Prevalentiemonitor Huiselijk Geweld en Seksueel Grensoverschrijdend gedrag 2024

 In deze samenvatting komen achtereenvolgens aan de orde:

• Aanleiding voor het onderzoek
• Opzet van het onderzoek
• Onderwerp van het onderzoek
• Antwoorden op de onderzoeksvragen
• Aanvullende thema's
• Maatschappelijke context van het onderzoek.

1. Aanleiding voor het onderzoek

De aanleiding voor de start van de Prevalentiemonitor Huiselijk Geweld en Seksueel Grensoverschrijdend gedrag¹⁾ (PHGSG) in 2020 was het aanbieden van het onderzoek naar de prevalentie van huiselijk geweld en kindermishandeling (Ten Boom & Wittebrood, 2019) aan de Tweede Kamer. De toenmalige minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en de toenmalige minister voor Rechtsbescherming gaven aan het van belang te vinden dat er frequenter dan voorheen onderzoek wordt gedaan naar de prevalentie van huiselijk geweld en kindermishandeling (brief d.d. 5 februari 2019). Daarnaast is als antwoord op het maatschappelijke #MeToo debat en het debat in de Tweede Kamer over het rapport van de Onderzoekscommissie seksuele intimidatie en misbruik in de sport (Commissie de Vries) destijds een motie aangenomen waarin onder meer is vastgesteld dat er geen goed beeld is van de omvang en ontwikkeling van gevallen van seksuele intimidatie en seksueel geweld. De motie verzoekt de regering onder andere om periodiek kwantitatief wetenschappelijk onderzoek te laten verrichten zodat de ontwikkelingen (primair van de omvang) van seksuele intimidatie en seksueel geweld blijvend worden gemonitord en het effect van preventiebeleid kan worden onderzocht.

Na de start van monitor in 2020 vond in 2022 de tweede meting en in 2024 de derde meting plaats. Dit rapport beschrijft de resultaten van de derde (en laatste) meting.

2. Opzet van het onderzoek

De cijfers in deze publicatie zijn gebaseerd op een internetenquête onder een steekproef van de Nederlandse bevolking van 16 jaar of ouder (bijna 14,8 miljoen mensen). Voor het onderzoek zijn honderdduizend mensen benaderd. Ruim 25 duizend mensen hebben de vragenlijst ingevuld, een respons van 25,6 procent. Dit grote aantal respondenten maakt het mogelijk om betrouwbare en gedetailleerde uitspraken te doen over de prevalentie van huiselijk geweld en seksueel grensoverschrijdend gedrag in Nederland.

3. Onderwerp van het onderzoek

De monitor beschrijft de aard en de mate waarin huiselijk geweld en seksueel grensoverschrijdend gedrag in Nederland voorkomen. De data zijn gebaseerd op zelfrapportage, dit betekent dat de respondent verslag doet van zijn eigen gevoelens en ervaringen. Bij huiselijk geweld gaat het om vormen van psychisch geweld in huiselijke kring, fysiek geweld in huiselijke kring, stalking door ex-partner en seksueel grensoverschrijdend gedrag die gepleegd worden door iemand uit de huiselijke kring. De term ‘huiselijke kring’ heeft betrekking op de sociale relatie tussen slachtoffer en pleger. Tot de huiselijke kring worden gezins- en familieleden en ook eventuele (ex-)partners gerekend. Met ‘huiselijke kring’ wordt niet de locatie bedoeld: de voorvallen hoeven niet per se thuis te hebben plaatsgevonden. Seksueel grensoverschrijdend gedrag omvat alle vormen van seksuele intimidatie en seksueel geweld. Seksueel grensoverschrijdend gedrag kan binnen en buiten de huiselijke kring plaatsvinden, zowel online als offline (in de ‘echte wereld’).

In deze monitor worden achtereenvolgens de volgende vormen van huiselijk geweld en seksueel grensoverschrijdend gedrag besproken: psychisch geweld in huiselijke kring, fysiek geweld in huiselijke kring, stalking door ex-partner, offline seksuele intimidatie, online seksuele intimidatie en fysiek seksueel geweld. Gevraagd is naar ervaringen die hebben plaatsgevonden in de periode van vijf jaar en 12 maanden voorafgaand aan het onderzoek. Het slachtofferschap staat centraal. Aangezien het veldwerk van dit onderzoek in maart en april 2024 plaatsvond, heeft de jaarprevalentie van slachtofferschap betrekking op de periode maart/april 2023 tot en met maart/april 2024. Ook komt naar voren in welke mate dit slachtofferschap een structureel karakter heeft (dat wil zeggen ten minste maandelijks plaatsvindt).

Het slachtofferschap van huiselijk geweld en seksueel grensoverschrijdend gedrag is uitgesplitst naar relevante kenmerken van slachtoffers zoals geslacht, genderidentiteit, leeftijd, seksuele oriëntatie, herkomst, de positie van de persoon in het huishouden, het welvaartsniveau van het huishouden en de stedelijkheid van de woongemeente. Uitleg over deze kenmerken is te vinden in paragraaf 1.2 van de Inleiding.

Ook wordt beschreven wie de plegers zijn, wat de gevolgen voor de slachtoffers zijn, en met wie de slachtoffers over hun ervaringen hebben gepraat. Aanvullende onderwerpen zijn slachtofferschap van huiselijk geweld en seksueel grensoverschrijdend gedrag in de kinderjaren of in een andere periode in het leven, het zelf plegen van huiselijk geweld en seksueel grensoverschrijdend gedrag, en het vermoeden, horen of zien van huiselijk geweld en seksueel grensoverschrijdend gedrag bij iemand in de omgeving.

4. Antwoorden op de onderzoeksvragen

Voor de monitor zijn in overleg met het Wetenschappelijk Onderzoek en Datacentrum (WODC) een aantal doelstellingen en daaraan gekoppelde onderzoeksvragen geformuleerd. Deze worden hieronder weergegeven en beantwoord.

Jaarprevalentie huiselijk geweld

In 2024 gaf 9 procent van de bevolking van 16 jaar of ouder (bijna 1,3 miljoen mensen) aan in de afgelopen 12 maanden slachtoffer te zijn geweest van een of meerdere vormen van huiselijk geweld. Het gaat hier ook om huiselijk geweld van seksueel grensoverschrijdende aard. Bijna 7 procent van de mensen van 16 jaar of ouder (990 duizend mensen) is structureel slachtoffer geweest van huiselijk geweld, dit betekent dat ze in de afgelopen 12 maanden ten minste één bepaalde vorm van huiselijk geweld (bijna) dagelijks, wekelijks of maandelijks hebben meegemaakt.

Uitgesplitst naar de verschillende vormen van huiselijk geweld werd 6 procent slachtoffer van psychisch geweld in huiselijke kring (870 duizend mensen). Het gaat dan bijvoorbeeld om voorvallen waarbij het slachtoffer structureel (maandelijks, wekelijks of dagelijks) wordt geïntimideerd, gekleineerd of gecontroleerd. Een specifieke vorm van psychisch geweld in huiselijke kring is dwingende controle in huiselijke kring. Hiervan werd 1 procent (bijna 200 duizend mensen) in de afgelopen 12 maanden slachtoffer.

In de afgelopen 12 maanden gaf 4 procent van de mensen van 16 jaar of ouder (ruim 530 duizend mensen) aan slachtoffer te zijn geweest van fysiek geweld in huiselijke kring, waarvan 9 procent (50 duizend mensen) zei dat dit geweld structureel plaatsvond. Fysiek geweld gaat over ervaringen waarbij werd gedreigd met geweld, het slachtoffer werd verwond of een poging daartoe werd gedaan. De voorvallen lopen uiteen van dreigen met pijn doen tot poging tot verstikking of verwondingen door het gebruik van wapens.

Van de mensen van 16 jaar of ouder met een ex-partner gaf 2 procent (ruim 210 duizend mensen) aan in de afgelopen 12 maanden slachtoffer te zijn geweest van stalking door een ex-partner. Door het herhaalde karakter gaat het bij stalking, net zoals bij psychisch geweld, per definitie om een structurele vorm van huiselijk geweld.

Jaarprevalentie seksueel grensoverschrijdend gedrag

In 2024 werd 12 procent van de bevolking van 16 jaar of ouder (ruim 1,7 miljoen mensen) slachtoffer van een of meer vormen van seksueel grensoverschrijdend gedrag in de afgelopen 12 maanden. Van de mensen van 16 jaar of ouder werd 2 procent (230 duizend mensen) structureel slachtoffer van deze vorm van geweld.

Uitgesplitst naar de verschillende vormen van seksueel grensoverschrijdend gedrag, gaf 8 procent van de mensen van 16 jaar of ouder (bijna 1,2 miljoen mensen) aan in de afgelopen 12 maanden slachtoffer te zijn geweest van offline seksuele intimidatie²⁾. Bij 14 procent van de slachtoffers (ruim 160 duizend mensen) had de intimidatie een structureel karakter. Offline seksuele intimidatie gaat over ervaringen met seksuele intimidatie die plaatsvonden in de ‘echte wereld’, dus niet online, waarbij er geen lichamelijk contact was tussen pleger en slachtoffer. Deze vorm van seksuele intimidatie kan variëren van seksueel getinte opmerkingen tot het moeten aanschouwen van seksuele handelingen.

Van de bevolking van 16 jaar of ouder gaf 5 procent (ruim 760 duizend mensen) aan dat ze in de afgelopen 12 maanden slachtoffer zijn geweest van online seksuele intimidatie. Voor 14 procent van de slachtoffers (bijna 105 duizend mensen) was dit structureel. Bij deze vorm van intimidatie gaat het om ongewenst seksueel gedrag dat via het internet, bijvoorbeeld via sociale media, WhatsApp, (video)chat of e-mail, plaatsvond. Voorbeelden zijn seksueel kwetsende opmerkingen of gedwongen worden om online seksuele handelingen te verrichten.

Van de mensen van 16 jaar of ouder zei 4 procent (ruim 520 duizend mensen) in de afgelopen 12 maanden slachtoffer te zijn geweest van fysiek seksueel geweld. Voor 4 procent van de slachtoffers (bijna 20 duizend mensen) was dit structureel. Het gaat om situaties waarbij grensoverschrijdend lichamelijk contact plaatsvond, variërend van ongewenste aanrakingen tot verkrachting.

