Regionale geboortecijfers in Nederland

In Nederland werden in 2024 ruim 166 duizend kinderen geboren. Dat kwam neer op 1,43 kind per vrouw in de vruchtbare leeftijd. In Europees perspectief behoort Nederland daarmee tot de middenmoot (CBS 2024a). In Spanje is het gemiddeld kindertal 1,10 en in Frankrijk 1,61. Ondanks de geografische verschillen, hebben alle Europese landen een trend gemeen: het gemiddeld aantal kinderen per vrouw daalt over de tijd (Eurostat, 2026). In Nederland is dit cijfer gedaald van 1,80 in 2010 naar 1,43 in 2024.

De dalende geboortetrend krijgt de laatste jaren meer aandacht in de media, de politiek en de wetenschap. Niemand weet of de daling zal aanhouden of zich zal herstellen. In de CBS Bevolkingsprognose wordt verwacht dat het kindertal per vrouw in de komende jaren iets zal terugveren, maar dat is allerminst zeker (Van Duin et al., 2025).

Van de ruim 166 duizend kinderen die in 2024 in Nederland ter wereld kwamen, werden er bijna 10 duizend geboren in de gemeente Amsterdam, en minder dan 5 op Schiermonnikoog. Dit illustreert de forse regionale spreiding van geboorten in Nederland. Ook uitgedrukt in kindertal per vrouw zijn er aanzienlijke verschillen: in de gemeente Urk kregen 15- tot 50-jarige vrouwen gemiddeld 2,5 kind, en in Schiermonnikoog 0,58; de twee uitersten in kindertal per vrouw in 2024 (CBS Dashboard Bevolking, 2026).

Van alle vrouwen die moeder worden, kregen de meesten tot nu toe een gezin met twee kinderen (CBS StatLine, 2023). Wel is er een toename te zien van vrouwen die geen kinderen krijgen (Van Duin & Feijten, 2023), al is het mogelijk dat sommigen die nu nog geen kind hebben alsnog een kind zullen krijgen. Gekeken naar moeders die hun vruchtbare levensfase afgerond hebben (ouder dan 50) blijkt dat ruim 20 procent van de moeders een gezin met 3 of meer kinderen kreeg.

De leeftijd waarop vrouwen voor het eerst een kind krijgen, stijgt al geruime tijd. In 2000 waren vrouwen gemiddeld 29,1 jaar oud bij de geboorte van hun eerste kind. Daarna is deze leeftijd geleidelijk opgelopen tot 30,4 jaar in 2024 (CBS, 2025). Nederlandse vrouwen worden relatief laat moeder, vergeleken met andere Europese landen. In België en Duitsland was de gemiddelde leeftijd van vrouwen bij het eerste kind respectievelijk 29,6 en 29,9 jaar in 2024 (Eurostat, 2026).

1.1 Onderzoeksvragen

Dit onderzoek brengt de huidige situatie in kaart en biedt daarmee informatie voor lagere overheden. Het bouwt voort op eerder onderzoek, maar voegt een actuele en gedetailleerde regionale analyse van geboortecijfers in Nederland toe. De volgende onderzoeksvragen staan centraal:

1. Is het gemiddeld kindertal per vrouw in alle delen van Nederland in gelijke mate gedaald tussen 2014 en 2024?
2. Welke regionale patronen zijn zichtbaar in geboortecijfers in 2024? Hierbij wordt gekeken naar het gemiddeld kindertal per vrouw, de gemiddelde leeftijd waarop vrouwen voor het eerst moeder worden en de gezinsgrootte.
3. Welke demografische, economische, culturele en woningmarktgerelateerde kenmerken van gemeenten hangen samen met verschillen in het gemiddeld kindertal per vrouw?

