5. Kennispotentieel

In een kenniseconomie is kennis van groot belang, en die wordt onder andere opgedaan in het onderwijs. Uit trends blijkt dat het behaald onderwijsniveau van de Nederlandse populatie is veranderd over de tijd. Zo hebben 25- tot 35-jarigen vaker een hbo- of wo-niveau dan 65- tot 75-jarigen. Sinds studiejaar 2022/’23 daalt het aantal studenten in het hoger onderwijs licht. De meeste mbo’ers volgen een opleiding op niveau 4. Veel behaalde mbo-diploma’s zijn op het gebied van “Zorg, welzijn en sport”. In het hoger onderwijs zorgen de studierichtingen op het gebied van “Recht, administratie, handel en zakelijke dienstverlening” voor de meeste diploma’s.

Onderwijsniveau jongere generatie hoger dan oudere generatie

Het dashboard digitalisering en kenniseconomie toont aan dat vrouwen van 25 tot 35 jaar, de leeftijdsgroep die veelal hun opleiding recent heeft afgerond, in 2024 veel vaker een hbo- of wo-bachelor of master hadden dan vrouwen van 65 tot 75 jaar oud, die over het algemeen veelal langer geleden hun opleiding hebben afgerond. Ook heeft die jongere groep vrouwen veel vaker een startkwalificatie, dat wil zeggen minimaal een havo- , vwo- of mbo 2-diploma, dan de oudere groep.

Bij mannen is een vergelijkbaar beeld te zien, waarbij mannen van 25 tot 35 jaar vaker een startkwalificatie hebben behaald, en ook vaker een hbo- of wo-bachelor dan mannen van 65 tot 75 jaar. Waar mannen van 65 tot 75 jaar nog vaker een hbo- of wo- bachelor of master hebben dan vrouwen in dezelfde leeftijdsgroep, is dat beeld juist omgekeerd voor personen van 25 tot 35 jaar. 

Hieruit is op te maken dat het behaald onderwijsniveau van de Nederlandse populatie is veranderd over de tijd. Daarnaast is het feit dat jonge mensen tegenwoordig vaak een startkwalificatie halen relevant voor de kenniseconomie omdat mensen met een startkwalificatie het beter doen op de arbeidsmarkt. 

Aantal studenten op het hbo en wo daalt licht

In studiejaar 2005/’06 stonden er bijna 357 duizend studenten ingeschreven in het hbo en bijna 206 duizend in het wo. Deze aantallen zijn tot en met studiejaar 2021/’22 gestegen tot ruim 491 duizend in het hbo (+ 38 procent) en bijna 345 duizend in het wo (+ 67 procent). Vanaf 2022/’23 daarentegen daalt zowel in het hbo als wo het aantal studenten licht. Volgens de meest recente voorlopige cijfers over studiejaar 2024/’25 staan er bijna 450 duizend studenten aan het hbo ingeschreven en bijna 342 duizend aan het wo. In het mbo daalt het aantal studenten sinds studiejaar 2021/’22. Het aantal mbo-studenten (exclusief extraneï-studenten) in het studiejaar 2024/’25 uit op bijna 467 duizend. 

Ten opzichte van het totale aantal studenten is het aandeel wo-studenten de afgelopen jaren geleidelijk gestegen. Zo nam in studiejaar 2005/’06 20 procent van alle studenten deel aan het wo en was dit 27 procent in studiejaar 2024/’25. Het aandeel hbo-studenten is van studiejaar 2005/’06 tot en met 2022/’23 ook gestegen (van 34 procent  naar 37 procent), maar neemt sindsdien licht af (36 procent in studiejaar 2024/’25). Het aandeel mbo-studenten is de afgelopen jaren geleidelijk gedaald van 46 procent in studiejaar 2005/’06 tot 37 procent in studiejaar 2024/’25. 

Mbo’ers volgen veelal een middenkader- en specialistenopleiding (niveau 4)

Net als in de afgelopen jaren volgen de meeste mbo-studenten in 2024/’25 een niveau 4 opleiding. In studiejaar 2024/’25 volgde 58 procent van alle mbo studenten zo’n middenkader- of specialistenopleiding. Het aantal studenten op niveau 2 of niveau 3 is de afgelopen jaren geleidelijk afgenomen. Daarentegen zijn ruim 18 duizend studenten in het studiejaar 2024/’25 gestart met een entreeopleiding. Dat zijn er ruim 2 duizend meer dan het jaar daarvoor. 

Grootste aantal mbo-gediplomeerden bij “Zorg, welzijn en sport”

In studiejaar 2023/’24 werden op alle mbo-niveaus de meeste diploma’s behaald in de studierichting “Zorg, welzijn en sport”, namelijk 9,2 duizend op niveau 2, 10,7 duizend op niveau 3 en 28,9 duizend op niveau 4 (inclusief extraneï-studenten). Dit is gezamenlijk ongeveer een derde (36 procent) van alle behaalde mbo diploma’s in dit studiejaar. Onder de studierichting “Zorg, welzijn en sport” vallen bijvoorbeeld de opleidingen verpleging en (kinder)verzorging. Daarna volgde bij niveau 2 en 3 de studierichting “Techniek en gebouwde omgeving” met respectievelijk 6,1 duizend en 7,8 duizend gediplomeerden. Voor niveau 4 was “Creatieve industrie en veiligheid” de tweede grootste studierichting met 8,7 duizend gediplomeerden.

Meeste hoger onderwijs diploma’s vanuit studierichting “Recht, administratie, handel en zakelijke dienstverlening”

Op het hbo waren in studiejaar 2023/’24 de meeste bachelordiploma’s behaald in de richting “Recht, administratie, handel en zakelijke dienstverlening”, namelijk 17,9 duizend. Dit is een kwart van alle behaalde hbo-bachelordiploma’s in dit studiejaar. Binnen deze studierichting vallen bijvoorbeeld de opleidingen marketing en juridische ondersteuning. Daarna volgen op plek twee en drie de studierichtingen “Gezondheidszorg en welzijn” (15,7 duizend) en “Onderwijs” (10,2 duizend). De minste diploma’s werden behaald in “Landbouw, diergeneeskunde en -verzorging” (7 honderd) en “Wiskunde, natuurwetenschappen” (1,3 duizend). 

In studiejaar 2023/’24 behaalden de meeste wo-studenten zowel een bachelordiploma als een masterdiploma in de studierichting “Recht, administratie, handel en zakelijke dienstverlening” (respectievelijk 14,3 duizend en 17 duizend studenten). Daarna volgde “Journalistiek, gedrag en maatschappij” (respectievelijk 14,2 duizend en 10,8 duizend studenten). Het merendeel (54 procent) van alle wo-diploma’s werd binnen deze studiegebieden behaald. De studierichtingen “Landbouw, diergeneeskunde en -verzorging” en “Dienstverlening” vertegenwoordigen daarentegen een klein deel in de behaalde diploma’s.