Overlap tussen huiselijk geweld en seksueel grensoverschrijdend gedrag

Huiselijk geweld kan seksueel grensoverschrijdend van aard zijn, en andersom kan seksueel grensoverschrijdend gedrag in huiselijke kring plaatsvinden. Deze overlap tussen huiselijk geweld en seksueel grensoverschrijdend gedrag is relatief klein: 1 procent van de mensen van 16 jaar of ouder (bijna 205 duizend mensen) werd slachtoffer van huiselijk seksueel grensoverschrijdend gedrag, terwijl 8 procent (1,2 miljoen mensen) slachtoffer werd van huiselijk geweld dat geen seksueel grensoverschrijdend karakter had. Omgekeerd vindt seksueel grensoverschrijdend gedrag voor het grootste deel niet in huiselijke kring plaats: 11 procent van de mensen van 16 jaar of ouder (bijna 1,6 miljoen mensen) is slachtoffer geweest van seksueel grensoverschrijdend gedrag door een (al dan niet onbekende) pleger buiten de huiselijke kring. Bij 1 procent (bijna 205 duizend mensen) gebeurde dit binnen de huiselijke kring.

Ontwikkeling huiselijk geweld 2020–2024

De jaarprevalentie van huiselijk geweld in 2024 (9 procent) verschilt niet van die van 2020 en 2022 (toen ook 9 procent). Dit geldt ook voor de onderliggende vormen van huiselijk geweld: psychisch geweld in huiselijke kring (6 procent in alle drie de jaren), fysiek geweld in huiselijke kring (4 procent in alle drie de jaren), en stalking door een ex-partner (2 procent in alle drie de jaren).

Ontwikkeling seksueel grensoverschrijdend gedrag 2020–2024

In 2024 was de jaarprevalentie van seksueel grensoverschrijdend gedrag 12 procent, vergelijkbaar met 2020 (11 procent), maar lager dan in 2022 (13 procent). De jaarprevalentie van offline seksuele intimidatie is in 2024 (8 procent) hoger dan in 2020 (toen 7 procent), maar vergelijkbaar met 2022 (toen 9 procent). De jaarprevalentie van online seksuele intimidatie is in 2024 (5 procent), na een stijging in 2022 (toen 6 procent), weer vergelijkbaar met 2020 (toen 5 procent). Tussen 2020 en 2024 is het aandeel slachtoffers van fysiek seksueel geweld in de afgelopen 12 maanden niet significant veranderd (in 2020 en 2022 was dat 3 procent en in 2024 is dat 4 procent).

Verschillen in slachtofferschap huiselijk geweld tussen bevolkingsgroepen

Vrouwen zijn ongeveer even vaak slachtoffer van huiselijk geweld als mannen (10 tegen 7 procent, geen significant verschil). Jongeren zijn vaker slachtoffer dan ouderen. In 2024 werd 24 procent van de 16- tot 18-jarigen in de afgelopen 12 maanden slachtoffer van huiselijk geweld. Bij 18- tot 24-jarigen was dat 19 procent. Van de 65-plussers was 2 procent slachtoffer. Ook bi-plus vrouwen (17 procent) en mensen die zich identificeren als non-binair/genderqueer (26 procent) worden relatief vaak slachtoffer.

Verschillen in slachtofferschap seksueel grensoverschrijdend gedrag tussen bevolkingsgroepen

Bij seksueel grensoverschrijdend gedrag zijn vrouwen meer dan twee keer zo vaak slachtoffer dan mannen (16 tegen 7 procent). Jongeren zijn vaker slachtoffer dan ouderen. In 2024 was 25 procent van de 16- tot 18-jarigen en 30 procent van de 18- tot 24-jarigen slachtoffer. Bij 65-plussers was dat 3 procent. Van de jonge vrouwen van 16 tot 18 jaar is ruim een derde (36 procent) slachtoffer geweest van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Bij vrouwen van 18 tot 24 jaar was dat twee vijfde (43 procent). Bi-plus vrouwen en mensen die zich identificeren als non-binair/genderqueer zijn relatief vaak slachtoffer (respectievelijk 34 en 31 procent). Ook mensen met een afgeronde hbo- of wo-opleiding en inwoners van meer verstedelijkte gemeenten zijn relatief vaak slachtoffer (respectievelijk 14 procent en 16 procent).

Huiselijk geweld wordt het vaakst door een partner of ex-partner gepleegd. Bij psychisch geweld in huiselijke kring geeft 41 procent van de slachtoffers aan dat de partner de pleger was, 19 procent noemt de ex-partner. Bij fysiek geweld in huiselijke kring liggen deze percentages met respectievelijk 31 en 11 procent lager. Ouders, broers, zussen, kinderen of andere familieleden worden minder vaak als pleger aangewezen.

Bij seksueel grensoverschrijdend gedrag komt het overgrote deel van de plegers niet uit huiselijke kring. Bij offline en online seksuele intimidatie ging het bij ongeveer de helft van de slachtoffers om een onbekende. Bij fysiek seksueel geweld kennen de meeste slachtoffers (61 procent) de pleger. Plegers van buiten de huiselijke kring die relatief vaak genoemd worden zijn kennissen van uitgaan/feestjes, collega’s, dates, goede vrienden/vriendinnen, en – bij online seksuele intimidatie – online kennissen.

Bij de interpretatie van de cijfers over de gevolgen moet rekening worden gehouden met het feit dat binnen de onderscheiden vormen van huiselijk geweld en seksueel grensoverschrijdend gedrag de voorvallen qua ernst en impact op het slachtoffer sterk kunnen verschillen. Bij fysiek seksueel geweld variëren de onderzochte voorvallen van bijvoorbeeld ongewenst zoenen tot ongewenste geslachtsgemeenschap (verkrachting). Duidelijk is dat de negatieve gevolgen voor de slachtoffers van het eerstgenoemde voorval anders zijn dan die voor de slachtoffers van het laatstgenoemde voorval. Dat blijkt ook uit de cijfers.

In 2024 zei 64 procent van de slachtoffers van psychisch geweld in huiselijke kring in de afgelopen 12 maanden negatieve gevolgen te hebben (gehad). Van de slachtoffers van fysiek geweld in huiselijk kring gaf 49 procent dat aan, van de slachtoffers van stalking door de ex-partner 67 procent.

Slachtoffers van offline seksuele intimidatie (24 procent), online seksuele intimidatie (20 procent) en fysiek seksueel geweld (32 procent) zeiden negatieve gevolgen te ervaren van het voorval. Het is belangrijk om op te merken dat bij fysiek seksueel geweld een ruime meerderheid (66 procent) gevolgen ondervindt als enkel wordt gekeken naar seksuele handelingen (ongewenste ervaringen met aftrekken of vingeren, orale seks, geslachtsgemeenschap of anale seks).

Wanneer gekeken wordt naar de aard van de gevolgen, komen bij huiselijk geweld psychische problemen het meest voor, gevolgd door relatieproblemen. Bij seksueel grensoverschrijdend gedrag zijn psychische problemen ook het meest genoemde negatieve gevolg, gevolgd door seksuele problemen.

De meerderheid van de slachtoffers van huiselijk geweld praat met iemand over hun ervaringen. Van de slachtoffers van huiselijk geweld zegt, afhankelijk van de ervaring, 70 tot 80 procent met iemand te hebben gepraat. Het meest wordt gesproken met mensen in de eigen sociale kring: vooral met vrienden/vriendinnen (30 tot 50 procent), de partner (20 tot 40 procent) of andere gezins- of familieleden (30 tot 40 procent). Ook wordt relatief vaak met professionele hulpverleners gesproken, zoals (huis)artsen, psychologen of maatschappelijk werkers (ongeveer 30 procent).

Afhankelijk van de ervaring, praat 60 tot 70 procent van de slachtoffers van seksueel grensoverschrijdend gedrag met iemand over hun ervaringen. Met vrienden/vriendinnen (35 tot 50 procent) wordt het meest gesproken, gevolgd door de partner (15 tot 25 procent) en andere gezins- of familieleden (10 tot 15 procent). Met professionele hulpverleners praat 5 tot 10 procent van de slachtoffers.

Slachtoffers leggen naar verhouding weinig contact met instanties zoals de politie, Veilig Thuis en het Centrum Seksueel Geweld. Afhankelijk van de ervaring wordt door 4 tot 9 procent van de slachtoffers van huiselijk geweld gepraat met de politie. Bij slachtoffers van seksueel grensoverschrijdend gedrag is dat 1 procent. Met medewerkers van Veilig Thuis praten, afhankelijk van de ervaring, 2 tot 3 procent van de slachtoffers van huiselijk geweld. Met hulpverleners van het Centrum Seksueel Geweld praten minder dan 0,5 procent van de slachtoffers van seksueel grensoverschrijdend gedrag.

5. Aanvullende thema’s

Huiselijk geweld en seksueel grensoverschrijdend gedrag in de kinderjaren

In 2024 gaf 16 procent van de mensen van 16 jaar of ouder aan dat zij in de kinderjaren (tot 12-jarige leeftijd) slachtoffer zijn geweest van fysiek geweld in huiselijke kring. Ongeveer 6 procent was in hun kinderjaren slachtoffer van respectievelijk offline seksuele intimidatie en van fysiek seksueel geweld. Online seksuele intimidatie werd door 4 procent als kind meegemaakt. Deze vorm van intimidatie kan alleen de relatief jongere generaties hebben getroffen omdat er vroeger nog geen internet was.

Het slachtofferschap in de kinderjaren hangt samen met het recente slachtofferschap. Zo had twee vijfde (41 procent) van de slachtoffers van fysiek geweld in huiselijke kring voor hun twaalfde levensjaar ook te maken met deze vorm van geweld. Van de mensen die in 2024 geen slachtoffer zijn geweest is dit 15 procent. Ook bij offline seksuele intimidatie (19 tegen 4 procent), online seksuele intimidatie (14 tegen 2 procent) en fysiek seksueel geweld (15 tegen 6 procent) ligt het aandeel slachtoffers hoger bij mensen die ook in hun kinderjaren slachtoffer waren.

Huiselijk geweld en seksueel grensoverschrijdend gedrag gedurende het leven

Een kwart van de bevolking van 16 jaar of ouder is weleens slachtoffer geweest van fysiek geweld in huiselijke kring (25 procent). Een vijfde kreeg op enig moment in zijn leven te maken met offline seksuele intimidatie (20 procent). Eveneens 20 procent kreeg te maken met fysiek seksueel geweld. Ruim 10 procent is ooit slachtoffer geweest van online seksuele intimidatie.

