2. Inkomsten overheid boven de 500 miljard euro

De overheidsinkomsten stegen in 2025 met 4 procent naar 510,2 miljard euro. De toename komt volledig door de belastingen en sociale premies, die goed zijn voor 90 procent van de totale inkomsten van de overheid. Daar tegenover staat dat de overheid minder verdiende aan de winning van aardgas. Doordat de stijging van de inkomsten uit belastingen en premies relatief beperkt was en de inkomsten uit aardgas afnamen, stegen de overheidsinkomsten in 2025 minder hard dan in voorgaande jaren.

2.1 Collectievelastendruk onveranderd

De overheid ontving in 2025 voor 460,5 miljard euro aan belastingen en sociale premies, 5 procent meer dan in het voorgaande jaar. Dit is een kleinere toename dan in de voorliggende jaren. Om de ontwikkeling van de inkomsten uit belastingen en premies in perspectief te plaatsen worden deze vaak uitgedrukt als percentage van het bbp. De uitkomst hiervan is de zogenoemde collectievelastendruk. Deze lag in 2025 op 38,8 procent, gelijk aan de voorgaande twee jaren.

De toename van overheidsinkomsten uit belastingen en sociale premies wordt gedrukt doordat de grootste inkomstenbron van de overheid, de loon- en inkomstenheffing (loon- en inkomstenbelasting plus premies volksverzekeringen), beperkt steeg. Deze nam met 2 procent toe tot 147,2 miljard euro. Enerzijds stuwde een relatief sterke loonstijging de loon- en inkomstenheffing. Hier staat echter tegenover dat de opbrengst van de inkomstenbelasting uit box 2 een stuk lager was dan in 2024. Dit komt vooral doordat in 2024 het tarief van box 2 van de inkomstenbelasting is aangepast. Hogere inkomsten worden hierbij zwaarder belast. Directeur grootaandeelhouders hebben waarschijnlijk om deze reden eind 2023 meer winst aan zichzelf uitgekeerd, waardoor de winstuitkering nog onder het oude tarief viel. Bij een dergelijke winstuitkering wordt eerst als voorheffing dividendbelasting geheven. Vervolgens wordt dit later verrekend met de inkomstenbelasting in het daaropvolgende jaar. Dit zorgde voor een hogere opbrengst van de inkomstenbelasting in 2024.

De vennootschapsbelasting leverde de grootste bijdrage aan de toename van de overheidsinkomsten uit belastingen en sociale premies. De inkomsten uit deze winstbelasting namen met 4,7 miljard euro toe tot 49,9 miljard euro. De inkomsten uit btw stegen onder impuls van hogere prijzen voor goederen en diensten en toegenomen consumptie naar 83,2 miljard euro, 5 procent meer dan in 2024. 

Daarnaast droegen ook de premies voor het Zorgverzekeringsfonds en het Arbeidsongeschiktheidsfonds sterk bij aan de toegenomen opbrengsten uit belastingen en sociale premies. De premieopbrengst voor het Zorgverzekeringsfonds steeg van 57,0 miljard euro naar 60,6 miljard euro. Voor het Arbeidsongeschiktheidsfonds nam dit met 8 procent toe tot 26,9 miljard euro. Beide stijgingen komen vooral doordat zowel het premiepercentage als de loonsom waarover de premie wordt betaald hoger was dan voorgaand jaar.

De inkomsten uit de overdrachtsbelasting namen met bijna een kwart toe, van 3,8 miljard euro in 2024 naar 4,7 miljard euro in 2025. Dit komt doordat zowel het aantal verkochte woningen als de gemiddelde verkoopprijs stegen. In de afgelopen tien jaar is de opbrengst van de overdrachtsbelasting verdubbeld. Hierbij profiteerde de schatkist vooral van de gestegen huizenprijzen, die voor bestaande woningen toenamen van gemiddeld 244 duizend euro in 2016 naar 480 duizend euro in 2025.

Naast de overdrachtsbelasting kenden ook de premieontvangsten voor de Werkhervattingskas een relatief grote toename. Deze namen met 22 procent toe tot  2,8 miljard euro, vooral doordat zowel het premiepercentage als de loonsom waarover premie wordt betaald hoger lagen dan in het voorgaande jaar. De Werkhervattingskas financiert bepaalde uitkeringen voor arbeidsongeschikte werknemers.

Tegenover de stijgingen staan ook enkele dalingen in de belastinginkomsten. Zo nam de opbrengst van de emissierechten af van 1,7 miljard euro naar 0,9 miljard euro. De inkomsten waren in 2024 incidenteel hoger door een verandering in het tijdsschema van veilingen en het inleveren van de rechten. De overheidsinkomsten uit tabaksaccijns daalden met 15 procent tot 2,5 miljard euro. In vergelijking met 2023 namen de inkomsten zelfs met bijna een vijfde af, ondanks het feit dat de tarieven toen lager waren. De daling van de opbrengst van de tabaksaccijns is een combinatie van meerdere factoren. Zo speelt mee dat het aantal rokers gestaag daalt. Daarnaast geven meer rokers aan sigaretten in het buitenland te kopen.