1.2 Verschillen tussen gemeenten

Er zijn verschillende redenen waarom het geboortecijfer hoger ligt in de ene gemeente dan in de andere. In de literatuur worden vier typen determinanten onderscheiden: demografisch, economisch, cultureel en woningmarktgerelateerd (Huisman & De Jong, 2017). Op basis van eerder onderzoek worden de volgende samenhangen met het gemiddeld kindertal per vrouw verwacht:

Demografische kenmerken

• Hoe hoger het aandeel 20- tot 40-jarige vrouwen in eenpersoonshuishoudens, hoe lager het gemiddeld kindertal per vrouw. De meeste mensen vinden een vaste relatie een belangrijke voorwaarde om kinderen te krijgen en vrouwen die alleenwonend zijn krijgen minder vaak kinderen (CBS StatLine, 2025a; Loozen & Kloosterman, 2019).
• Hoe hoger het aandeel 20- tot 40-jarige vrouwen dat in het buitenland is geboren, hoe lager het gemiddeld kindertal per vrouw. Velen van hen verblijven tijdelijk in Nederland, bijvoorbeeld voor werk of studie, en krijgen hier geen kinderen (CBS, 2024b).

Economische kenmerken

• Hoe hoger het mediane inkomen in een gemeente en hoe minder mensen met een uitkering, hoe hoger het gemiddeld kindertal per vrouw. De ruime meerderheid van de volwassenen vindt voldoende inkomen en een vaste baan belangrijke voorwaarden om een gezin te stichten (Loozen & Kloosterman, 2019; Van Wijk, 2023).
  

Culturele kenmerken

• Hoe hoger het aandeel stemmers op ChristenUnie (CU) en Staatkundig Gereformeerde Partij (SGP), hoe hoger het gemiddeld kindertal per vrouw. In protestantse kringen is het traditionele gezin een belangrijke kernwaarde, en zijn gezinnen gemiddeld groter (De Beer & Deerenberg, 2005).
• Hoe traditioneler een gemeente, hoe hoger het gemiddeld kindertal per vrouw. In meer traditionele, vaak landelijke gebieden, ligt de nadruk sterker op gezinsvorming dan in stedelijke gebieden (Boyle et al., 2007; Huisman & De Jong, 2017).
  

Woningmarktkenmerken

• Hoe meer eengezinswoningen en koopwoningen, hoe hoger het gemiddeld kindertal per vrouw. Mensen wachten vaak met kinderen krijgen tot ze in een ‘gezinsvriendelijke woning’ wonen (Van Wijk & Feijten, 2026).
• Hoe meer nieuwbouwwoningen in een gemeente, hoe hoger het gemiddeld kindertal per vrouw. De groei van de woningvoorraad door nieuwbouw biedt ruimte aan mensen om te gaan samenwonen, of ruimer te gaan wonen, en dat kan bijdragen aan het realiseren van een mogelijke kinderwens.

2.1 Data

De geboortecijfers in 2014 en 2024 zijn gebaseerd op aantallen levendgeborenen in de CBS-microdata afkomstig uit de Basisregistratie Personen (BRP), inclusief gegevens over de leeftijd van de moeder bij de geboorte van het kind, en het rangnummer van het kind. De geboortecijfers zijn uitgerekend per provincie en gemeente. In 2014 telde Nederland 403 gemeenten, in 2024 waren dit er 342 door gemeentelijke herindelingen. Met een hercodeerschema zijn de gemeenten van 2014 omgezet naar de indeling van 2024, waardoor de cijfers tussen de jaren goed vergelijkbaar zijn. Met deze data worden onderzoeksvragen 1 en 2 beantwoord.

Voor onderzoeksvraag 3 zijn de gemeentelijke geboortecijfers gecombineerd met relevante kenmerken van gemeenten, afkomstig uit diverse StatLine-tabellen van de collectie Nederland regionaal (https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/navigatieScherm/thema?themaNr=4440). Dat zijn achtereenvolgens:

• aandeel vrouwen van 20 tot 40 jaar in een eenpersoonshuishouden
• aandeel vrouwen van 20 tot 40 jaar geboren in het buitenland
• aandeel vrouwen van 20 tot 40 jaar met herkomst in Afrika
• mediaan inkomen (bij drie kleine gemeenten was het inkomen van 2024 niet bekend en is het inkomen van 2023 gebruikt)
• aandeel woningen in de woningvoorraad dat in de afgelopen vijf jaar is gebouwd

