7. Innovatie in internationaal perspectief

Innovatie speelt een belangrijke rol in het Nederlandse bedrijfsleven en is een stimulans voor de internationale concurrentiepositie. Zo kunnen innovaties in de vorm van verbeterde producten leiden tot meer omzet. In de periode 2020–2022 was 56 procent van de bedrijven in Nederland met 10 of meer werkzame personen innovatief. Hiermee scoort Nederland hoger dat het EU-gemiddelde. Van de omzet van bedrijven met productinnovatie werd 13 procent behaald met nieuwe of sterk verbeterde producten. Hiermee scoort Nederland onder het EU-gemiddelde.

Innovatie stimulans voor internationale concurrentiepositie

Innovatie stimuleert de arbeidsproductiviteit of productkwaliteit en kan daarmee bijdragen aan de internationale concurrentiepositie van Nederland (OESO, 2014). Er zijn verschillende internationale ranglijsten waar Nederland een prominente positie inneemt; zo is de status van Nederland in het European Innovation Scoreboard in 2025 ‘innovation leader’ (Europese Commissie, 2025). Sinds 2022 weet Nederland deze positie consistent te behouden, waarbij in 2025 Nederland op de ranglijst van EU-lidstaten op de derde plek staat (achter Denemarken op 2 en Zweden op 1). Nederland scoort in het bijzonder goed op het aandeel buitenlandse promovendi en samenwerking tussen de publieke en private sector.

Mondiaal scoort de Europese Unie (EU) op het gebied van innovatie in 2025 lager dan China, Australië, Canada, Zuid-Korea en de Verenigde Staten. Wel loopt de EU voor op Japan en Brazilië. Vergeleken met 2024 heeft China de Verenigde Staten en de EU ingehaald en staat nu op de tweede plek achter Zuid-Korea (Europese Commissie, 2025). 

Meer dan de helft van Nederlands bedrijven bezig met innovatie

Kijkend naar het bedrijfsleven was meer dan 56 procent van de Nederlandse bedrijven met 10 of meer werkzame personen innovatief in de periode 2020–2022. Nederland staat hiermee op de tiende plek in de lijst van 27 EU-landen en scoort hoger dan gemiddeld in de EU. Onder bedrijven met innovatieve activiteiten vallen ook bedrijven waarbij de innovatie (nog) niet is gerealiseerd/geïmplementeerd of is afgebroken. Ook bedrijven die aan R&D-activiteiten hebben gedaan maar in de betreffende periode geen innovatie hebben ontwikkeld of voltooid, tellen mee als bedrijven met innovatieve activiteiten. 

In de periode 2020–2022 was het aandeel innovatieve bedrijven in België het grootst (70 procent). In de periode 2018–2020 gold dat voor Griekenland, dat in de periode 2020–2022 de tweede plek bezat. In Hongarije, Bulgarije en Roemenië waren relatief weinig bedrijven die vernieuwingen doorvoerden in de periode 2020–2022.

Helft van de Nederlandse bedrijven heeft innovaties geïmplementeerd

Wanneer enkel gekeken wordt naar innovaties die zowel voltooid als geïmplementeerd zijn, had 49,5 procent van de bedrijven in Nederland in de periode 2020–2022 één of meerdere innovaties voltooid en geïmplementeerd. Hiermee kwam Nederland net boven het EU-gemiddelde uit. 

Binnen de voltooide en geïmplementeerde innovaties kwam een combinatie van product- en bedrijfsprocesinnovatie in Nederland het meest voor. Dit geldt ook voor de meeste andere landen in de EU. Van de bedrijven in Nederland voerde 23,5 procent zowel product- als bedrijfsprocesinnovaties door in de periode 2020–2022. Griekenland had met 44 procent het grootste aandeel bedrijven dat zowel product- als procesinnovaties doorvoerde. In de EU als geheel bedroeg dit aandeel bijna 22 procent.

Ruim 13 procent van de Nederlandse omzet uit nieuwe of verbeterde producten

Als we specifiek kijken naar innovaties van producten, realiseerde in Nederland 29 procent van de bedrijven een productinnovatie in de periode 2020–2022. In de EU als geheel lag dit aandeel net iets lager op 26 procent. Griekenland, België en Zweden zijn de landen met het grootste aandeel productinnovatoren in de periode 2020–2022.

In 2022 kwam meer dan 13 procent van de omzet van de bedrijven in Nederland voort uit nieuwe of sterk verbeterde producten. Hiermee staat Nederland op de negentiende plek in de ranglijst van alle EU-landen. In het Nederlandse aandeel van ruim 13 procent was het aandeel van producten die nieuw waren voor de markt  (6,8 procent) net iets hoger dan van producten die alleen nieuw voor het bedrijf waren (6,5 procent). Deze verhouding in Nederland is vergelijkbaar met landen als Denemarken, Letland en Zweden. In Duitsland daarentegen – een van de meest innovatieve landen in Europa – komt de omzet juist voor een veel groter deel uit producten die alleen nieuw waren voor het bedrijf dan uit producten die nieuw waren voor de markt. Voor de meeste landen geldt dat het aandeel van de omzet dat behaald is met geïnnoveerde producten die nieuw zijn voor het bedrijf groter is dan het aandeel dat nieuw is voor de markt.

Ruim 40 procent van de Nederlandse bedrijven verbeterde processen

Een andere manier van innoveren is het in gebruik nemen van nieuwe of sterk verbeterde methoden of processen. In de periode 2020–2022 heeft 42 procent van de bedrijven in de EU een procesinnovatie gerealiseerd (figuur 7.2). Voor Nederland lag dit aandeel met 44 procent dicht in de buurt van het EU-gemiddelde. 

Het aandeel bedrijven dat alleen procesinnovaties doorvoert, was over het algemeen hoger dan het aandeel bedrijven dat alleen productinnovaties doorvoert. Voor Nederland was dit verschil 14 procentpunt. Voor Duitsland was dit verschil het grootst (24 procentpunt). In Duitsland waren de meeste bedrijven die een innovatie hebben doorgevoerd enkel procesinnovatoren. Roemenië is het enige land in de EU dat minder bedrijven had met alleen procesinnovatie dan bedrijven met alleen productinnovatie (3 procentpunt verschil). 

Literatuur

Europese Commissie (2025). European Innovation Scoreboard 2025. Europese Commissie, Brussel.

OESO (2014). OECD Reviews Of Innovation Policy, Netherlands. Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling, Parijs.