Zelfgerapporteerd plegerschap van huiselijk geweld en seksueel grensoverschrijdend gedrag

Van de mensen van 16 jaar of ouder geeft 2 procent aan dat het in de afgelopen 12 maanden weleens is voorgekomen dat zijzelf binnen de huiselijke kring lichamelijk agressief, controlerend en/of intimiderend zijn geweest. Ook kan het gaan om ongewenst seksueel gedrag of het stalken van een ex-partner. Dit zijn ongeveer 300 duizend mensen. Tussen 2020 en 2024 is het aandeel zelfgerapporteerd plegerschap niet gewijzigd.

Het slachtofferschap van huiselijk geweld en/of seksueel grensoverschrijdend gedrag in de huiselijk kring hangt samen met het zelfgerapporteerd plegerschap. Van de mensen die zeggen slachtoffer te zijn geweest van huiselijk geweld, geeft 12 procent aan zelf ook agressief, controlerend of intimiderend gedrag te hebben vertoond in de huiselijke kring. Van de mensen die geen slachtoffer zijn geweest is dit 1 procent. Ook mensen die aangeven in de kindertijd slachtoffer te zijn geweest van fysiek geweld in huiselijke kring, seksuele intimidatie en/of seksueel geweld geven met 6 procent vaker aan zelf pleger te zijn dan mensen die geen slachtoffer waren in de kindertijd (1 procent).

Ervaringen met huiselijk geweld en seksueel grensoverschrijdend gedrag bij iemand in omgeving

In totaal geeft 26 procent aan weleens ervaringen te hebben gehad met huiselijk geweld bij iemand in de omgeving. Bij 18 procent gaat het om een vermoeden, en 11 procent heeft het (ook) gehoord of gezien. Seksueel grensoverschrijdend gedrag wordt minder vaak vermoed (7 procent) en/of waargenomen in de omgeving (7 procent). In totaal geeft 13 procent aan weleens ervaringen te hebben gehad met seksueel grensoverschrijdend gedrag bij iemand in de omgeving.

Van de mensen die weleens hebben gehoord of gezien dat huiselijk geweld in hun omgeving plaatsvond, heeft 7 procent ingegrepen. Bij seksueel grensoverschrijdend gedrag geeft 11 procent dat aan.

Vaker wordt er met iemand over de ervaringen gepraat. Bijna driekwart (73 procent) zegt dit te hebben gedaan toen zij huiselijk geweld in hun omgeving vermoedden, hoorden of zagen. Als het gaat om seksueel grensoverschrijdend gedrag geeft eveneens 73 procent dit aan. In de meeste gevallen is gesproken met het slachtoffer zelf. Met de (vermoedelijke) pleger, een hulpverlener of de politie is minder vaak gepraat.

6. Maatschappelijke context

Coronapandemie

Waar in 2020 en 2022 de coronapandemie impact heeft gehad op de prevalentiecijfers van huiselijk geweld en seksueel grensoverschrijdend gedrag, speelde dit niet in dezelfde mate in 2024. Er waren toen aanzienlijk minder gevallen van corona en van beperkende maatregelen was geen sprake meer. In de vergelijking van deze jaarprevalenties moet rekening worden gehouden met het verschil in maatschappelijke context als gevolg van de coronapandemie.

Media-aandacht

Daarnaast speelde er in 2022 nog een ander maatschappelijk thema dat in 2020 en 2024 niet zodanig actueel was: de media-aandacht voor seksueel grensoverschrijdend gedrag. De gebeurtenissen bij The Voice of Holland naar aanleiding van het online programma BOOS zijn hier een voorbeeld van. Er zijn aanwijzingen dat de aandacht voor dit thema tot een verhoogde rapportage van seksueel grensoverschrijdend gedrag heeft geleid. De nasleep hiervan kan ook nog van invloed zijn op de uitkomsten van PHGSG 2024.

Hoeveel Nederlanders waren in 2024 slachtoffer van huiselijk geweld en van seksueel grensoverschrijdend gedrag? Wie zijn de plegers van dit geweld? Wat zijn de gevolgen voor het slachtoffer? Praten ze over hun ervaringen? En hoe heeft het slachtofferschap van huiselijk geweld en van seksueel grensoverschrijdend gedrag zich tussen 2020 en 2024 ontwikkeld? Deze vragen, en nog meer, worden in deze Prevalentiemonitor Huiselijk Geweld en Seksueel Grensoverschrijdend gedrag (PHGSG) 2024 beantwoord.

Deze publicatie heeft als doel de jaarprevalentie van huiselijk geweld en seksueel grensoverschrijdend gedrag in Nederland van de bevolking van 16 jaar of ouder systematisch in beeld te brengen. Ook wordt onderzocht of de jaarprevalentie in de tijd aan verandering onderhevig is. In deze editie (2024) gaat het om de tweede vervolgmeting. In 2020 was de eerste meting en in 2022 de eerste vervolgmeting. Herhaling van de monitor in 2026 en 2028 wordt op een later moment bepaald. Mogelijk maken eventuele volgende metingen langetermijntrends in de ontwikkeling van huiselijk geweld en seksueel grensoverschrijdend gedrag inzichtelijk.

De aanleiding om in 2020 te starten met de monitor was het aanbieden van het onderzoek naar de prevalentie van huiselijk geweld en kindermishandeling (Ten Boom & Wittebrood, 2019) aan de Tweede Kamer. De toenmalige minister van VWS en de toenmalige minister voor Rechtsbescherming gaven aan het van belang te vinden dat er vaker dan voorheen onderzoek wordt gedaan naar de prevalentie van huiselijk geweld en kindermishandeling (brief d.d. 5 februari 2019³⁾). Daarnaast is naar aanleiding van het maatschappelijke #MeToo debat en het debat in de Tweede Kamer over het rapport van de Onderzoekscommissie seksuele intimidatie en misbruik in de sport (Commissie de Vries) destijds een motie aangenomen waarin onder meer wordt vastgesteld dat er geen goed beeld is van de omvang en ontwikkeling van seksuele intimidatie en seksueel geweld⁴⁾. De motie verzocht de regering onder andere om kwantitatief wetenschappelijk onderzoek te laten verrichten, dat periodiek herhaald wordt, zodat de ontwikkelingen (primair van de omvang) van seksuele intimidatie en seksueel geweld blijvend worden gemonitord en het effect van preventiebeleid kan worden onderzocht.

Om aan de toezegging en motie die de aanleiding voor het onderzoek vormden tegemoet te komen, heeft het Wetenschappelijk Onderzoek en Datacentrum (WODC) op verzoek van het ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV) en het ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport (VWS) aan het CBS gevraagd een tweejaarlijkse monitor te ontwikkelen naar de jaarprevalentie van huiselijk geweld, seksuele intimidatie en seksueel geweld onder de Nederlandse bevolking van 16 jaar of ouder.

1.1 Opzet van het onderzoek

Doelstelling en onderzoeksvragen

De PHGSG heeft als doelstelling het verkrijgen van inzicht in de aard en omvang van slachtofferschap van huiselijk geweld, seksuele intimidatie en seksueel geweld onder de Nederlandse bevolking van 16 jaar of ouder. Ook het verkrijgen van inzicht in de trend van de jaarprevalentie van huiselijk geweld, seksuele intimidatie en seksueel geweld is een doelstelling van de monitor.

Daarnaast dient de monitor antwoord te geven op de volgende vragen:

• Bestaan er verschillen in de aard en omvang van slachtofferschap van huiselijk geweld, seksuele intimidatie en seksueel geweld tussen verschillende bevolkingsgroepen (geslacht, leeftijd, seksuele oriëntatie en andere relevante groepen)?
• Wie zijn de plegers van huiselijk geweld, seksuele intimidatie en seksueel geweld?
• Wat zijn de door slachtoffers ervaren gevolgen van huiselijk geweld, seksuele intimidatie en seksueel geweld?
• In hoeverre praten slachtoffers van huiselijk geweld, seksuele intimidatie en seksueel geweld met anderen over hun ervaringen?

Er komt ook een aantal aanvullende thema’s aan de orde. Het gaat daarbij om slachtofferschap in de kinderjaren of in een andere periode in het leven, het zelfgerapporteerd plegerschap en ervaringen die mensen hebben met huiselijk geweld of seksueel grensoverschrijdend gedrag bij iemand in hun omgeving.

Dataverzameling

De cijfers in de PHGSG 2024 zijn gebaseerd op een internetenquête onder de Nederlandse bevolking van 16 jaar of ouder (bijna 14,8 miljoen mensen). Het onderzoek vond plaats tussen begin maart en eind april 2024. Voor het onderzoek zijn honderdduizend mensen benaderd. Ruim 25 duizend mensen hebben de vragenlijst ingevuld, een respons van 25,6 procent. Dat is hoger dan in 2022 (toen 24,2 procent), maar lager dan in 2020 (toen 30,5 procent). Het grote aantal respondenten maakt het mogelijk om betrouwbare en gedetailleerde uitspraken te doen over de prevalentie van huiselijk geweld en seksueel grensoverschrijdend gedrag in Nederland. 

Projectvoering en begeleidingscommissie

De monitor is uitgevoerd door het CBS als aanvullende statistische dienst voor het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC). De begeleiding van het onderzoek is gedaan door een commissie die naast vertegenwoordigers van het WODC bestaat uit inhoudelijke en methodologische experts van wetenschappelijke kennisinstellingen (Tilburg University, Universiteit Utrecht en Verwey-Jonker Instituut) en vertegenwoordigers van het ministerie van JenV en het ministerie van VWS.

De publicatie wordt uitgebracht als webpublicatie en in pdf-vorm, en is beschikbaar via de website van het CBS en het WODC.

1.2 Concepten en operationaliseringen

Huiselijk geweld en seksueel grensoverschrijdend gedrag

Bij huiselijk geweld gaat het om vormen van psychisch geweld (waaronder dwingende controle) in huiselijke kring, fysiek geweld in huiselijke kring, stalking door een ex-partner en seksueel grensoverschrijdend gedrag gepleegd door iemand uit de huiselijke kring. De term ‘huiselijke kring’ gaat over de sociale relatie tussen slachtoffer en pleger. Tot de huiselijke kring worden gezins- en familieleden en ook eventuele (ex-)partners gerekend. Met ‘huiselijke kring’ wordt niet de locatie bedoeld: ervaringen hoeven niet per se thuis te hebben plaatsgevonden. Seksueel grensoverschrijdend gedrag gaat over alle vormen van seksuele intimidatie en geweld. Seksueel grensoverschrijdend gedrag kan binnen en buiten de huiselijke kring plaatsvinden, zowel offline als online.