Daarnaast zijn gegevens gebruikt over het aandeel stemmers op de CU en de SGP bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2023 per gemeente, als indicator van het aandeel inwoners dat conservatief-protestants is (Kiesraad, 2026). Voor 113 kleine gemeenten (minder dan 25 duizend inwoners) is het gemiddeld kindertal per vrouw (total fertility rate (TFR), zie definities) gemiddeld over 2022, 2023 en 2024 genomen, om toevallige jaarfluctuaties door kleine aantallen geboorten te beperken. In tabel B1 in de bijlage staan beschrijvende statistieken van de variabelen.

2.2 Methode

De beschrijvende analyses tonen drie soorten geboortecijfers per gemeente: het gemiddeld kindertal per vrouw (TFR, zie definities), de gemiddelde leeftijd van de moeder bij de geboorte van het eerste kind en het aandeel derde en volgende kinderen van alle levendgeborenen. Deze cijfers worden getoond in geografische kaarten. De precieze waarde voor iedere gemeente staat in de dropdown-tabel onder iedere kaart, en is ook te zien door met de muis over de betreffende gemeente te bewegen op de kaart.

Het verband tussen het gemiddeld kindertal per vrouw en gemeentelijke kenmerken is geanalyseerd in een regressiemodel. Het gemiddeld kindertal per vrouw van gemeenten is daarmee geschat, met verschillende gemeentekenmerken als voorspellers. Diverse demografische, economische, culturele en woningmarktgerelateerde kenmerken, waarvan uit de literatuur bekend is dat ze samenhangen met het geboortecijfer, zijn geanalyseerd. Eerst de clusters afzonderlijk, en daarna in combinatie. Uiteindelijk was er één model dat de beste fit, de sterkste effecten en de hoogste verklaarde variantie had. Daarin verklaren de zes voorspellers 77 procent van de variatie in gemiddeld kindertal per vrouw tussen gemeenten. In tabel B2 in de bijlage staan de regressie-coëfficiënten en de modelparameters van het regressiemodel.

Om de effecten van de voorspellers in het model op het gemiddeld kindertal per vrouw inzichtelijker te maken, is de regressievergelijking ingevuld met de minimum-, gemiddelde- en maximumwaarde van afzonderlijke voorspellers, terwijl de waarde van de overige voorspellers op hun gemiddelde werd gehouden. Dit leverde een reeks geschatte TFR’s op, waaraan te zien is wat het effectbereik is van iedere voorspeller op het gemiddeld kindertal per vrouw.

2.3 Definities

Het meest gebruikte geboortecijfer, dat ook in dit artikel wordt gehanteerd, is het gemiddeld kindertal per vrouw (total fertility rate; TFR). Dit geeft aan hoeveel kinderen vrouwen gemiddeld zouden krijgen als ze gedurende hun hele vruchtbare levensfase (15 tot 50 jaar) de leeftijdsspecifieke vruchtbaarheid van één bepaald jaar zouden volgen. (Het CBS erkent dat transgender en non-binaire personen ook kinderen kunnen baren. In dit artikel wordt de term ‘vrouw’ gebruikt om aan te sluiten bij het gangbare termgebruik in de demografie.)

De TFR wordt berekend in twee stappen. Eerst wordt per leeftijdsjaar tussen 15 en 50 het aandeel vrouwen dat een kind krijgt berekend. Stel bijvoorbeeld dat er op 31 december van een jaar 100 duizend 25-jarige vrouwen in Nederland zouden zijn, en dat er dat jaar 5 duizend kinderen waren geboren bij die vrouwen. Dan zou het aandeel 25-jarige vrouwen dat een kind kreeg 0,05 bedragen (namelijk: 5 duizend gedeeld door 100 duizend). Dit wordt berekend voor alle leeftijden van 15 tot en met 49 jaar. In de tweede stap worden de aandelen van alle leeftijdsjaren opgeteld. De som van de aandelen is het gemiddeld kindertal per vrouw ofwel de TFR van dat jaar. Bij de officiële berekening wordt er ook rekening mee gehouden dat het aantal vrouwen van een bepaalde leeftijd niet het hele jaar hetzelfde is (doordat vrouwen naar Nederland immigreren of uit Nederland emigreren), maar dat is voor dit voorbeeld buiten beschouwing gelaten.

