De drempelwaarde is afhankelijk van het totaal aantal kinderen in gemeenten: hoe meer kinderen, hoe hoger de drempel. Na aftrek van de drempel heeft elke gemeente een netto score. Op basis van deze netto score verdeelt OCW het gemeentelijk onderwijsachterstanden budget.

Deze publicatie beschrijft en analyseert de ontwikkeling van verwachte onderwijsachterstanden, onderwijsscores en de onderliggende omgevingskenmerken. Hierbij besteden we in het bijzonder aandacht aan veranderingen in de verdelingen over de jaren heen. Een nadere uitleg over de berekening van de achterstandsscores en hoe die van jaar op jaar kunnen variëren is te lezen in de brochure “Fluctuaties achterstandsscores scholen”2). Hoewel deze brochure is gericht op scholen, is de werking van de indicator voor gemeenten vergelijkbaar.

In hoofdstuk 2 worden de gebruikte data en methoden uiteengezet. Hoofdstuk 3 beschrijft ontwikkelingen in de omgevingskenmerken en frequentie en type imputatie van onderwijsscores. Veranderingen in onderwijsscores staan centraal in hoofdstuk 4. Hoofdstuk 5 presenteert ontwikkelingen in onderwijsachterstanden. Hoofdstuk 6 geeft een samenvatting en conclusies.
1) wetten.nl - Regeling - Besluit specifieke uitkeringen gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid - BWBR0041370 (overheid.nl).
2) Zie: Fluctuaties achterstandsscores scholen.

2. Data en methoden

2.1 Selectie en afbakening onderzoeksdata

Voor het uitvoeren van deze plausibiliteitsanalyses gebruiken we hetzelfde databestand als voor de jaarlijkse berekening van de achterstandsscores per gemeente. Dit bestand bevat de gegevens van alle kinderen van 2,5 tot 4 jaar en basisschoolleerlingen op 1 oktober in de jaren 2020 en 2021 en op 1 februari in de jaren 2022 en 2023. 

2.2 Gebruikte methoden

Om ontwikkelingen in de verschillende variabelen in kaart te brengen, maken we voornamelijk gebruik van frequentieanalyses. Bij deze analyses bekijken we in hoeverre de frequentieverdelingen over de jaren heen dezelfde patronen blijven volgen. We laten de frequentieverdelingen zien voor onder andere de onderwijs- en achterstandsscores en voor de omgevingskenmerken die worden gebruikt bij de berekening van onderwijsscores. We kijken hierbij voornamelijk naar de relatieve frequentie omdat groepen van verschillende grootte daarmee makkelijk met elkaar zijn te vergelijken. Bij de analyse van de achterstandsscores per gemeente analyseren we de verschillen op twee verschillende manieren. Ten eerste kijken we naar de verschillen tussen de achterstandsscores op basis van de voorlopige en definitieve gemeentelijke indeling van 2023. In juli 2022 zijn de achterstandsscores op basis van de voorlopige gemeentelijke indeling 2023 gepubliceerd. Afgelopen juli zijn de achterstandsscores op basis van de definitieve gemeentelijk indeling gepubliceerd. Deze achterstandsscores zijn gebaseerd op de kinderen die op de peildata 1 oktober 2020 en/of 1 oktober 2021 waren ingeschreven als leerling op een basisschool of in de leeftijdsgroep 2,5 tot 4 jaar vielen. Ten tweede kijken we naar de verschillen tussen de achterstandsscores op basis van de definitieve gemeentelijke indeling van 2023 en de achterstandsscores op basis van de voorlopige gemeentelijke indeling 2024. Deze laatste zijn gebaseerd op de kinderen die op de peildata 1 februari 2022 en/of 1 februari 2023 waren ingeschreven als leerling op een basisschool of in de leeftijdsgroep 2,5 tot 4 jaar vielen.

2.3 Herijking Risico-indicator Onderwijsachterstanden

In de voorgaande jaren van de plausibiliteitsanalyse vertoonden de resultaten weinig fluctuatie. Dit was het gevolg van het gebruik van hetzelfde model en de berekening op hetzelfde peilmoment in elk jaar. Echter, in de recente jaren hebben er een aantal veranderingen plaatsgevonden. Allereerst is het peilmoment van de analyses veranderd. Vanaf 2022 ligt dit in februari, waar de voorgaande peilmomenten in oktober lagen. Ten tweede is er een herijking van het gebruikte model uitgevoerd in 2022. Het doel van de herijking is het actueel houden van het model en dat het gebruikte model ontwikkelingen in de populatie in de tijd blijft volgen. Bij deze herijking stonden vooral de coëfficiënten en schaalwaarden van het model van de risico-indicator onderwijsachterstanden voor het basisonderwijs centraal. Daarnaast is gekeken naar het effect van het meenemen van extra asielinstroom gegevens voor de identificatie van asielzoekers en statushouders. Doordat in het herijkte model de coëfficiënten en schaalwaarden zijn veranderd, treden er daardoor ook grotere verschillen op in 2022 ten opzichte van de voorgaande jaren.

3. Analyse omgevingskenmerken en imputatie

In dit hoofdstuk bekijken we de relatieve frequentie van de voor het berekenen van de onderwijsscores gebruikte omgevingskenmerken, alsmede gegevens over hoe vaak onderwijsscores geïmputeerd zijn.