Huiselijk geweld en seksueel grensoverschrijdend gedrag hebben overlap: seksuele voorvallen die in huiselijke kring plaatsvinden vallen ook onder huiselijk geweld. Ondanks deze overlap is er in deze publicatie gekozen voor een aparte beschrijving van de prevalentie van huiselijk geweld en die van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Het samenvoegen ervan zou geen recht doen aan de inhoudelijke en beleidsmatig relevante verschillen tussen beide vormen van geweld.

Conceptualisering

In deze paragraaf worden de belangrijkste concepten die in deze monitor centraal staan en de operationalisering ervan toegelicht. Hieronder volgt een overzicht van de vormen van huiselijk geweld en seksueel grensoverschrijdend gedrag waarnaar is gevraagd en voorbeelden van onderzoeksitems waarmee deze in de vragenlijst zijn geoperationaliseerd. In totaal zijn er meer dan zestig items aan de respondenten voorgelegd. Deze zijn beschreven in de afzonderlijke hoofdstukken. Voor de exacte formulering van de items kan de vragenlijst worden geraadpleegd⁵⁾.

In de Onderzoeksverantwoording is beschreven hoe op basis van deze afzonderlijke vormen van huiselijk geweld, seksuele intimidatie en seksueel geweld de bredere concepten ‘huiselijk geweld’ en ‘seksueel grensoverschrijdend gedrag’ zijn geoperationaliseerd.

Achtergrondkenmerken

Het slachtofferschap van huiselijk geweld en seksueel grensoverschrijdend gedrag is uitgesplitst naar kenmerken van slachtoffers zoals geslacht, genderidentiteit, leeftijd, seksuele oriëntatie, herkomst, de positie van de persoon in het huishouden, het welvaartsniveau van het huishouden en de stedelijkheid van de woongemeente. Hieronder worden enkele van deze kenmerken nader toegelicht.

Genderidentiteit

Hoe iemand zich voelt op het vlak van gender wordt ook wel genderidentiteit genoemd. Dit hoeft niet per se samen te hangen met het geslacht toegewezen bij de geboorte. Iemand kan zich vrouw of man voelen, maar er zijn ook andere genderidentiteiten zoals non-binair of genderqueer. In de PHGSG 2024 wordt voor het eerst gevraagd naar genderidentiteit. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen vrouw, man en non-binair/genderqueer (NBGQ). Deze laatste groep is een overkoepelende term voor iedereen die zich niet eenduidig als man of vrouw identificeert.

Seksuele oriëntatie

Het kenmerk seksuele oriëntatie beschrijft tot wie iemand zich seksueel aangetrokken voelt. In PHGSG 2024 wordt ten opzichte van de voorgaande metingen een iets afwijkende indeling gebruikt. Waar in 2020 en 2022 de indeling van seksuele oriëntatie was gebaseerd op iemands geslacht, wordt in 2024 iemands genderidentiteit gebruikt. Op basis hiervan wordt onderscheid gemaakt tussen heteroseksueel (alleen aangetrokken tot iemand van het tegenovergestelde gender), homoseksueel (alleen aangetrokken tot iemand van hetzelfde gender), bi-plus (aangetrokken voelen tot meer dan één gender) en aseksueel (niet of nauwelijks aangetrokken tot andere mensen). Waar voorheen de term ‘biseksueel’ werd gebruikt, wordt nu gesproken over bi-plus. Dit is een bredere en meer inclusieve term.

Herkomst

In PHGSG 2020 en 2022 werd gebruik gemaakt van het kernmerk migratieachtergrond. In 2022 is het CBS overgegaan op een nieuwe indeling en terminologie. Herkomst wordt bepaald op basis van de vraag of een persoon en diens ouders wel of niet in Nederland zijn geboren, dan wel in combinatie met het herkomstland. In deze publicatie wordt onderscheid gemaakt tussen mensen met een Nederlandse herkomst (zelf en beide ouders in Nederland geboren), mensen met een Europese herkomst (zelf en/of beide ouders in een ander Europees land dan Nederland geboren) en mensen met een herkomst buiten Europa (zelf en/of beide ouders in een land buiten Europa geboren).

Welvaartsniveau van het huishouden

Het welvaartsniveau wordt gebaseerd op het gestandaardiseerd besteedbaar inkomen en het vermogen van huishoudens. Op basis van het inkomen en welvaart van het huishouden zijn huishoudens opnieuw geordend van laag naar hoog en in vijf gelijke groepen (kwintielgroepen) ingedeeld. Huishoudens in de laagste welvaartsgroep hebben een laag inkomen én een laag vermogen. Naarmate het inkomen of vermogen hoger is, wordt een huishouden in een hogere groep (kwintiel) ingedeeld. Alle mensen in een huishouden behoren tot dezelfde kwintielgroep als het huishouden.

Stedelijkheid van de woongemeente

Het kenmerk stedelijkheid van de woongemeente zegt iets over de adressendichtheid in de omgeving, in dit geval die van de woongemeente. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen zeer sterk stedelijk (2500 of meer adressen per km²), sterk stedelijk (1500 tot 2500 adressen per km²), matig stedelijk (1000 tot 1500 adressen per km²), weinig stedelijk (500 tot 1000 adressen per km²) en niet stedelijk (minder dan 500 adressen per km²).

1.3 Leeswijzer

In de hoofdstukken 2 tot en met 7 worden de afzonderlijke vormen van huiselijk geweld en seksueel grensoverschrijdend gedrag behandeld: psychisch geweld in huiselijke kring, fysiek geweld in huiselijke kring, stalking door ex-partner, offline seksuele intimidatie, online seksuele intimidatie en fysiek seksueel geweld.
In hoofdstuk 8 komen aanvullende thema’s aan bod: slachtofferschap in de kinderjaren, slachtofferschap ooit in het leven, het zelf pleger zijn, en vermoedens van of ervaringen met huiselijk geweld en seksueel grensoverschrijdend gedrag in de omgeving. Hoofdstuk 9 geeft een totaalbeeld van huiselijk geweld en seksueel grensoverschrijdend gedrag. Afgesloten wordt met conclusies in hoofdstuk 10.

Elk hoofdstuk heeft in grote lijnen dezelfde opbouw. Eerst wordt de prevalentie beschreven: welk deel van de Nederlandse bevolking van 16 jaar of ouder is in de afgelopen 5 jaar en in de afgelopen 12 maanden slachtoffer geweest van een of meerdere vormen van huiselijk geweld of seksueel grensoverschrijdend gedrag?  Vervolgens is beschreven welk deel van deze slachtoffers heeft aangegeven structureel slachtoffer te zijn geweest. Ook het aantal vormen van geweld en de mate waarin slachtoffers daarmee werden geconfronteerd komen aan de orde. Verder is beschreven wie de plegers waren, wat de gevolgen voor het slachtoffer zijn/waren, en met wie het slachtoffer over de ervaringen heeft gepraat.

Af en toe wordt iets afgeweken van deze opbouw. Bij voorvallen zoals psychisch geweld in huiselijke kring en stalking door de ex-partner ontbreekt de passage over slachtofferschap. Deze vormen hebben immers per definitie een structureel karakter. Bij voorvallen zoals fysiek seksueel geweld daarentegen zijn extra thema’s toegevoegd, zoals de pressiemiddelen die de pleger tegenover het slachtoffer heeft gebruikt en de reactie van het slachtoffer op het geweld.

De bijlagen bevatten tabellen met de belangrijkste cijfers uit deze publicatie, een onderzoeksverantwoording, een verwijzing naar meer cijfermateriaal, een Engelstalige versie van de samenvatting, literatuurreferenties, en een lijst van mensen die aan deze publicatie hebben meegewerkt.

Dit hoofdstuk gaat over geweld in huiselijke kring waarbij de pleger structureel verbaal agressief, dreigend en/of intimiderend is naar het slachtoffer. Psychisch geweld loopt uiteen van treiteren en pesten tot vernederen, intimideren en bedreigen. Een specifieke vorm van psychisch geweld is dwingende controle. Deze vorm wordt aan het einde van het hoofdstuk apart belicht.

2.1 Slachtofferschap

In 2024 gaf 6 procent van de bevolking van 16 jaar of ouder (870 duizend mensen) aan dat zij in de afgelopen 12 maanden slachtoffer zijn geweest van een of meerdere vormen van psychisch geweld door iemand uit de huiselijke kring. Dit is vergelijkbaar met 2020 en 2022. Ook de prevalenties van de onderliggende vormen van psychisch geweld zijn niet veranderd tussen 2020 en 2024.

Situaties waarin de pleger het slachtoffer structureel (maandelijks of vaker) kleineerde of vernederde, worden het vaakst genoemd (3 procent). Verder geeft 2 procent aan structureel te maken hebben gehad met schreeuwen, gillen, beledigen, vloeken, bang maken en/of intimidatie in de huiselijke kring.

Slachtoffers naar kenmerken

Vrouwen krijgen vaker dan mannen te maken met psychisch geweld in de huiselijke kring (7 tegen 5 procent). Ook jongeren tot 24 jaar hebben hier vaker mee te maken dan oudere leeftijdsgroepen. Zo geeft 16 procent van de 16- tot 18-jarigen en 12 procent van de 18- tot 24-jarigen aan in de afgelopen 12 maanden slachtoffer te zijn geweest van psychisch geweld.

Homoseksuele en bi-plus vrouwen krijgen relatief vaak te maken met psychisch geweld in huiselijke kring. Naast seksuele oriëntatie speelt ook genderidentiteit een rol in de mate van slachtofferschap. Zo krijgen mensen die zich identificeren als non-binair of genderqueer (dus niet eenduidig als man of als vrouw) relatief vaak te maken met psychisch geweld in huiselijke kring (zie Tabellenset). Van de non-binair/genderqueer mensen heeft 21 procent in de afgelopen 12 maanden te maken gehad met deze vorm van geweld.

Vrouwen krijgen vaker dan mannen te maken met de volgende vormen van psychisch geweld: kleineren of vernederen (3 tegen 2 procent), bang maken of intimideren (2 tegen 1 procent), boos weglopen tijdens een ruzie (1,4 tegen 0,9 procent) en op een andere manier gecontroleerd of geïntimideerd worden (2 tegen 1 procent). Het gaat bij alle vormen om een structureel karakter, dat wil zeggen ervaringen die de hele tijd of regelmatig gebeurden, dan wel maandelijks of vaker.