Het voordeel van deze methode is dat het cijfer niet wordt beïnvloed door de leeftijdssamenstelling van de bevolking. Het maakt dus niet uit als er bijvoorbeeld in het ene jaar meer 25-jarige vrouwen in de bevolking zijn dan in het andere jaar. Daardoor is dit cijfer makkelijk te vergelijken in de tijd, en ook met andere landen. Een ander voordeel is dat het cijfer berekend kan worden op basis van de kennis die op dat moment beschikbaar is; je hoeft niet te wachten tot vrouwen aan het einde van hun vruchtbare periode zijn om het cijfer te berekenen.

Een nadeel van de TFR is dat het een momentopname is, gebaseerd op geboorten van vrouwen uit verschillende geboortejaren (cohorten). De timing van geboorten verschilt tussen cohorten vrouwen, zoals blijkt uit analyses van opeenvolgende cohorten die inmiddels het einde van de vruchtbare levensfase hebben bereikt (zie bijvoorbeeld Van Duin & Feijten, 2023). Door timingsverschillen tussen cohorten kan de TFR van jaar op jaar verschillen, terwijl de vrouwen uiteindelijk ongeveer even grote gezinnen krijgen. Als vuistregel geldt: als vrouwen kinderen krijgen uitstellen, ten opzichte van de vrouwen voor hen, dan gaat de TFR omlaag. Als vrouwen het kinderen krijgen inhalen, gaat de TFR omhoog. De TFR van 1,43 in 2024 kan dus nog gaan stijgen als vrouwen alsnog kinderen krijgen die ze tot dan toe hadden uitgesteld. Als vrouwen kinderen krijgen afstellen zal de TFR laag blijven. In landen waar de TFR al langere tijd laag is, zoals Zuid-Korea en Italië, blijkt dat vrouwen uiteindelijk vaker kinderloos blijven of kleinere gezinnen krijgen dan eerdere cohorten.

3.1 Gemiddeld kindertal naar regio

Gemiddeld kindertal per vrouw het laagst in grote steden

In 2024 liep het gemiddeld kindertal per vrouw (TFR) tussen gemeenten uiteen van 0,58 op Schiermonnikoog tot 2,50 in Urk. De TFR is het laagst in een aantal grote steden, waaronder Amsterdam, Utrecht, Nijmegen, Groningen en Leiden. Ook in veel gemeenten in Limburg ligt het cijfer relatief laag. De gemeenten met de hoogste TFR liggen in een schuine band over Nederland, van Zeeland via midden-Nederland en Overijssel naar Frŷslan en Drenthe; de zogenaamde Biblebelt. Ook in gemeenten rondom grote steden, waar veel woonwijken met eengezinswoningen zijn, is de TFR vaak hoger dan het landelijk gemiddelde (1,43).

Sterkste daling in Fryslân, Flevoland en Zuid-Holland

In vrijwel alle gemeenten lag het gemiddeld kindertal in 2024 lager dan in 2014; in slechts 6 procent van de gemeenten was de TFR gestegen. Deze ‘stijgers’ – onder andere Doesburg, Lopik en Oisterwijk – lagen verspreid door het land, met een iets hogere concentratie in Limburg. In 2014 lag de TFR in ruim de helft van de gemeenten nog boven de 1,75 (in 2024 was dat gedaald naar bijna 19 procent). Toen tekende zich ook al het patroon af van hogere TFR’s in de Biblebelt en lagere TFR’s in de grote steden. Daarnaast was de TFR laag in Zuid- en Midden-Limburg. Logischerwijs bleef de daling daar tot 2024 beperkter. Ook op andere plekken zette de daling waarschijnlijk al voor 2014 in, aangezien de landelijke TFR al sinds 2010 afneemt. In de provincies Frŷslan, Flevoland en Zuid-Holland was de daling tussen 2014 en 2024 het sterkst: 19 procent. In Zeeland bleef de daling met 11 procent het meest beperkt. In zeer sterk stedelijke gebieden daalde de TFR harder dan in minder stedelijke gebieden.