3.1 Opleidingsniveau van ouders

Het opleidingsniveau van ouders is een belangrijk kenmerk voor het berekenen van de onderwijsscores. Voor het opleidingsniveau wordt gebruikgemaakt van bestaande onderwijsregistraties zoals die in het Stelsel van Sociaal-statistische Bestanden (SSB) van het CBS aanwezig zijn.

De onderwijsregistratie in het SSB is echter incompleet voor een deel van de Nederlandse bevolking. Het opleidingsniveau is vaker onbekend voor oudere mensen, mensen met een lager opleidingsniveau en mensen die (een deel van) hun opleiding in het buitenland hebben gevolgd. De onbekende opleidingsniveaus worden alsnog bepaald met specifieke statistische methoden; dit wordt ook wel imputatie genoemd. Bij het imputeren wordt gebruikgemaakt van andere kenmerken die wel bekend zijn uit registraties en die samenhangen met het opleidingsniveau van een persoon, zoals het inkomen en (indien bekend) het opleidingsniveau van de partner. Op basis van een aantal kenmerken, waaronder opleidingsniveau partner, inkomen, stedelijkheid en herkomst, wordt een voorspelling gemaakt van de onbekende opleidingsniveaus. Op individueel niveau zal deze voorspelling uiteraard niet altijd kloppen, maar gemiddeld over grotere groepen mensen geven de imputaties een betrouwbare schatting van de werkelijke verdeling van het opleidingsniveau. 

De figuren 3.1.1 en 3.1.2 geven de relatieve frequentie weer van de opleidingsniveaus van ouders uitgesplitst naar jaar. De verdeling van het opleidingsniveau wordt getoond van boven, het hoogste opleidingsniveau (Hbo-, wo-master, doctor), naar beneden, het laagste opleidingsniveau (Basisonderwijs). De figuur laat zien dat ouders, vooral moeders, in de loop der jaren vaker hoger opgeleid zijn en minder vaak mbo-4 opgeleid zijn. Veranderingen in het opleidingsniveau kunnen worden veroorzaakt doordat de vulling van opleidingsniveaus van ouders over de tijd beter wordt. Veranderingen in de vulling kunnen vervolgens resulteren in net iets andere geïmputeerde opleidingsniveaus. De aandelen van vaders en moeders met opleidingsniveau onbekend zijn iets toegenomen ten opzichte van voorgaande jaren. Hier liggen twee mogelijke oorzaken aan ten grondslag. Eén daarvan is dat er nieuwkomers, zoals Oekraïense vluchtelingen, naar Nederland zijn gekomen. Van deze personen hebben we vaak (nog) niet alle achtergrondkenmerken tot onze beschikking. De tweede mogelijke verklaring is de verschuiving van het peilmoment (zoals beschreven in paragraaf 2.3). De registerbestanden die het CBS gebruikt om de koppeling te kunnen maken tussen de leerling en de ouder zijn daardoor verder uit elkaar komen te liggen.

3.1.1 Opleidingsniveau vader
Opleidingsniveau vader2020 (%)2021 (%)2022 (%)2023 (%)
Onbekend omdat deze ouder onbekend is, of het kind niet voorkomt in de BRP5,15,15,46,3
Hbo-, wo-master, doctor14,414,814,714,7
Hbo-, wo-bachelor2323,323,223,2
Havo, vwo5,75,75,75,5
Mbo419,418,818,718,1
Mbo2 en mbo317,417,517,417,6
Vmbo-g/t, avo onderbouw2222,1
Vmbo-b/k, mbo17,37,17,17
Basisonderwijs5,75,75,75,6

3.1.2 Opleidingsniveau moeder
Opleidingsniveau moeder2020 (%)2021 (%)2022 (%)2023 (%)
Onbekend omdat deze ouder onbekend is, of het kind niet voorkomt in de BRP1,21,31,62,6
Hbo-, wo-master, doctor16,917,317,317,5
Hbo-, wo-bachelor28,228,228,228,2
Havo, vwo4,64,64,54,4
Mbo419,519,219,218,8
Mbo2 en mbo315,1151514,9
Vmbo-g/t, avo onderbouw2,42,32,32,2
Vmbo-b/k, mbo16,25,85,75,6
Basisonderwijs5,96,36,25,8

3.2 Herkomst

De figuren 3.2.1 en 3.2.2 tonen de relatieve frequentie van de herkomstcategorie uitgesplitst naar jaar. Hierbij krijgt een kind waarvan één van de ouders als herkomst Nederland heeft, ook Nederland als herkomst. Het aandeel kinderen met “Overig Afrika, overig Azië, overig Latijns-Amerika” als herkomst is de afgelopen jaren geleidelijk is gestegen. Mogelijke verklaringen hiervoor zijn de instroom van kinderen vanuit Syrië en de instroom van kennismigranten uit onder meer India. Ook het aandeel kinderen uit “Nieuwe EU-landen en economieën in transitie” is gestegen. Mogelijke verklaring hiervoor is de instroom van vluchtelingen uit Oekraïne. Deze stijgingen gingen vooral ten koste van het aandeel kinderen met een Nederlandse herkomst. De aandelen kinderen in de overige herkomstcategorieën bleven grofweg gelijk over de tijd.