Vormen van geweld

Onder psychisch geweld vallen structurele verbale agressie⁸⁾, dreiging en intimidatie⁹⁾ of een combinatie van beide. Twee vijfde van de slachtoffers van psychisch geweld heeft alleen met een vorm van verbale agressie te maken, een vergelijkbaar deel alleen met dreiging en intimidatie. De kleinste groep slachtoffers heeft met zowel verbale agressie als dreiging en intimidatie te maken (23 procent).

Mannelijke en vrouwelijke slachtoffers krijgen even vaak te maken met een vorm van dreiging en intimidatie (zie Tabellenset). Van structurele verbale agressie worden mannen vaker slachtoffer: 47 procent, bij vrouwelijke slachtoffers is dat 34 procent. Daar staat tegenover dat vrouwen (26 procent) het vaakst slachtoffer worden van zowel verbale agressie als dreiging en intimidatie, bij mannen is dat 19 procent.

2.2 Plegers

Twee vijfde van de mensen die aangeven in de afgelopen 12 maanden slachtoffer te zijn geweest van psychisch geweld in de huiselijke kring, zegt dat de partner dit deed (zie ook tabel 3 in bijlage A) . Dit is vaker de mannelijke dan de vrouwelijke partner (24 tegen 17 procent). Ruim een kwart van de slachtoffers geeft aan dat de ouder de pleger was. De vader wordt even vaak als pleger aangewezen als de moeder (19 à 20 procent). Verder geeft 11 procent aan dat een broer of een zus de pleger van het geweld was. Ook de mannelijke ex-partner wordt relatief vaak als pleger aangewezen (12 procent).

De leeftijd van het slachtoffer speelt een rol als het gaat om de relatie tot de pleger. Waar jongeren (16 tot 24 jaar) het vaakst aangeven dat de ouder, broer of zus de pleger is, geven 24-plussers vaker aan dat de partner de dader was. Zo noemt 63 procent van de 16- tot 24-jarigen de ouder als pleger en 50 procent zei dat dit de broer of zus was. Van de 24-plussers geeft ongeveer de helft aan dat de partner de pleger was.

Geslacht van plegers

Plegers zijn vaker man dan vrouw: bij 37 procent van de slachtoffers is de pleger van psychisch geweld een man en bij 27 procent een vrouw (zie ook tabel 3 in bijlage A) . Ruim een kwart had zowel met mannelijke als met vrouwelijke plegers te maken (28 procent) en 9 procent heeft niet aangegeven wie de pleger was. Bij vrouwelijke slachtoffers is de pleger vaker man dan vrouw (51 tegen 11 procent), terwijl voor mannelijke slachtoffers de pleger vaker vrouw is dan man (48 tegen 16 procent). Het percentage dat zowel met mannelijke als vrouwelijke plegers te maken krijgt verschilt niet naar geslacht van het slachtoffer.

2.3 Gevolgen

Bijna twee derde van de slachtoffers zegt dat het psychisch geweld in huiselijke kring gevolgen heeft gehad. Vrouwelijke slachtoffers ervaren vaker gevolgen dan mannelijke slachtoffers (68 tegen 57 procent, zie Tabellenset).

Psychische problemen worden door slachtoffers het vaakst genoemd. Zo zegt 47 procent van de slachtoffers dat zij hiermee te maken hadden. Ook relatieproblemen worden relatief vaak genoemd (30 procent). Verder geeft 20 procent aan dat zij problemen hadden met (een deel van) de familie. En 16 procent heeft lichamelijke problemen ervaren.

Vrouwelijke slachtoffers (51 procent) geven vaker dan mannelijke slachtoffers (40 procent) aan psychische problemen te hebben gehad (zie Tabellenset). Ook lichamelijke problemen worden door vrouwen vaker genoemd dan door mannen (19 tegen 12 procent). De andere gevolgen worden door vrouwen en mannen even vaak genoemd.

2.4 Praten over ervaringen

Van de mensen die in de afgelopen 12 maanden slachtoffer waren van psychisch geweld heeft 15 procent met niemand gesproken over wat hen overkomen is. Een ruime meerderheid van 81 procent heeft er wel met iemand over gepraat, en 4 procent wil niet zeggen of ze er met iemand over gesproken hebben (zie ook tabel 5 in bijlage A). Vrouwelijke slachtoffers praten er vaker over dan mannelijke slachtoffers (86 tegen 73 procent).

Slachtoffers die praten over wat hen overkomen is, doen dit vooral binnen hun eigen sociale omgeving, bijvoorbeeld met een vriend(in) (44 procent), een ander familie- of gezinslid dan de partner (38 procent) of met de partner (37 procent). Een derde praat erover met een hulpverlener zoals een (huis)arts, psycholoog of maatschappelijk werker. Minder vaak is er contact met een medewerker van Veilig Thuis (2 procent) en de politie (4 procent). Van de slachtoffers die met de politie hebben gesproken, deed bijna twee derde ook aangifte.

Dit hoofdstuk gaat over geweld in huiselijke kring waarbij de pleger dreigde met geweld, het slachtoffer verwondde of een poging daartoe deed. Fysiek geweld loopt uiteen van dreigen met pijn doen tot poging tot verstikking of verwondingen door het gebruik van wapens.

3.1 Slachtofferschap

In 2024 gaf 9 procent van de bevolking van 16 jaar of ouder aan dat zij in de afgelopen vijf jaar slachtoffer zijn geweest van een of meerdere vormen van fysiek geweld door iemand uit de huiselijke kring. In 2020 en 2022 was dit 7 procent.

Bij 4 procent was sprake van fysiek geweld in huiselijke kring in de afgelopen 12 maanden (ruim 530 duizend mensen). Dit aandeel is vergelijkbaar met 2020 en 2022. Ook de prevalentie van de onderliggende vormen van fysiek geweld is niet gewijzigd tussen 2020 en 2024. In de meeste gevallen dreigde de pleger met lichamelijke pijn (1,6 procent) of werden de slachtoffers geslagen (1,5 procent).

Slachtoffers naar kenmerken

Slachtofferschap van fysiek geweld in huiselijke kring komt ongeveer even vaak voor bij mannen als bij vrouwen. Jongeren tussen de 16 en 18 jaar geven naar verhouding vaak aan slachtoffer te zijn geweest (13 procent). Bij jongeren tot 24 jaar is dat 10 procent, bij 65-plussers 1 procent. Het slachtofferschap laat nagenoeg geen verschillen zien als het gaat om seksuele oriëntatie. Wel geven non-binair/genderqueer personen relatief vaak slachtoffer te zijn geweest van fysiek geweld in huiselijke kring (14 procent).

Vrouwen krijgen vaker dan mannen te maken met de volgende vormen van fysiek geweld in huiselijke kring: dreigen met lichamelijk pijn (1,8 tegen 1,3 procent), het verdraaien van de arm, duwen of aan de haren trekken (1,5 tegen 0,8 procent), en op een andere manier lichamelijk verwonden (0,8 tegen 0,4 procent).

Aantal vormen

Van de slachtoffers heeft 45 procent in de afgelopen 12 maanden één vorm van fysiek geweld meegemaakt in huiselijke kring. De overige 55 procent was slachtoffer van meerdere vormen. Bij ruim een derde (34 procent) ging het om twee of drie verschillende vormen en ruim een vijfde (22 procent) kreeg te maken met meer dan drie verschillende vormen.

3.2 Structurele vormen

De overgrote meerderheid van de slachtoffers had incidenteel te maken met fysiek geweld (eenmalig of enkele malen). Van structureel fysiek geweld is sprake als dit tenminste één keer per maand voorkomt; bij 9 procent van de slachtoffers is dit het geval (zie ook tabel 2 in bijlage A). Dit is 0,3 procent van de bevolking van 16 jaar of ouder (50 duizend mensen). 1 procent van de slachtoffers maakt (bijna) dagelijks fysiek geweld mee, 3 procent wekelijks en 5 procent maandelijks. Slaan, stompen en dreigen met lichamelijke pijn hebben naar verhouding vaak een structureel karakter. Zo geeft 13 procent van de slachtoffers die in de afgelopen 12 maanden geslagen zijn aan dat dit maandelijks of vaker gebeurde.

3.3 Plegers

Bijna een derde van de mensen die aangeven in de afgelopen 12 maanden slachtoffer te zijn geweest van fysiek geweld in de huiselijke kring, zegt dat de partner dit deed. Het gaat vrijwel even vaak om een vrouwelijke als mannelijke partner. Ook broers worden naar verhouding vaak genoemd als pleger van deze vorm van geweld (14 procent, zie ook tabel 3 in bijlage A).

Vrouwelijke slachtoffers hebben vaker te maken met geweld van hun ex-partner dan mannelijke slachtoffers. Mannelijke slachtoffers krijgen wat vaker te maken met geweld van een broer.

Plegers van fysiek geweld in huiselijke kring zijn vaker man (48 procent) dan vrouw (28 procent). Bij 9 procent van de slachtoffers was er sprake van zowel mannelijke als vrouwelijke plegers, en 15 procent heeft niet aangegeven wie de pleger was.

Bij vrouwelijke slachtoffers is de pleger vaker man (61 procent) dan vrouw (17 procent). Mannelijke slachtoffers hadden vaker een vrouwelijke pleger (41 procent) dan een mannelijke pleger (33 procent). Het percentage dat zowel met mannelijke als vrouwelijke plegers te maken krijgt verschilt niet naar geslacht.

Aantal plegers

Bij bijna driekwart (72 procent) van de slachtoffers gaat het om één pleger¹¹⁾. Ruim een op de tien (12 procent) heeft te maken met meerdere plegers, waarvan de meesten met twee. 15 procent van de slachtoffers geeft geen antwoord op de vraag wie uit de huiselijke kring verantwoordelijk is voor het fysiek geweld.

3.4 Gevolgen

Bijna de helft (46 procent) van de slachtoffers zegt dat het fysieke huiselijke geweld in de afgelopen 12 maanden geen gevolgen voor hen heeft gehad (zie ook tabel 4 in bijlage A). Voor 49 procent had dit wel gevolgen en 6 procent heeft geen antwoord gegeven. Vrouwelijke slachtoffers van fysiek geweld ervaren vaker gevolgen dan mannelijke slachtoffers, namelijk 56 tegen 41 procent.

Het percentage slachtoffers dat gevolgen ondervond van huiselijk geweld is groter bij diegenen die regelmatig te maken hebben met deze vorm van geweld dan bij slachtoffers bij wie dit incidenteel gebeurt (59 tegen 48 procent). Door het te kleine aantal waarnemingen van structurele slachtoffers is dit verschil niet statistisch significant.

