1. Inleiding

Sport en culturele hobby’s vormen een belangrijk onderdeel van het dagelijks leven in Nederland. Ze kunnen op verschillende manieren bijdragen aan gezondheid en welzijn. Sport stimuleert bijvoorbeeld beweging en draagt daarmee bij aan de fysieke gezondheid. Culturele hobby’s kunnen ontspanning bieden en het mentaal welzijn ondersteunen. Daarnaast bieden zowel sport als culturele activiteiten mogelijkheden voor ontmoeting en het opbouwen en onderhouden van sociale contacten. Daarmee kunnen zij ook bijdragen aan sociale cohesie en maatschappelijke participatie (Duijvestijn et al., 2021). Van een stressvol leven met weinig beweging en weinig ontspanning is bekend dat ze risico’s met zich meebrengen voor gezondheid en welzijn (Schurink-van ’t Klooster et al., 2023; Van Campen & Olsthoorn, 2022).

De Rijksoverheid stimuleert sportdeelname en cultuurbeoefening (Rijksoverheid, z.d.-a; Rijksoverheid, z.d.-b). Dit gebeurt onder meer door financiële ondersteuning, het verlagen van drempels voor deelname en het stimuleren van een toegankelijk en inclusief aanbod. Daarnaast is er aandacht voor educatie over sport en cultuur op vroege leeftijd onderdeel te maken van de ontwikkeling van het kind. Hiermee wordt geprobeerd de verschillen in mogelijkheid tot deelname tussen bevolkingsgroepen te verkleinen. Het merendeel van de stimuleringsprogramma’s wordt georganiseerd door gemeenten (Van Eldert, 2026). De vormgeving hiervan verschilt per gemeente.

Ongeveer de helft van de mensen van 4 jaar of ouder doet wekelijks aan sport (CBS StatLine, 2025). Maar sportdeelname is ongelijk verdeeld naar achtergrondkenmerken zoals opleiding, inkomen, gezondheid en leeftijd (Grubben & Hoekman, 2021). Mensen met een hogere sociaaleconomische positie sporten vaker dan mensen in lagere sociaaleconomische posities, en mensen met gezondheidsbeperkingen nemen minder vaak deel aan sport. Sportdeelname is lager naarmate mensen ouder zijn (CBS StatLine, 2025). Het beoefenen van culturele hobby’s hangt ook sterk samen met de eerdergenoemde sociaaleconomische en demografische kenmerken, waarbij bijvoorbeeld jongeren en mensen met een hbo- of wo-opleiding vaker participeren (Boekmanstichting, 2026a).

Deelname aan sport en culturele hobby’s is niet voor iedereen even toegankelijk. Praktische en financiële drempels, zoals kosten, beschikbaarheid of afstand, spelen een rol (Bijlsma et al., 2026; Grubben & Hoekman, 2021). Zo kan sport en cultuur voor bijvoorbeeld mensen met een lager inkomen of in gebieden met minder aanbod, minder toegankelijk zijn dan voor anderen. Verdiepend onderzoek laat echter zien dat persoonlijke factoren een grotere rol spelen in het niet deelnemen aan sport en cultuur dan praktische en financiële factoren (Boekmanstichting, 2026c ; Van den Dool, 2025). Gebrek aan interesse of motivatie zijn voorbeelden van factoren die mensen kunnen weerhouden van deelname, ongeacht hun praktische of financiële situatie.

De coronapandemie had een grote impact op zowel de sport- als de cultuursector. Door lockdowns en beperkingen nam de sportdeelname af en gaf 30 tot 50 procent van de Nederlanders aan minder te zijn gaan bewegen, al bleef het aantal mensen dat wekelijks sport in 2020 gelijk aan 2019 (Duijvestijn et al., 2021). Culturele instellingen moesten tijdelijk sluiten en evenementen konden niet meer doorgaan (Brom & Schrijen, 2020).

Bestaande onderzoeken naar sport- en cultuurparticipatie richten zich meestal op afzonderlijke meetmomenten, beperkte perioden of specifieke domeinen. Dit artikel voegt een langjarig perspectief toe aan de literatuur door zowel sportdeelname als hobbybeoefening te analyseren over een periode van elf jaar (2014 tot en met 2024). Daarnaast ligt de focus van dit artikel op het in aanraking komen met bepaalde sporten en culturele hobby’s. Dit artikel richt zich niet op de wekelijkse beoefening omdat bestaande publicaties daar al over uitweiden (zie o.a. CBS StatLine, 2025; Boekmanstichting, 2026b; RIVM, 2026).

In deze publicatie wordt gekeken naar trends in participatie en specifiek naar verschillen tussen groepen. Daarnaast wordt aandacht besteed aan de verschuivingen in participatie tijdens en na de coronapandemie in 2020 en 2021. Heeft deze verstoring geleid tot tijdelijke afwijkingen of tot structurele veranderingen in patronen van deelname?

Onderzoeksvragen

De volgende onderzoeksvragen staan centraal:

1. Hoe is de deelname aan sport en hobby’s in Nederland veranderd tussen 2014 en 2024?
2. Welke veranderingen zijn zichtbaar tijdens en na de coronapandemie?
3. Hoe verschilt de deelname tussen bevolkingsgroepen?