3.2.1 Herkomst
Herkomst2020 (%)2021 (%)2022 (%)2023 (%)
Nederland77,77776,875,4
EU-15, andere ontwikkelde economieën1,71,81,81,8
Nieuwe EU-landen en economieën in transitie2,933,14
Noord-Afrika4,44,44,44,4
Oost-Azië1,51,51,51,5
Overig Afrika, overig Azië, overig Latijns Amerika5,96,36,46,9
Suriname en (voormalige) Nederlandse Antillen2,52,52,52,5
Turkije3,23,23,33,3
Onbekend0,30,20,20,3

3.2.2 Herkomst (zonder Nederland)
Herkomst2020 (%)2021 (%)2022 (%)2023 (%)
EU-15, andere ontwikkelde economieën1,71,81,81,8
Nieuwe EU-landen en economieën in transitie2,933,14
Noord-Afrika4,44,44,44,4
Oost-Azië1,51,51,51,5
Overig Afrika, overig Azië, overig Latijns Amerika5,96,36,46,9
Suriname en (voormalige) Nederlandse Antillen2,52,52,52,5
Turkije3,23,23,33,3
Onbekend0,30,20,20,3

3.3 Verblijfsduur van de moeder 

Figuur 3.3.1 geeft de relatieve frequentie van de verblijfsduur van de moeder van het kind uitgesplitst naar jaar weer. Het aandeel moeders met een verblijfsduur van 0 tot 5 jaar en 5 tot 10 jaar is licht toegenomen. Hierdoor is het aandeel moeders met een verblijfsduur langer dan 10 jaar gedaald.

3.3.1 Verblijfsduur moeder
Verblijfsduur moeder2020 (%)2021 (%)2022 (%)2023 (%)
>10jr89,789,389,388
5-10jr4,85,35,56
0-5jr5,55,45,26

3.4 Ouders in de schuldsanering

Figuur 3.4.1 toont het percentage leerlingen met ouders in de schuldsanering uitgesplitst naar jaar. Het aandeel kinderen met ouders in de schuldsanering is de afgelopen jaren gedaald. Dit komt waarschijnlijk doordat het economisch de laatste jaren tot aan de coronacrisis steeds beter ging en de werkloosheid steeds verder is gedaald. De lage werkloosheid tijdens de coronacrisis heeft er mogelijk voor gezorgd dat de daling ook in de jaren van de coronacrisis door heeft kunnen zetten, daarbovenop kan het lang duren voordat dergelijke veranderingen zich manifesteren in de cijfers.

3.4.1 Leerlingen met ouders in de schuldsanering
Leerlingen met ouders in de schuldsanering2020 (%)2021 (%)2022 (%)2023 (%)
0,60,40,40,3

3.5 Gemiddeld opleidingsniveau van moeders op school

Figuur 3.5.1 laat de relatieve frequentie zien van het gemiddelde opleidingsniveau van de moeders op school uitgesplitst naar jaar. Het gemiddelde opleidingsniveau van de moeders op school is de laatste jaren gestegen. Dit is in lijn met de eerdere geconstateerde stijging van het opleidingsniveau van moeders.