Bijna een derde van de slachtoffers heeft als gevolg van het fysieke geweld psychische problemen. Vrouwelijke slachtoffers ervaren deze problemen vaker dan mannelijke slachtoffers (37 tegen 26 procent). Ook relatieproblemen worden met 22 procent relatief vaak genoemd, en bij 11 procent heeft het geleid tot problemen met (een deel van) de familie. Verder geeft 14 procent aan lichamelijke problemen overgehouden te hebben aan het fysieke geweld. Van hen heeft 62 procent hierbij weleens een snee, blauwe plek, kneuzing, botbreuk of andere verwonding opgelopen. Voor 32 procent geldt dit niet en 6 procent geeft geen antwoord. Daarnaast heeft 10 procent van de slachtoffers van fysiek geweld seksuele problemen ervaren als gevolg van het geweld.

3.5 Praten over ervaringen

Een kwart van de mensen die de afgelopen 12 maanden slachtoffer waren van fysiek huiselijk geweld heeft met niemand gesproken over wat hen overkomen is (zie ook tabel 5 in bijlage A). Een ruime meerderheid (71 procent) heeft er wel met iemand over gepraat en 4 procent wil niet zeggen of ze er met iemand over gesproken hebben. Vrouwelijke slachtoffers praten er vaker over dan mannelijke slachtoffers (77 tegen 64 procent). Structurele slachtoffers en slachtoffers die incidenteel te maken hadden met fysiek geweld, verschillen hierin niet van elkaar.

Slachtoffers die erover praten, doen dit vooral binnen hun eigen sociale kring: met de partner (34 procent), een ander familie- of gezinslid (32 procent) of een vriend(in) (30 procent). Ongeveer een kwart (26 procent) praat erover met een hulpverlener zoals een (huis)arts, psycholoog of maatschappelijk werker. Minder vaak is er contact met een medewerker van Veilig Thuis (2 procent). Een klein deel (4 procent) heeft erover gesproken met de politie, waarvan 57 procent aangifte deed van een of meer ervaringen.

Dit hoofdstuk gaat over stalking door een ex-partner. Dit is het herhaaldelijk, opzettelijk en structureel lastigvallen van de ex-partner. Stalking kan ook plaatsvinden door andere mensen. Dit is niet onderzocht, en dus geeft dit hoofdstuk geen compleet beeld van de prevalentie van stalking in Nederland. Het gaat hier alleen over stalking door een ex-partner.

4.1 Slachtofferschap

Ruim zes op de tien mensen van 16 jaar of ouder geeft aan dat zij in het verleden een relatie hebben gehad. Met name jongeren gaven relatief vaak aan geen ex-partner te hebben.

Van de mensen van 16 jaar of ouder met een ex-partner geeft 7 procent in 2024 aan in de afgelopen vijf jaar door hem of haar gestalkt te zijn. In de afgelopen 12 maanden was 2 procent slachtoffer van stalking door een ex-partner (ruim 210 duizend mensen)¹²⁾. In 2020 en 2022 waren deze percentages hetzelfde.

Het stalken vindt het vaakst plaats doordat slachtoffers regelmatig berichtjes en mailtjes en telefoontjes ontvangen van de ex-partner (1 procent). Ook werden slachtoffers relatief vaak in alles gevolgd of in de gaten gehouden (1 procent)¹³⁾, vaak gebeurde dit online. Andere vormen van stalking zoals opwachten bij de woning, werk of school, ongewenst cadeautjes sturen, auto of woning proberen binnen te gaan, bespioneren, of vreemde voorwerpen achterlaten vonden minder vaak plaats.

Slachtoffers naar kenmerken

Tussen mannen en vrouwen bij wie ooit een relatie is geëindigd, verschilt het slachtofferschap niet als het gaat om stalking door een ex-partner. Jongeren krijgen hier wel vaker mee te maken dan ouderen. Zo kreeg 10 procent van de 16- tot 18-jarigen in de afgelopen 12 maanden te maken met stalking door een ex-partner. Bij 65-plussers is dat 0,3 procent. Vooral jonge vrouwen krijgen te maken met stalking; 12 procent van de 16- tot 18-jarige vrouwen geeft dit aan. Het slachtofferschap verschilt nagenoeg niet tussen mensen met een andere seksuele oriëntatie (zie ook tabel 1b in bijlage A).

Als wordt gekeken naar de verschillende vormen van stalking door een ex-partner, verschillen mannen en vrouwen nauwelijks van elkaar in slachtofferschap. Vrouwen geven alleen vaker dan mannen aan dat een ex-partner ongewenst regelmatig belde (2 tegen 1 procent). De andere vormen worden door mannen en vrouwen ongeveer even vaak genoemd.

Aantal vormen

In de afgelopen 12 maanden werd 45 procent van de slachtoffers van stalking op één manier lastiggevallen door hun ex-partner. De andere 55 procent werd op meerdere manieren gestalkt. Vaak ging het om twee of drie verschillende vormen (46 procent). Een minderheid (9 procent) was slachtoffer van meer dan drie vormen.

4.2 Plegers

In de meeste gevallen was de ex-partner die stalkte een man. Zes op de tien mensen die hier de afgelopen 12 maanden mee te maken hadden, gaven dit aan. Bij 39 procent ging het om een vrouw. Er waren geen slachtoffers die aangaven gestalkt te zijn door een man én een vrouw, 1 procent wilde of kon niet zeggen wat het geslacht van de stalker was.

Vrouwelijke slachtoffers werden in 97 procent van de gevallen gestalkt door een man, mannelijke slachtoffers werden in 93 procent van de gevallen gestalkt door een vrouw.

4.3 Gevolgen

Voor de meeste slachtoffers (67 procent) heeft het stalken door de ex-partner gevolgen gehad (zie ook tabel 4 in bijlage A). Vaak ging het om psychische problemen (52 procent) of om relatieproblemen (27 procent). Drie op de tien gaf aan dat het stalken hen geen problemen heeft opgeleverd, 4 procent heeft geen antwoord gegeven. Er zijn geen grote verschillen in percentages mannen en vrouwen die gevolgen ondervonden van het stalken. Wel gaven vrouwelijke slachtoffers relatief vaak aan psychische problemen te hebben gehad als gevolg van het stalken (60 procent). Bij mannen is dit 41 procent.

4.4 Praten over ervaringen

Over het stalkgedrag van een ex-partner wordt vaak met anderen gesproken (zie ook tabel 5 in bijlage A). Zo deelde 81 procent van de slachtoffers hun ervaringen. Een minderheid (19 procent) heeft met niemand gesproken over de stalking. Het vaakst werd gesproken met een vriend of vriendin (50 procent). Bijna een kwart besprak het met de partner (23 procent) en 41 procent sprak er (ook) met andere gezins- of familieleden over.

Drie op de tien slachtoffers heeft contact gezocht met een hulpverlener zoals een (huis)arts, psycholoog of maatschappelijk werker. Medewerkers van Veilig Thuis worden met 2 procent minder vaak benaderd. Een klein deel (9 procent) sprak met de politie, 3 procent deed aangifte.

Dit hoofdstuk gaat over ervaringen met seksuele intimidatie waarbij er geen lichamelijk contact was. Het gaat uitsluitend over ervaringen die in de ‘echte wereld’ (offline), dus niet online plaatsvonden. Offline seksuele intimidatie kan variëren van ongewenste seksueel getinte opmerkingen tot het moeten aanschouwen van seksuele handelingen. De incidenten kunnen binnen en buiten de huiselijke kring hebben plaatsgevonden.

5.1 Slachtofferschap

In 2024 gaf 14 procent van de bevolking van 16 jaar of ouder aan de afgelopen vijf jaar weleens op een seksuele manier geïntimideerd te zijn, waarbij er geen lichamelijk contact was met de pleger maar de pleger wel fysiek aanwezig was. Dit percentage is de afgelopen twee jaar niet veranderd, maar is wel hoger dan in 2020 (12 procent). In 2024 gaf 8 procent (bijna 1,2 miljoen mensen) aan in de afgelopen 12 maanden offline seksuele intimidatie te hebben meegemaakt. Ook dit percentage is vergelijkbaar met 2022 maar hoger dan in 2020 (7 procent).

In de meeste gevallen werden ongewenste seksueel kwetsende opmerkingen of grapjes gemaakt (5 procent) of werden de slachtoffers op een seksuele manier aangestaard (4 procent). De andere vormen van offline seksuele intimidatie worden door 1 procent of minder genoemd.

Slachtoffers naar kenmerken

Vrouwen zijn vaker slachtoffer van offline seksuele intimidatie dan mannen, respectievelijk 12 procent van de vrouwen en 4 procent van de mannen. Daarnaast zijn jongeren, en dan met name 18- tot 24-jarigen, vaker slachtoffer dan ouderen. Jonge vrouwen maken dit het vaakst mee: 35 procent van de vrouwen in de leeftijd van 18 tot 24 jaar geeft aan in de afgelopen 12 maanden geïntimideerd te zijn. Dit is vier keer vaker dan hun mannelijke leeftijdsgenoten.

Heteroseksuele mensen worden minder vaak seksueel geïntimideerd dan mensen met een andere seksuele oriëntatie. Bi-plus vrouwen maken seksuele intimidatie het vaakst mee. Zo gaf 28 procent van hen aan dat zij in het afgelopen jaar werden geïntimideerd. Bij homoseksuele vrouwen is dit 12 procent en bij heteroseksuele vrouwen 10 procent. Er is geen significant verschil tussen bi-plus en homoseksuele mannen. Van de heteroseksuele mannen werd 3 procent slachtoffer.

Mensen met een afgeronde hbo- of wo-opleiding geven vaker aan slachtoffer te zijn van offline seksuele intimidatie dan mensen met afgeronde opleiding in het basisonderwijs, vmbo of mbo1 (zie ook tabel 1b in bijlage A). Verder zijn mensen die wonen in een zeer sterk stedelijke gemeente relatief vaak slachtoffer.

Vrouwen krijgen vaker dan mannen te maken met de volgende vormen van offline seksuele intimidatie: seksueel kwetsende opmerkingen of grapjes (7 tegen 3 procent), op een seksuele manier aanstaren (7 tegen 1 procent), aandringen op seks (2 tegen 1 procent), aandringen op een date (2 tegen 1 procent), seksuele bewegingen te zien krijgen (2 tegen 0,4 procent), iemand zijn naakte lichaam te zien krijgen (1,2 tegen 0,5 procent) en masturbatie te zien krijgen (0,8 tegen 0,2 procent). In alle gevallen gaat het om ongewenste ervaringen.