Ook in oudere studies werden al verschillen gevonden tussen grote steden en het gebied daaromheen, en relatief hoge geboortecijfers in de Biblebelt (De Beer & Deerenberg, 2005; Huisman & De Jong, 2017). Maar dat was niet altijd zo. In 1960 was de TFR juist relatief hoog in het zuidoosten van het land, vooral in Noord-Brabant en Limburg, waar veel katholieken woonden, terwijl protestantse gebieden toen een lagere TFR hadden. Tegenwoordig is dat andersom (NIDI, 2003): juist in de protestantse gebieden ligt de TFR hoger. Ook grote steden hadden destijds nog geen duidelijk lager geboortecijfer, terwijl dat nu wel het geval is.

3.1.3 Huwelijkse vruchtbaarheid, 1960¹⁾

¹⁾Aantal wettig levendgeborenen per 100 gehuwde vrouwen, 1960
Bron: CBS (1981). Regionale huwelijksvruchtbaarheid, provinciale cijfers, 1849/1850-1979. Den Haag: Staatsuitgeverij.

3.2 Gezinsgrootte en leeftijd moeder

Grote gezinnen komen vooral voor in de Biblebelt

Eerstgeborenen vormen de grootste groep van alle levendgeborenen. In 2024 was bijna de helft van alle levend geboren kinderen het eerste kind van de moeder (46 procent). Daarnaast was 37 procent een tweede kind, 12 procent een derde kind en 5 procent een vierde of volgende kind. Sinds het begin van de jaren tachtig van de vorige eeuw is de verdeling al ongeveer zo (CBS StatLine, 2025b). Het komt maar weinig voor dat moeders meer dan vier kinderen krijgen.

Het aandeel derde en volgende kinderen van alle geboorten in een gemeente geeft een indicatie van de gezinsgrootte. Hoe hoger dit aandeel, hoe groter de gezinnen (zie ook CBS StatLine (2025c) voor aantallen huishoudens met 1, 2 of 3 en meer kinderen). Grotere gezinnen komen vooral voor in de Biblebelt, de strook die loopt van Zeeland, in noordoostelijke richting tot Drenthe en Frŷslan, waar relatief veel protestanten wonen. In Staphorst was 41 procent van de levend geboren kinderen een derde of volgend kind.

Gemeenten met een laag aandeel derde of volgende kinderen liggen vooral in Limburg, Noord-Brabant, Noord-Holland en Utrecht. De grote steden springen er niet speciaal uit. Hoewel daar minder vrouwen kinderen krijgen, hebben degenen die wel kinderen krijgen gemiddeld even grote gezinnen als gemiddeld.

Vrouwen in grote steden het oudst bij eerste moederschap

De leeftijd waarop vrouwen voor het eerst een kind krijgen stijgt al geruime tijd. In 2000 waren vrouwen gemiddeld 29,1 jaar oud bij de geboorte van hun eerste kind. Daarna is deze leeftijd geleidelijk opgelopen tot 30,4 jaar in 2024. Ook tussen regio’s zijn duidelijke verschillen zichtbaar. In een aantal grote steden ligt de leeftijd bij eerste moederschap hoger dan het landelijk gemiddelde. In Amsterdam, Utrecht en Haarlem ligt die zelfs boven de 32 jaar. Relatief vroeg eerste moederschap (jonger dan 29 jaar) komt vooral voor in het zuidwesten en noordoosten van Nederland. In dit patroon is weer de Biblebelt te herkennen, zoals ook bij gezinsgrootte.