3.5.1 Gemiddelde opleidingsniveau van moeders op school
Gemiddelde opleidingsniveau van moeders op school2020 (Dichtheid)2021 (Dichtheid)2022 (Dichtheid)2023 (Dichtheid)
00,004020,0003800,00501
0,01076320939334640,004430,000300,00529
0,02152641878669280,00480,000230,000010,00544
0,03228962818003910,005120,000170,000020,00547
0,04305283757338550,005370,000140,000040,00539
0,05381604696673190,005540,000130,000070,00519
0,06457925636007830,005640,000140,000120,00493
0,07534246575342470,005660,000190,00020,00461
0,0861056751467710,005630,000270,000330,00427
0,09686888454011740,005530,000410,000520,00394
0,1076320939334640,00540,000610,000790,00366
0,118395303326810,005250,000890,001160,00344
0,1291585127201570,005090,001270,001660,0033
0,1399217221135030,004960,001740,002290,00326
0,1506849315068490,004890,002340,003040,00331
0,1614481409001960,004910,003040,003890,00348
0,1722113502935420,005060,003850,004820,00374
0,1829745596868880,005380,004720,005780,00409
0,1937377690802350,005880,005640,006720,00452
0,2045009784735810,006550,006570,00760,00499
0,2152641878669280,007390,007450,008370,00548
0,2260273972602740,008340,008260,0090,00597
0,236790606653620,009330,008950,009490,00641
0,2475538160469670,01030,009490,009840,00678
0,2583170254403130,011160,009850,010050,00708
0,269080234833660,011830,010040,010160,00727
0,2798434442270060,012260,010040,01020,00736
0,2906066536203520,012430,009860,01020,00734
0,3013698630136990,012340,009530,010190,00723
0,3121330724070450,012010,009080,010190,00702
0,3228962818003910,011490,008540,010220,00675
0,3336594911937380,010840,007960,010290,00643
0,3444227005870840,010130,007360,010390,00608
0,3551859099804310,009420,006790,010510,00573
0,3659491193737770,008780,006270,010640,00541
0,3767123287671230,008250,005840,010740,00514
0,387475538160470,00790,005530,010780,00492
0,3982387475538160,007740,005350,010730,00477
0,4090019569471620,00780,005310,010550,00469
0,4197651663405090,008080,005410,010230,00466
0,4305283757338550,008580,005610,009780,00469
0,4412915851272020,009280,00590,009230,00475
0,4520547945205480,010170,006230,008640,00483
0,4628180039138940,011240,006540,008030,00491
0,4735812133072410,012480,006820,007480,00499
0,4843444227005870,013840,007060,007040,00507
0,4951076320939330,015290,007250,006750,00514
0,505870841487280,016780,007430,006660,00521
0,5166340508806260,018240,007620,006810,00531
0,5273972602739730,019610,007860,007230,00545
0,5381604696673190,020840,008180,007930,00567
0,5489236790606650,021870,00860,008910,00597
0,5596868884540120,022640,009130,010180,00637
0,5704500978473580,023170,009780,011690,00689
0,5812133072407040,023450,010540,013360,00751
0,5919765166340510,023520,011390,015130,00823
0,6027397260273970,02340,012310,016880,00902
0,6135029354207440,023140,013270,018520,00985
0,624266144814090,022770,014270,019950,0107
0,6350293542074360,022330,015260,021090,01154
0,6457925636007830,021890,016240,021910,01237
0,6565557729941290,021470,017170,02240,01317
0,6673189823874750,021140,018050,02260,01395
0,6780821917808220,020960,018870,022570,01471
0,6888454011741680,020990,019650,022420,01546
0,6996086105675150,02130,02040,022250,01619
0,7103718199608610,0220,021180,022180,01691
0,7211350293542070,023120,022010,022270,0176
0,7318982387475540,024710,022970,022570,01826
0,74266144814090,026760,024060,023080,01887
0,7534246575342460,029230,025310,023770,01944
0,7641878669275930,032010,026670,024580,01999
0,7749510763209390,034960,028110,025430,02055
0,7857142857142860,037890,029530,026230,02117
0,7964774951076320,040550,030840,026870,0219
0,8072407045009780,042740,031960,027280,02278
0,8180039138943250,044250,032790,027370,02384
0,8287671232876710,044930,033280,027130,02511
0,8395303326810180,044720,033410,026570,02656
0,8502935420743640,043620,033190,025730,02815
0,861056751467710,041790,032670,024740,02981
0,8718199608610570,039480,031950,023770,03145
0,8825831702544030,036970,031170,022950,03297
0,8933463796477490,034550,030470,022450,03423
0,9041095890410960,032470,029970,022380,03518
0,9148727984344420,030960,02980,022830,03579
0,9256360078277890,030160,030040,023840,03605
0,9363992172211350,030140,030750,025380,03602
0,9471624266144810,030920,031940,027380,0358
0,9579256360078280,03240,033590,029710,0355
0,9686888454011740,03450,035610,032190,03528
0,979452054794520,037060,03790,034660,03527
0,9902152641878670,039960,040330,036940,03563
1,000978473581210,043060,042760,038880,03647
1,011741682974560,046210,045040,040450,03789
1,022504892367910,049340,047060,041680,03995
1,033268101761250,052370,048740,042670,04261
1,04403131115460,055230,050070,043580,04576
1,054794520547950,057890,051070,044560,04925
1,065557729941290,060310,051770,045760,05292
1,076320939334640,062460,052240,047280,05655
1,087084148727980,064320,052570,049150,05996
1,097847358121330,065890,052830,051340,06295
1,108610567514680,067170,053110,053740,06538
1,119373776908020,068150,05350,056250,06716
1,130136986301370,068830,054060,058750,06825
1,140900195694720,069240,054880,061140,06869
1,151663405088060,06940,056020,063420,06856
1,162426614481410,069390,057540,065640,06802
1,173189823874760,069310,059450,067890,06728
1,18395303326810,069260,061690,070270,06651
1,194716242661450,069370,064160,072860,06586
1,205479452054790,069780,066740,075660,06544
1,216242661448140,070590,069270,078630,06529
1,227005870841490,071860,07160,081640,06544
1,237769080234830,073620,073590,084530,06585
1,248532289628180,075850,075170,087130,06647
1,259295499021530,078450,076310,089270,06724
1,270058708414870,081320,077040,090860,06808
1,280821917808220,084340,077480,091890,06895
1,291585127201570,087390,077780,092430,06987
1,302348336594910,090370,078140,09270,07085
1,313111545988260,093250,078810,092990,07196
1,32387475538160,095990,079970,093550,07326
