SDG 15 Leven op het land

SDG 15 gaat over bescherming, herstel en duurzaam beheer van alle vormen van leven op het land. Natuur en gezonde ecosystemen zijn onmisbaar voor de brede welvaart en de leefbaarheid op aarde. Ecosystemen en biodiversiteit staan onder druk door bevolkingsgroei, intensivering van landgebruik, vervuiling en klimaatverandering.

• De druk op de ruimte neemt toe door een groeiende bevolking.
• Ondanks een trendmatige daling heeft bijna 70 procent van de landnatuur last van te veel stikstof in 2023.
• De biodiversiteit op het land gaat achteruit maar het aandeel diersoorten dat bedreigd wordt neemt af.

Het dashboard en de indicatoren

Uitleg dashboard, kleuren en noten

Gezonde ecosystemen staan aan de basis van processen die grote invloed hebben op de brede welvaart, zoals de beschikbaarheid van schoon water en schone lucht, de aanwezigheid van insecten voor bestuiving en de mogelijkheden voor ontspanning, recreatie en educatie. Daarnaast heeft natuur waarde voor de brede welvaart ‘hier en nu’, maar ook voor toekomstige generaties. Het is een belangrijke factor: als ecosystemen eenmaal aangetast zijn, kan de schade onherstelbaar blijken.

Middelen en mogelijkheden betreffen de omvang van de natuurlijke ruimte en de middelen voor herstel en bescherming. De overheidsuitgaven aan milieubescherming nemen toe. In 2024 bedroegen deze uitgaven 1,6 procent van het bbp. Vergeleken met andere EU-landen geeft de overheid veel uit aan milieubescherming. Ook de totale milieu-uitgaven (milieukosten en investeringen van overheden en het bedrijfsleven) nemen toe. In 2024 ging het om 2,4 procent van het bbp.

De Nederlandse bevolking groeit door. De oppervlakte per persoon neemt daardoor steeds verder af. In 2025 is deze gedaald tot 2 302 m² per inwoner. Het gaat hier om zowel land als water. Nederland is een van de dichtstbevolkte landen van Europa. Binnen de EU hadden in 2023 alleen de inwoners van Malta per persoon minder vierkante meters land en water ter beschikking. Daarnaast neemt ook de hoeveelheid groen-blauwe ruimte (exclusief reguliere landbouw) per persoon af, voornamelijk door een toename van het aantal inwoners. In 2024 was er nog 953,7 m² per inwoner beschikbaar. In 2023 bestond 20,1 procent van het totale Nederlandse landoppervlak uit natuurlijke ecosystemen. Dit aandeel neemt toe.

Gebruik betreft de bescherming en benutting van de natuurlijke ruimte en haar ecosystemen, en de druk op het natuurlijke systeem door menselijke activiteiten. Het Natuurnetwerk Nederland (NNN) omvat het Nederlandse oppervlak van bestaande en nieuw ingerichte natuurgebieden op het land. De omvang van het NNN neemt toe. Op 31 december 2024 besloeg het beheerde NNN-oppervlak 21,2 procent van het landoppervlak. Dit staat gelijk aan bijna 715 duizend hectare.

Een teveel aan fosfor en stikstof, vooral afkomstig uit de landbouw, heeft negatieve gevolgen voor de kwaliteit van het oppervlaktewater en ecosystemen zoals heide, bos en duinen. Het fosforoverschot is deze eeuw sterk afgenomen. De laatste jaren is het fosforoverschot echter stabiel: het schommelt rond de 4 kilogram per hectare cultuurgrond. Het stikstofoverschot fluctueert de laatste jaren. Dit hangt samen met wisselende weeromstandigheden die effect hebben op de oogsten. Het stikstofoverschot was in 2023 het laagst sinds het begin van deze meting in 2000. Een stijging in 2024 brengt het weer op een vergelijkbaar niveau als in 2022. De cijfers over het fosfor- en stikstofoverschot zijn voor twee derde van de EU-landen beschikbaar. Vergeleken met deze EU-landen had Nederland in 2023 met afstand het hoogste stikstofoverschot. Nederland staat daarmee op de laagste plek op de ranglijst. Het overschot in Nederland was meer dan tweemaal zo hoog als het overschot in het land op de een-na-laatste plaats, dat was Italië.

Uitkomsten hebben betrekking op de kwaliteit van ecosystemen en biodiversiteit. Een teveel aan stikstof in de bodem zorgt voor achteruitgang van de diversiteit van planten en diersoorten. Stikstof verwijst naar chemische verbindingen van stikstof die schadelijk kunnen zijn voor mens en milieu. Stikstofoxiden komen vooral in de lucht terecht door uitlaatgassen van het verkeer en de uitstoot van industrie. Ammoniak komt vooral van dieren in de veeteelt. De kans dat kwetsbare plantensoorten verdwijnen is groter wanneer de stikstof die neerslaat het kritisch depositieniveau overschrijdt. Vooral ecosystemen die nutriëntarme condities vereisen, zijn gevoelig voor milieudruk door stikstofdepositie.

Ondanks een trendmatige daling van het aandeel landnatuur waar de stikstofgrens wordt overschreden heeft bijna 70 procent van de landnatuur last van te veel stikstof in 2023. De hoeveelheid landnatuur die kampt met een stikstofoverschrijding neemt al sinds het begin van de meting geleidelijk af van 74,6 procent in 1995 naar 69,9 procent in 2023. Het RIVM berekent het oppervlak aan landnatuur waar de depositie de kritische depositiewaarden voor stikstof overschrijdt.

Met de biodiversiteit gaat het niet goed. De populaties boerenlandvogels nemen af. In Nederland worden 27 soorten weide-, akker- en erfvogels gevolgd. De trendmatige daling duidt op sterk verslechterde leefomstandigheden voor deze soorten. De ganzenpopulaties doen het wel goed, maar deze vogels hebben een veel bredere verspreiding en worden niet gezien als typische boerenlandvogels. De populaties of de verspreiding (afhankelijk van de soort) van Nederlandse landfauna nemen ook af. Het aandeel soorten dat niet bedreigd is neemt heel geleidelijk toe (Rode Lijst Indicator). In 2025 was de score een 0,77 op een schaal van 0 tot 1, waarbij 0 betekent dat alle soorten verdwenen zijn en 1 betekent dat geen enkele soort bedreigd is.

Beleving gaat over de beleving van de kwaliteit van de natuurlijke ruimte en zorgen over vervuiling en de verdwijning van soorten. In 2025 had 15,9 procent van de bevolking van 16 jaar of ouder hinder van afval, verontreiniging of andere milieuproblemen. Vergeleken met 2024 heeft er een daling plaatsgevonden, toen was dit nog 17,4 procent. In 2024 ervoer het hoogste percentage van de bevolking problemen sinds het begin van de meting in 2005. Ondanks de afname is het aandeel hoger dan in 2023 en is het aandeel alleen groter geweest in 2018 en 2024.