2. Data en methoden
Voor dit onderzoek is gebruik gemaakt van gegevens uit de Werknemersenquête (WNE). Deze enquête maakt deel uit van het onderzoeksprogramma Arbeidsmarkt, Zorg en Welzijn (AZW). De WNE wordt twee keer per jaar uitgevoerd, in mei en november, onder werknemers van 16 jaar en ouder in de zorg- en welzijnssector. Vragen over ervaringen met agressie zijn opgenomen in de november-meting. Voor dit onderzoek zijn daarom de WNE-gegevens van de november-metingen uit 2020 tot en met 2024 meegenomen. Voor het weergeven van agressie over de jaren heen worden de afzonderlijke metingen gebruikt. In de nadere analyses naar de relatie tussen agressie en mentale gezondheid, arbeidstevredenheid en arbeidsomstandigheden zijn metingen samengevoegd om ook voor kleinere groepen een betrouwbaar beeld te krijgen. Uit een analyse van de data blijkt dat er weinig ontwikkeling in de tijd is, waardoor het ook te verantwoorden is om de data van verschillende metingen samen te voegen. In het artikel is aangegeven wanneer het gaat om de samengevoegde metingen. Dit wordt, om de leesbaarheid te bevorderen, niet steeds herhaald in de tekst.
Agressie door patiënten of hun naasten is vastgesteld met de volgende vraag: ‘Kunt u aangeven in welke mate u de afgelopen 12 maanden persoonlijk te maken heeft gehad met onderstaande zaken in contact met (familie of vrienden van) patiënten / cliënten?
- Verbale agressie, zoals schelden of schreeuwen
- Pesten, zoals beledigen, treiteren, irriteren, bespotten, roddelen of buitensluiten
- Bedreiging of intimidatie, zoals stalken, achtervolgen, chanteren, onder druk zetten, dreigbrief of bedreigen van gezinsleden
- Seksuele intimidatie, zoals nafluiten, seksueel getinte opmerkingen, blikken, handtastelijkheden, aanranding of verkrachting
- Discriminatie, zoals negatieve opmerkingen of gedragingen met betrekking tot sekse, huidskleur, geloof, leeftijd of seksuele geaardheid
- Fysieke agressie, zoals duwen, slaan, schoppen, spugen, vastgrijpen, verwonden, fysiek hinderen, obstructie, gooien met / vernielen van voorwerpen
Het gaat hier om het percentage werknemers dat op een of meerdere van deze stellingen heeft geantwoord met ‘ja, een enkele keer’, ‘ja, vaak’ of ‘ja, zeer vaak’. Ook bij het rapporteren per type agressie gaat het om het percentage werknemers dat op de betreffende stelling heeft geantwoord met ‘ja, een enkele keer’, ‘ja, vaak’ of ‘ja, zeer vaak’. Wanneer in dit artikel wordt gesproken over agressie door patiënten of hun naasten, gaat het om agressie door patiënten of cliënten, of door hun familieleden of vrienden.
Agressie door collega’s en/of leidinggevenden is op dezelfde manier vastgesteld als agressie door patiënten of hun naasten.
Voor een gezonde en veilige werkomgeving gaat het om mentale gezondheid, werktevredenheid en arbeidsomstandigheden. Hiervoor zijn verschillende stellingen in de vragenlijst opgenomen (zie bijlage 1). Voor bevlogenheid en psychische vermoeidheid zijn de werknemers geselecteerd die het helemaal eens of eens zijn met de stelling.