1,334637964774950,09860,08180,094640,07482
1,34540117416830,101080,08440,096410,07669
1,356164383561640,103460,087820,098960,07893
1,366927592954990,105740,092050,102240,08153
1,377690802348340,107940,096990,106130,0845
1,388454011741680,110070,102480,11040,08784
1,399217221135030,112130,108280,114780,09152
1,409980430528380,114140,114150,118970,09554
1,420743639921720,116080,119830,122730,09988
1,431506849315070,117960,125090,125820,10454
1,442270058708410,119760,129740,128080,10947
1,453033268101760,121490,133630,129540,11463
1,463796477495110,123130,136740,130280,11995
1,474559686888450,124680,139160,130420,12534
1,48532289628180,126130,140950,130120,13071
1,496086105675150,127480,142230,129570,13595
1,506849315068490,128710,143090,128950,14095
1,517612524461840,129790,143640,128440,14562
1,528375733855190,130710,143950,128190,14987
1,539138943248530,131440,14410,128340,15366
1,549902152641880,131990,144140,128980,15697
1,560665362035220,132380,144140,130120,15975
1,571428571428570,132690,144130,131740,16209
1,582191780821920,133030,144140,133690,16401
1,592954990215260,133550,144180,135750,16555
1,603718199608610,134390,144190,137610,16676
1,614481409001960,135640,144110,138970,16766
1,62524461839530,137370,143870,139570,1683
1,636007827788650,139580,14340,139210,16871
1,6467710371820,142250,142690,137850,16895
1,657534246575340,145320,141750,135580,16906
1,668297455968690,148750,140690,132650,16911
1,679060665362040,152530,139620,129470,16917
1,689823874755380,15670,138740,126540,16932
1,700587084148730,161360,138260,124430,1696
1,711350293542070,166640,138390,123680,17005
1,722113502935420,172680,139360,124780,17068
1,732876712328770,179610,141370,128220,17147
1,743639921722110,187370,144710,134040,1724
1,754403131115460,195780,149470,142120,17346
1,765166340508810,20460,15570,152210,17461
1,775929549902150,213450,16340,163950,17585
1,78669275929550,221950,172470,176840,17721
1,797455968688850,22970,182690,190360,17874
1,808219178082190,236330,193740,203950,18051
1,818982387475540,241580,205180,217070,18263
1,829745596868880,245310,216550,229260,18529
1,840508806262230,247520,227360,24010,18859
1,851272015655580,248390,237150,249260,19266
1,862035225048920,248210,245610,256510,19759
1,872798434442270,247440,252560,261690,20345
1,883561643835620,246650,257960,264690,21023
1,894324853228960,246430,261960,265740,21785
1,905088062622310,247220,264990,265060,22618
1,915851272015660,249340,267390,262930,235
1,9266144814090,252910,269460,259740,24406
1,937377690802350,257880,271450,255930,25307
1,948140900195690,263980,273440,251980,26177
1,958904109589040,270840,27540,248390,26983
1,969667318982390,277980,277180,245640,27711
1,980430528375730,284920,278570,244140,28356
1,991193737769080,291240,279310,244190,28917
2,001956947162430,296610,279180,245980,29401
2,012720156555770,300870,278050,249560,29817
2,023483365949120,303930,275860,254870,30175
2,034246575342470,305920,272630,26160,30483
2,045009784735810,307080,268670,269290,30744
2,055772994129160,307670,264340,277460,30956
2,06653620352250,307940,260030,28560,31114
2,077299412915850,308150,256210,293210,31211
2,08806262230920,308560,253290,299840,31239
2,098825831702540,309360,251650,305150,31198
2,109589041095890,31070,251590,308940,31102
2,120352250489240,312680,253240,311190,30968
2,131115459882580,315330,256650,312090,30821
2,141878669275930,318630,26170,311960,3069
2,152641878669280,322470,268180,311270,30604
2,163405088062620,326760,275790,310540,30588
2,174168297455970,331350,284230,310350,30662
2,184931506849320,336050,293130,311090,30835
2,195694716242660,340710,302130,312990,31109
2,206457925636010,345180,310980,316070,31474
2,217221135029350,349320,319470,320230,31909
2,22798434442270,353010,327450,325210,32389
2,238747553816050,356150,334810,330710,32872
2,249510763209390,358670,34150,33640,33326
2,260273972602740,360540,34750,342020,33718
2,271037181996090,361810,352810,347420,34025
2,281800391389430,362560,357490,352580,3423
2,292563600782780,362960,361590,357550,3433
2,303326810176130,363220,365180,362490,34334
2,314090019569470,363620,368340,367570,34265
2,324853228962820,364490,371120,372910,34155
2,335616438356160,366110,373640,37850,34041
2,346379647749510,368740,376020,384220,33967
2,357142857142860,372570,37840,389910,33977
2,36790606653620,377680,380950,395350,341
2,378669275929550,384080,383850,400350,34349
2,38943248532290,391610,38730,404790,34723
2,400195694716240,400040,391450,408640,35215
2,410958904109590,408990,396360,411930,35804
2,421722113502940,418060,401990,414790,36467
2,432485322896280,426770,408120,417370,37178
2,443248532289630,434720,414390,41980,37912
2,454011741682970,441570,420320,422130,38647
2,464774951076320,447020,425290,424360,39367
2,475538160469670,451090,428690,426360,40062
2,486301369863010,453960,430190,427980,40727
2,497064579256360,45590,429660,429060,41363
2,507827788649710,457270,427220,429520,4198
2,518590998043050,458490,423270,429370,42589
2,52935420743640,459970,418410,428740,43201
2,540117416829750,462070,413350,427880,43823
2,550880626223090,465070,40880,427110,44462
2,561643835616440,46910,405390,426760,45116
2,572407045009780,474130,403540,427140,45777
2,583170254403130,479960,403440,428440,46429
2,593933463796480,486220,405050,430770,4705
2,604696673189820,492370,408130,434110,47616
2,615459882583170,497710,412390,438410,48099
2,626223091976520,501690,417380,443420,48463
2,636986301369860,503850,422870,449020,48698
2,647749510763210,503970,42880,455120,48797
2,658512720156560,502070,435260,461680,48763
2,66927592954990,498420,44240,468680,48607
2,680039138943250,493580,450410,476070,48356
2,690802348336590,488250,459390,483770,48041
2,701565557729940,483250,469280,491610,47702
2,712328767123290,479380,479810,499340,47381