Aantal vormen

Van de slachtoffers maakte 57 procent in de afgelopen 12 maanden één vorm van seksuele intimidatie mee. Voor 43 procent gebeurde dit op meerdere manieren. Bij 34 procent ging het om twee of drie van de onderzochte vormen en 9 procent maakte meer dan drie verschillende vormen mee.

5.2 Structurele vormen

Bij 14 procent van de slachtoffers (ruim 160 duizend mensen) die in de afgelopen 12 maanden geïntimideerd werden, had dit een structureel karakter (zie ook tabel 2 in bijlage A). Dat is 1 procent van de bevolking van 16 jaar of ouder.

Bij 7 procent van de slachtoffers gebeurde dit maandelijks, bij 4 procent wekelijks en bij 2 procent (bijna) elke dag. Het seksueel aangestaard worden en het ongewenst tonen van naaktfoto’s of seksfilmpjes hadden het vaakst een structureel karakter: respectievelijk 17 en 14 procent van de slachtoffers gaf aan dat dit structureel gebeurde.

5.3 Plegers

De meeste slachtoffers (86 procent) worden alleen door mensen buiten de huiselijke kring geïntimideerd. Bij 7 procent is dat alleen binnen de huiselijke kring, en bij 5 procent zowel binnen als buiten de eigen kring. Meestal zijn de plegers man: 80 procent van de slachtoffers werd geïntimideerd door een man (of meerdere mannen), 6 procent door een vrouw (of meerdere vrouwen), 9 procent door beiden en 2 procent heeft niet aangegeven wie de pleger was (zie ook tabel 3 in bijlage A).

Meer dan de helft van de slachtoffers (52 procent) gaf aan door een onbekende geïntimideerd te zijn. Daarnaast worden een collega (21 procent) of iemand uit het uitgaansleven (16 procent) relatief vaak genoemd. Ook goede vrienden (11 procent), nieuwe dates (8 procent), online contacten (7 procent), medestudenten (6 procent), leidinggevenden (4 procent) en losse sekspartners (4 procent) werden genoemd als plegers van offline seksuele intimidatie (zie ook tabel 3 in bijlage A).

5.4 Gevolgen

Voor bijna een kwart (24 procent) van de slachtoffers heeft de intimidatie gevolgen gehad (zie ook tabel 4 in bijlage A). Psychische problemen werden het vaakst genoemd (16 procent), gevolgd door seksuele problemen (7 procent) en relatieproblemen (5 procent). Het ervaren van gevolgen verschilt niet tussen mannelijke en vrouwelijke slachtoffers.

5.5 Praten over ervaringen

Twee derde van de slachtoffers heeft met iemand over de seksuele intimidatie gesproken (zie ook tabel 5 in bijlage A). Een derde heeft er dus met niemand over gepraat. Degenen die structureel werden geïntimideerd praten even vaak over hun ervaringen als degenen die incidenteel zijn lastiggevallen.

Meestal praten slachtoffers met een vriend of vriendin (41 procent), partner (27 procent) of een ander gezins- of familielid (15 procent). Professionele hulpverlening wordt bij offline seksuele intimidatie verhoudingsgewijs weinig ingeschakeld, namelijk door 7 procent van de slachtoffers. Minder dan 1 procent van de slachtoffers doet aangifte van de seksuele intimidatie.

Vrouwen praten vaker over hun ervaringen dan mannen. Zo hebben 7 op de 10 vrouwelijke slachtoffers met iemand gepraat over wat hen overkomen is. Bij mannelijke slachtoffers doet de helft dat (zie Tabellenset).

Vervelende seksueel getinte opmerkingen, ongewenste aanrakingen of gedwongen seksuele handelingen zijn allemaal voorbeelden van ongewenst seksueel gedrag. Dit kan thuis of op straat gebeuren (zie hoofdstuk 5), maar ook via het internet, bijvoorbeeld via sociale media, WhatsApp, (video)chat of e-mail. In dit hoofdstuk gaat het over ongewenste seksuele ervaringen op het internet.

6.1 Slachtofferschap

In 2024 gaf een op de tien mensen van 16 jaar of ouder (10 procent) aan dat zij in de afgelopen vijf jaar online een of meerdere ongewenste seksuele ervaringen hebben meegemaakt. Vijf procent (ruim 760 duizend mensen) overkwam dit in de afgelopen 12 maanden. In 2024 is het slachtofferschap van online seksuele intimidatie afgenomen, vergeleken met 2022. Dit geldt voor zowel de ervaringen in de afgelopen vijf jaar (destijds 11 procent), als die in de afgelopen 12 maanden (destijds 6 procent). In 2022 was juist nog sprake van een toename ten opzichte van 2020. De cijfers van 2024 zijn vergelijkbaar met 2020.

Het maken van seksueel kwetsende opmerkingen of grapjes, het ongewenst naaktfoto’s of seksfilmpjes sturen, het aandringen op een date, het aandringen op het sturen van persoonlijke seksuele foto’s of filmpjes en het tonen van iemands naakte billen, borsten of geslachtsdelen zijn vormen van online seksuele intimidatie die het vaakst voorkwamen (allen 2 procent).

Slachtoffers naar kenmerken

Vrouwen geven vaker dan mannen aan dat zij in de afgelopen 12 maanden ongewenst seksueel gedrag hebben meegemaakt op internet (6 tegen 4 procent). Jongeren zijn duidelijk het vaakst slachtoffer van online seksuele intimidatie, en dan met name jonge vrouwen. Zo kreeg 22 procent van de 16- tot 18-jarige vrouwen en 21 procent van de 18- tot 24-jarige vrouwen hier in de afgelopen 12 maanden mee te maken. Bij mannelijke leeftijdsgenoten was dit percentage lager (7 à 8 procent). Daarbij krijgen homoseksuele mannen en bi-plus vrouwen er relatief vaak mee te maken.

Vrouwen krijgen vaker dan mannen met de volgende vormen van online seksuele intimidatie te maken: seksueel kwetsende opmerkingen of grapjes (3 tegen 2 procent), ontvangen van naaktfoto’s of filmpjes (3 tegen 1 procent), aandringen op een date (3 tegen 1 procent), vragen om seksuele foto’s of filmpjes (2 tegen 1 procent), iemand zijn naakte lichaam te zien krijgen (2 tegen 1 procent), masturbatie te zien krijgen (1,4 tegen 0,4 procent) en het aandringen op seks (1,2 tegen 0,7 procent). In alle gevallen gaat het om ongewenste ervaringen.

Mannen krijgen vaker dan vrouwen te maken met dwang om geld over te maken om verspreiding van naaktfoto’s of filmpjes te voorkomen (0,9 tegen 0,2 procent).

Aantal vormen

Ruim de helft (51 procent) van de slachtoffers van 16 jaar of ouder is in de afgelopen 12 maanden slachtoffer geweest van één vorm van online seksuele intimidatie. De overige 49 procent kreeg met meerdere vormen te maken. Bij 28 procent ging het om 2 of 3 vormen en bij 21 procent om meer dan drie vormen.

6.2 Structurele vormen

Ruim een op de acht slachtoffers (14 procent) in de afgelopen 12 maanden heeft structureel (minstens één keer per maand) te maken gehad met een vorm van online seksuele intimidatie (zie ook tabel 2 in bijlage A). Dit is 0,7 procent van de bevolking van 16 jaar of ouder (bijna 105 duizend mensen).

Naar verhouding gaat het vaak om seksueel kwetsende opmerkingen of grapjes, het laten zien van masturberen door de pleger, en het ongewenst sturen van naaktfoto’s of seksfilmpjes. Voor 6 procent van de slachtoffers zijn het maandelijkse ervaringen, voor 5 procent wekelijkse ervaringen, en bij voor 3 procent (bijna) dagelijkse ervaringen.

6.3 Plegers

De pleger(s) van online seksuele intimidatie behoren vaak niet tot de huiselijke kring van gezin, familie, partner of ex-partner. Bij 92 procent van de slachtoffers komt de pleger van buiten deze kring. Bij 4 procent gaat het wel om een gezins- of familielid of om een (ex)-partner. Bij 3 procent van de slachtoffers gaat het om plegers zowel binnen als buiten de huiselijke kring, en 1 procent gaf geen antwoord.

De helft van de slachtoffers (50 procent) geeft aan dat de pleger(s) onbekend is/zijn. De rest kent de pleger(s) wel. Het gaat naar verhouding vaak om iemand die ze alleen via het internet kennen (36 procent), om iemand die ze niet goed kennen zoals een date of iemand die ze net hebben ontmoet (15 procent) of om iemand die ze kennen van het uitgaan of een feestje (12 procent).

Vaak gaat het om mannelijke plegers. Zo zegt 68 procent van de slachtoffers dat een man of meerdere mannen hen online seksueel geïntimideerd hebben. Bij 9 procent ging het om een vrouwelijke pleger of plegers. Daarnaast kreeg 9 procent te maken met zowel mannelijke als vrouwelijke plegers. Verder wil of kan een relatief groot deel (13 procent) niet aangeven wat het geslacht van de pleger(s) is.

6.4 Gevolgen

Driekwart (77 procent) van de slachtoffers gaf aan geen gevolgen te hebben ondervonden van de ongewenste seksuele ervaringen die zij online hebben opgedaan. Bij 20 procent was dit wel het geval, 3 procent heeft geen antwoord gegeven (zie ook tabel 4 in bijlage A). Vrouwen geven even vaak als mannen aan gevolgen te hebben ondervonden.

Bij 13 procent van de slachtoffers heeft de online seksuele intimidatie geleid tot psychische problemen. Seksuele, relatie- en lichamelijke problemen komen minder vaak voor.

Het percentage dat gevolgen ondervindt van online seksuele intimidatie verschilt naar de frequentie waarmee dit voorkomt: van de structurele slachtoffers ondervindt 31 procent gevolgen, tegen 18 procent van de incidentele slachtoffers.

6.5 Praten over ervaringen

Bijna zes op de tien slachtoffers (57 procent) hebben met iemand gesproken over de online seksuele intimidatie die zij hebben meegemaakt (zie ook tabel 5 in bijlage A). Aan de andere kant heeft 41 procent de ervaringen met niemand gedeeld. Een kleine groep (2 procent) wil of kan niet zeggen of ze er met iemand over hebben gepraat. Het percentage dat met iemand gesproken heeft over de ongewenste seksuele gebeurtenissen op het internet verschilt niet tussen slachtoffers die er structureel of incidenteel mee te maken kregen.