2,723091976516630,477310,490510,506630,47119
2,733855185909980,477530,500730,513130,46952
2,744618395303330,480280,509780,51850,46904
2,755381604696670,485610,516880,522380,46992
2,766144814090020,493190,52150,524540,47206
2,776908023483370,502440,523540,524990,47509
2,787671232876710,512780,523080,523720,47863
2,798434442270060,523590,520470,520810,4822
2,80919765166340,534230,51620,516410,48531
2,819960861056750,544060,510870,510680,48752
2,83072407045010,552490,505050,503870,48849
2,841487279843440,558980,499250,496270,48802
2,852250489236790,563070,493810,488180,48601
2,863013698630140,564490,488930,479960,48253
2,873776908023480,563130,484610,471980,47774
2,884540117416830,559110,480730,464570,47188
2,895303326810180,552750,477090,458030,46522
2,906066536203520,544490,473420,452680,45818
2,916829745596870,535120,469490,448560,45106
2,927592954990220,525220,465180,445690,44414
2,938356164383560,515270,460460,444040,43765
2,949119373776910,505550,45540,443520,43176
2,959882583170250,496130,450130,444060,42663
2,97064579256360,486950,444870,445570,42234
2,981409001956950,477830,439850,448010,41892
2,992172211350290,468570,435340,451310,41637
3,002935420743640,459020,43160,455430,41467
3,013698630136990,449160,428860,460330,41374
3,024461839530330,439090,427340,465910,41355
3,035225048923680,429110,427190,472090,41396
3,045988258317030,419630,428590,478750,41487
3,056751467710370,411190,431550,485710,41619
3,067514677103720,404190,435960,49280,41783
3,078277886497060,398960,441710,499830,41974
3,089041095890410,395660,448620,506620,42186
3,099804305283760,394340,45650,512970,42413
3,11056751467710,394860,465080,518660,42653
3,121330724070450,396930,474070,523460,42902
3,13209393346380,400180,48310,527130,43156
3,142857142857140,404150,491720,529440,43412
3,153620352250490,408390,499450,53020,43663
3,164383561643840,412450,505740,529280,43904
3,175146771037180,4160,510040,526630,4413
3,185909980430530,41880,511840,522280,44337
3,196673189823870,420710,510630,516290,44523
3,207436399217220,421770,506550,508920,4469
3,218199608610570,422120,499820,500430,4484
3,228962818003910,421860,49090,491090,44978
3,239726027397260,421060,480430,481130,45108
3,250489236790610,419710,469130,470840,45237
3,261252446183950,417730,45770,460470,45366
3,27201565557730,414940,44670,450320,45494
3,282778864970650,411160,436540,440660,45614
3,293542074363990,40620,427390,431720,45711
3,304305283757340,399940,419250,423690,45768
3,315068493150680,392310,411970,416640,45762
3,325831702544030,383390,405360,410560,4567
3,336594911937380,373310,399260,405330,45467
3,347358121330720,362280,393590,400820,45132
3,358121330724070,35070,388340,396760,44648
3,368884540117420,338910,383620,392940,44001
3,379647749510760,327280,379480,389220,43187
3,390410958904110,316160,375950,385460,42208
3,401174168297460,305910,372940,381530,41076
3,41193737769080,296850,370230,377290,39811
3,422700587084150,289270,367520,372570,38441
3,433463796477490,283360,364450,36720,37015
3,444227005870840,279240,360660,3610,35584
3,454990215264190,276890,355920,353850,34202
3,465753424657530,27620,350090,345710,32921
3,476516634050880,27690,343220,336650,31789
3,487279843444230,278660,33550,326850,30845
3,498043052837570,281040,327350,316660,30121
3,508806262230920,283560,31910,30650,29633
3,519569471624270,285870,311040,296770,29383
3,530332681017610,287710,303390,28780,2936
3,541095890410960,288970,296260,279840,29541
3,551859099804310,289630,289670,273020,29892
3,562622309197650,28980,28360,267340,30372
3,5733855185910,289650,277970,262710,30914
3,584148727984340,289360,272730,258980,31463
3,594911937377690,289060,267820,255940,31962
3,605675146771040,288820,26320,253390,32357
3,616438356164380,288610,258830,251180,32598
3,627201565557730,288280,254670,249180,32645
3,637964774951080,28760,250670,247320,3247
3,648727984344420,28630,246770,245530,32061
3,659491193737770,284190,242940,243720,31422
3,670254403131120,281120,239150,24180,30574
3,681017612524460,277010,235410,239650,29556
3,691780821917810,271850,231760,237110,28414
3,702544031311150,265720,228240,234060,27221
3,71330724070450,258720,224910,230440,26037
3,724070450097850,251050,221840,226240,24914
3,734833659491190,242940,219070,221590,23893
3,745596868884540,234680,216660,21670,22998
3,756360078277890,226570,214640,211840,22241
3,767123287671230,218970,212990,207340,2162
3,777886497064580,21220,211660,203520,21122
3,788649706457930,206620,210530,200650,20728
3,799412915851270,20230,209450,198790,20415
3,810176125244620,199230,208290,19790,20161
3,820939334637960,197310,206950,197880,19952
3,831702544031310,196320,205390,19850,19773
3,842465753424660,196010,203660,199560,19616
3,8532289628180,196110,201860,20080,19476
3,863992172211350,19640,200170,2020,19351
3,87475538160470,196690,198730,202990,19234
3,885518590998040,196880,197660,203630,19118
3,896281800391390,19690,197020,203830,18992
3,907045009784740,196720,196760,203560,18842
3,917808219178080,196280,196740,202790,18653
3,928571428571430,195480,196790,201540,1841
3,939334637964770,194150,196750,199870,18103
3,950097847358120,192130,196560,197830,17729
3,960861056751470,189230,196230,195470,17289
3,971624266144810,185320,195860,192840,16805
3,982387475538160,18030,195580,189960,16302
3,993150684931510,174230,195520,186840,15808
4,003913894324850,167250,195730,183490,15353
4,01467710371820,159630,196210,179910,1496
4,025440313111550,151760,196830,176080,14646
4,036203522504890,144050,197360,171950,14418
4,046966731898240,136930,197510,167490,14271
4,057729941291590,130760,196920,162620,14192
4,068493150684930,12580,195250,15730,1416
4,079256360078280,122240,192330,151470,14149
4,090019569471620,119940,188080,145170,14131
4,100782778864970,118690,182540,138510,14083
4,111545988258320,118230,175860,131670,13993
4,122309197651660,118320,168290,124890,13857
4,133072407045010,118790,160150,118450,13682
4,143835616438360,119540,151780,112670,13478
4,15459882583170,120570,143540,107840,13263
4,165362035225050,121970,135750,104190,13053
4,176125244618390,123830,128670,101890,12868
4,186888454011740,126230,122470,100980,1272
4,197651663405090,129150,117260,101380,12621
4,208414872798430,132470,11310,102910,12579
4,219178082191780,135910,109820,105290,12596
4,229941291585130,139050,107280,108120,12679
4,240704500978470,141470,105330,110950,12821
4,251467710371820,142830,103820,113410,1302
4,262230919765170,142950,102670,115220,13271
4,272994129158510,141810,101810,116170,13567
4,283757338551860,139580,101270,116210,13895
4,294520547945210,136610,101090,115420,14239
4,305283757338550,133330,101380,114020,14579
4,31604696673190,130190,10220,11230,1489
4,326810176125240,127570,103650,110610,15149
4,337573385518590,125720,105740,109260,15331
4,348336594911940,124720,108460,108510,15415
4,359099804305280,124460,111680,108450,15376
4,369863013698630,124680,115180,109060,15213
4,380626223091980,124990,118680,110060,14928
4,391389432485320,125040,121870,11110,14531
4,402152641878670,124560,124450,111770,14037
4,412915851272020,123430,126130,111720,13465
4,423679060665360,12160,126660,110670,12842
4,434442270058710,119160,125910,108470,12192
4,445205479452050,116220,123860,105110,11542
4,45596868884540,112910,120580,10070,10914
4,466731898238750,109320,116260,095480,10326
4,477495107632090,105490,111140,089740,09788
4,488258317025440,101420,10550,083810,09307
4,499021526418790,097070,099620,0780,08875
4,509784735812130,092420,093780,072590,08478
4,520547945205480,087440,088150,06780,08102
4,531311154598830,082170,082870,063680,07731
4,542074363992170,076690,078010,060230,07356
4,552837573385520,07110,073610,057370,0697
4,563600782778860,065480,069680,055010,06573
4,574363992172210,059910,066210,053030,06173
4,585127201565560,054470,063170,051340,0578
4,59589041095890,049220,06050,049910,0541
4,606653620352250,044220,058160,048740,05082
4,61741682974560,039510,056090,047880,04815
4,628180039138940,035180,054270,047380,04634
4,638943248532290,03130,052680,047310,04545
4,649706457925640,027960,051390,047710,04555
4,660469667318980,025270,050450,048580,04666
4,671232876712330,023350,049950,049830,04874
4,681996086105680,02220,049980,051350,05168
4,692759295499020,021840,050610,053050,05534
4,703522504892370,022240,051860,054840,05953
4,714285714285710,023350,05370,056720,06405
4,725048923679060,02510,056050,058690,06869
4,735812133072410,027380,058770,060830,07328
4,746575342465750,03010,061680,063180,07766
4,75733855185910,033150,064610,065780,08169
4,768101761252450,036430,067380,06860,08534
4,778864970645790,039830,069860,071530,08858
4,789628180039140,043250,07190,074420,09141
4,800391389432480,046580,073510,077040,09384
4,811154598825830,049680,074690,079120,09581
4,821917808219180,052420,075450,08050,09729
4,832681017612520,054690,075850,081110,09818
4,843444227005870,05640,075930,0810,09837
4,854207436399220,057490,075740,080290,09774
4,864970645792560,057930,075330,079190,09618
4,875733855185910,057760,074770,077950,09365
4,886497064579260,057040,074140,07680,09011
4,89726027397260,055880,073550,075890,08562
4,908023483365950,05440,073080,07530,08044
4,91878669275930,052750,072830,074970,07481
4,929549902152640,051070,072840,074760,06901
4,940313111545990,049470,073110,074430,06334
4,951076320939330,048070,073520,07370,05808
4,961839530332680,046950,073930,072290,05345
4,972602739726030,046120,074150,070080,04961
4,983365949119370,045580,073990,067070,04665
4,994129158512720,04530,073290,063380,0446
5,004892367906070,045220,071980,059220,04342
5,015655577299410,045260,070040,054880,04301
5,026418786692760,045340,067560,050670,04333
5,037181996086110,045370,064670,046870,0442
5,047945205479450,045230,061570,043710,04554
5,05870841487280,044870,058440,041320,04728
5,069471624266140,04420,055450,03980,04936
5,080234833659490,043210,052760,039140,05172
5,090998043052840,041910,05040,03930,05431
5,101761252446180,040320,048380,040210,05704
5,112524461839530,038550,046680,041740,05981
5,123287671232880,03670,045260,043710,06248
5,134050880626220,034890,044110,045940,06491
5,144814090019570,03320,043190,048240,06694
5,155577299412920,031680,042490,050380,0684
5,166340508806260,030330,042020,052150,06915
5,177103718199610,029160,041770,053330,06915
5,187866927592950,028120,041740,053770,0684
5,19863013698630,027170,041920,053370,06693
5,209393346379650,026270,042280,052110,06481
5,220156555772990,025420,04280,050070,06215
5,230919765166340,024630,043410,04740,05908
5,241682974559690,023940,044040,044310,05572
5,252446183953030,023430,044610,041090,0522
5,263209393346380,023120,045050,0380,04862
5,273972602739730,023040,045270,035250,04509
5,284735812133070,023170,045240,032960,04166
5,295499021526420,023490,044920,031170,03841
5,306262230919760,023920,044320,029860,03535
5,317025440313110,024380,043510,028930,03249
5,327788649706460,024780,042550,028210,02982
5,33855185909980,025020,04150,027570,02733
5,349315068493150,025020,040440,026850,02499
5,36007827788650,024730,039390,025940,02278
5,370841487279840,02410,038350,024760,02067
5,381604696673190,023130,037260,023320,01865
5,392367906066540,021840,036080,021640,01672
5,403131115459880,020280,034760,019770,01489
5,413894324853230,018570,033280,017820,01317
5,424657534246570,01680,031640,015860,01161
5,435420743639920,015060,029890,013930,01026
5,446183953033270,013430,028060,012090,00915
5,456947162426610,011950,026230,010350,0083
5,467710371819960,010660,024430,008740,00773
5,478473581213310,009550,022710,007270,00743
5,489236790606650,008630,021070,005930,00737
5,50,007860,01950,004750,00751

3.6 Imputatie van de onderwijsscore

Indien niet alle omgevingskenmerken van leerlingen bekend zijn kunnen we niet direct een onderwijsscore vaststellen. Vaak ontbreken omgevingskenmerken doordat één of beide ouders niet geregistreerd staan in het Basisregistratie Personen (BRP). Ook kan een leerling een asielstatus hebben of zelf niet geregistreerd staan in het BRP. In deze gevallen wordt de onderwijsscore geïmputeerd. Figuur 3.6.1 toont voor de geïmputeerde onderwijsscores de relatieve frequentie van de methode van imputatie uitgesplitst naar jaar. De methode van imputatie hangt af van welke gegevens ontbreken. Voorgaande jaren was ongeveer zeven procent van de onderwijsscores geïmputeerd. Dit jaar is dit iets toegenomen naar ongeveer acht procent van de onderwijsscores. Deze toename is deels te verklaren doordat er meer kinderen zijn waarvan beide ouders onbekend zijn. Dit wordt met name veroorzaakt doordat de peildata van de registerbestanden die het CBS gebruikt om de koppeling te kunnen maken tussen de leerling en de ouder verder uit elkaar zijn komen te liggen. 

3.6.1 Methode van imputatie onderwijsscores
Methode van imputatie onderwijsscores2020 (%)2021 (%)2022 (%)2023 (%)
Score kind geïmputeerd, want moeder is onbekend2,62,62,52,1
Score kind geïmputeerd, want vader is onbekend57,656,15445,9
Score kind geïmputeerd, want beide ouders zijn onbekend9,410,813,522,7
Score kind geïmputeerd, want kind in COA- of IND-bestand27,228,227,426,5
Score kind geïmputeerd, want NOAT kind niet in BRP3,22,42,62,8

3.7 Percentage geïmputeerde onderwijsscores per gemeente

Figuur 3.7.1 laat de relatieve frequentie van het percentage geïmputeerde onderwijsscores per gemeente uitgesplitst naar jaar zien. Het percentage geïmputeerde scores per gemeente is gestegen in 2023 ten opzichte van voorgaande jaren. Met name het aandeel gemeenten waarvan 5 tot 10 procent van de leerlingen een geïmputeerde score heeft.. De categorie 2,5 tot 5 procent en iets minder mate de categorie 1 tot 2,5 procent neemt juist af. Dit komt enerzijds door een stijging van het aantal leerlingen met een asielstatus en anderzijds door een stijging van het aantal leerlingen waarvan beide ouders onbekend zijn. Dit laatste wordt veroorzaakt door de verschuiving van het peilmoment en de instroom van leerlingen uit Oekraïne.

3.7.1 Percentage geïmputeerde onderwijsscores per gemeente
Percentage geïmputeerde onderwijsscores per gemeente2020 (%)2021 (%)2022 (%)2023 (%)
10 tot 20%5,46,5710,8
5 tot 10%37,737,241,259,1
2,5 tot 5%54,153,449,328,4
1 tot 2,5%2,52,62,31,2
minder dan 1%0,3000,6
0%00,30,30

3.8 Asielstatus

Voor leerlingen die zijn geregistreerd als asielzoeker en/of een verblijfsvergunning3) hebben gekregen (hierna: leerlingen met een asielstatus) zijn de omgevingskenmerken vaak onbekend. Omdat hier het risico op onderwijsachterstand groot is, wordt voor al deze leerlingen een vaste onderwijsscore gebruikt: het gemiddelde van de scores van de 15 procent laagst scorende leerlingen. Leerlingen met een asielstatus dragen hierdoor sterk bij aan hoge achterstandsscores. 

Figuur 3.8.1 laat zien dat het aandeel leerlingen met een asielstatus afgelopen jaren is toegenomen. Dit is in lijn met een instroom van leerlingen vanuit met name Syrië.