Slachtoffers spraken vooral met mensen uit de sociale kring. Zo sprak 37 procent met een vriend of vriendin, 17 procent met de partner en 11 procent met een ander gezins- of familielid over de ongewenste gebeurtenissen. Er wordt duidelijk minder gesproken met hulpverleners zoals een (huis)arts, psycholoog of maatschappelijk werker (6 procent) en met de politie (1,2 procent). Het Centrum Seksueel Geweld en Veilig Thuis werden zo goed als niet genoemd. Van de slachtoffers zegt 1 procent aangifte te hebben gedaan bij de politie.

Bij fysiek seksueel geweld gaat het om alle vormen van seksueel grensoverschrijdend gedrag waarbij lichamelijk contact plaatsvond, variërend van ongewenste aanrakingen tot verkrachting. Dit fysiek seksueel geweld kan gebeuren binnen of buiten de huiselijke kring.

7.1 Slachtofferschap

In 2024 gaf 9 procent van de mensen van 16 jaar of ouder aan in de afgelopen vijf jaar slachtoffer te zijn geweest van fysiek seksueel geweld¹⁴⁾. Dit percentage is vergelijkbaar met 2022, toen 9 procent aangaf slachtoffer te zijn geweest in de afgelopen vijf jaar. In 2024 zei 4 procent (ruim 520 duizend mensen) dat ze in de afgelopen 12 maanden fysiek seksueel geweld hebben meegemaakt. Dit is vergelijkbaar met 2020 en 2022.

Ongewenst op een seksuele manier aangeraakt worden komt het vaakst voor (3 procent), gevolgd door ongewenst zoenen (1 procent). Seksuele handelingen zoals aftrekken, geslachtsgemeenschap en orale of anale seks worden minder vaak genoemd.

Slachtoffers naar kenmerken

Vrouwen worden vaker dan mannen slachtoffer van fysiek seksueel geweld. Jongeren (met name 18- tot 24-jarigen) worden vaker slachtoffer dan ouderen. Zo gaf 18 procent van de 18- tot 24-jarige vrouwen aan in de afgelopen 12 maanden fysiek seksueel geweld te hebben meegemaakt. Dit is drie keer zo vaak als hun mannelijke leeftijdgenoten. Bi-plus vrouwen worden het vaakst slachtoffer: 13 procent in het afgelopen jaar. Heteroseksuele mannen worden het minst vaak slachtoffer (1 procent).

Vrouwen worden vaker dan mannen slachtoffer van de volgende vormen van fysiek seksueel geweld: op een seksuele manier aanraken (4 tegen 1 procent), zoenen (2 tegen 1 procent), aftrekken of vingeren (0,7 tegen 0,1 procent), geslachtsgemeenschap (0,6 tegen 0,1 procent) en orale seks (0,3 tegen 0,1 procent) en anale seks (0,3 tegen 0,0 procent). In alle gevallen gaat het om ongewenste ervaringen.

Aantal vormen

Ruim twee derde van de mensen die in de afgelopen 12 maanden slachtoffer zijn geweest van fysiek seksueel geweld heeft één vorm meegemaakt (69 procent). Bij 26 procent ging het om twee of drie van de onderzochte vormen en bij 6 procent om meer dan drie vormen.

7.2 Structurele vormen

Bij 4 procent van de slachtoffers (bijna 20 duizend mensen) die het fysiek seksueel geweld in de afgelopen 12 maanden meemaakten, had het dit een structureel karakter (zie ook tabel 2 in bijlage A). Dit is 0,1 procent van de totale bevolking van 16 jaar of ouder. De meesten gaven aan dat het fysiek seksueel geweld maandelijks (2 procent) of wekelijks (1 procent) gebeurde en minder dan 1 procent zei dat het (bijna) elke dag plaatsvond.

7.3 Plegers

Bij 81 procent van de slachtoffers was de pleger iemand buiten de huiselijke kring. Bij 14 procent gebeurde het juist door mensen binnen de huiselijke kring, en bij 3 procent door mensen zowel binnen als buiten de huiselijke kring.

De plegers zijn meestal mannen. Zo zegt 79 procent van de slachtoffers dat de pleger een man was (of meerdere mannen). Bij 14 procent was de pleger een vrouw (of meerdere vrouwen)¹⁵⁾. Bij 4 procent ging het om zowel mannelijke als vrouwelijke plegers, en 3 procent heeft niet aangegeven wie de pleger was (zie ook tabel 3 in bijlage A).

Van de slachtoffers waarbij het geweld zich afspeelde binnen de huiselijke kring, gaf 8 procent aan dat de partner de pleger was van het fysiek seksueel geweld. Van de slachtoffers waarbij het geweld zich afspeelde buiten de huiselijke kring, kende 25 procent van de slachtoffers de pleger vanuit het uitgaansleven. Ook nieuwe dates (12 procent) of goede vrienden (12 procent) werden relatief vaak genoemd als pleger. Toch was in de meeste gevallen de pleger een onbekende (37 procent).

Voor 3 procent van de slachtoffers werd het fysiek seksueel geweld gepleegd door iemand in een hogere hiërarchische positie buiten de huiselijke kring, zoals een leidinggevende, docent, coach of religieus leider.

Aan slachtoffers van fysiek seksueel geweld waarbij seksuele handelingen¹⁶⁾ werden gepleegd, is gevraagd wat de pleger deed voordat het gebeurde, dus welke pressiemiddelen werden gebruikt. Twee derde (64 procent) gaf aan dat het ging om aandringen of zeuren. Bij ruim een op de vijf werd er misbruik van gemaakt dat het slachtoffer onder invloed van alcohol of drugs was toen het gebeurde (23 procent). Bij 21 procent werd de pleger boos of agressief en bij 15 procent gebruikte de pleger geweld.

7.4 Reactie en gevolgen

Op het moment van het voorval was de meest voorkomende reactie van het slachtoffer¹⁷⁾ ‘wegdraaien’. Bijna de helft (47 procent) zegt instinctief het hoofd of lichaam te hebben weggedraaid. Andere naar verhouding vaak voorkomende reacties waren bevriezen (33 procent), wachten tot het voorbij was (30 procent), schreeuwen of duidelijk ‘nee’ zeggen (30 procent), overhalen te stoppen (22 procent) en duwen of vechten (17 procent).

Een derde van de slachtoffers (32 procent) geeft aan dat het fysiek seksueel geweld gevolgen heeft gehad. Vrouwen gaven dit vaker aan dan mannen, respectievelijk 35 en 21 procent. Psychische problemen (23 procent) werden het meest genoemd, gevolgd door seksuele problemen (13 procent), relatieproblemen (12 procent) en lichamelijke problemen (5 procent).

Wanneer uitsluitend gekeken wordt naar de ongewenste ervaringen met seksuele handelingen (dus exclusief aanraken op een seksuele manier en ongewenst zoenen), blijkt dat die ervaringen grotere gevolgen hebben. Twee derde (66 procent) van de slachtoffers die te maken hadden met ongewenste seksuele handelingen zei gevolgen hiervan te ondervinden. Psychische problemen (53 procent) werden het vaakst genoemd, gevolgd door seksuele problemen (43 procent), relatieproblemen (32 procent) en lichamelijke problemen (16 procent).

7.5 Praten over ervaringen

Bijna zeven op de tien slachtoffers van fysiek seksueel geweld hebben met iemand gesproken over hun ervaringen (68 procent, zie ook tabel 5 in bijlage A). Dit was meestal met een vriend of vriendin (51 procent), gevolgd door de partner (24 procent) of een ander gezins- of familielid (14 procent). Ook praatte ruim 9 procent met een (huis)arts, psycholoog of maatschappelijk werker. Minder dan 1 procent sprak met iemand van Veilig Thuis of van het Centrum Seksueel Geweld. En 1,3 procent sprak met de politie en 0,8 procent deed aangifte.

In de hoofdstukken 2 tot en met 7 zijn verschillende vormen van huiselijk geweld en seksueel grensoverschrijdend gedrag besproken. In dit hoofdstuk komt een aantal aanvullende thema’s aan de orde. Het gaat om slachtofferschap in de kinderjaren en gedurende het leven, zelfgerapporteerd plegerschap, en ervaringen met huiselijk geweld en seksueel grensoverschrijdend gedrag bij iemand in de omgeving.

8.1 Slachtofferschap in de kinderjaren¹⁸⁾

Van fysiek geweld in huiselijke kring was 16 procent van de mensen van 16 jaar of ouder in hun kinderjaren slachtoffer. Ongeveer 6 procent van hen was in hun kinderjaren slachtoffer van respectievelijk offline seksuele intimidatie en van fysiek seksueel geweld. Online seksuele intimidatie werd door 4 procent van de mensen van 16 jaar of ouder als kind meegemaakt. Alleen de relatief jonge generaties kunnen dit hebben meegemaakt omdat het internet pas in de afgelopen paar decennia een hoge vlucht heeft genomen.

Vergeleken met 2020 geven in 2024 meer mensen van 16 jaar of ouder aan dat zij in hun kinderjaren slachtoffer zijn geweest van offline seksuele intimidatie. In 2022 lag dit aantal ook hoger dan in 2020. Ook gaven in 2024 meer mensen aan dat zij in hun kinderjaren te maken kregen met online seksuele intimidatie, vergeleken met 2020 en 2022. Het percentage dat zegt in de kinderjaren slachtoffer te zijn geweest van fysiek seksueel geweld of van fysiek geweld in huiselijke kring verschilt niet significant tussen 2020, 2022 en 2024.

Van de mensen die in 2024 aangaven in de afgelopen 12 maanden slachtoffer te zijn geweest van fysiek geweld in huiselijke kring, gaf 41 procent aan ook in de kinderjaren slachtoffer te zijn geweest van deze vorm van geweld. Van degenen die in de afgelopen 12 maanden geen slachtoffer zijn geweest, gaf 15 procent aan wel slachtoffer te zijn geweest in de kinderjaren. Bij offline seksuele intimidatie, fysiek seksueel geweld en online seksuele intimidatie is dit beeld vergelijkbaar.

8.2 Slachtofferschap gedurende het leven¹⁹⁾

In 2024 is voor het eerst gevraagd aan mensen die in de afgelopen jaren en in de kinderjaren niet met huiselijk geweld of seksueel grensoverschrijdend gedrag te maken hadden, of ze in een andere periode wel te maken hebben gehad met deze vorm van geweld. Hieruit blijkt dat een kwart van de bevolking van 16 jaar of ouder ooit slachtoffer is geweest van fysiek geweld in huiselijke kring. Met offline seksuele intimidatie of fysiek seksueel geweld kreeg 20 procent te maken. Ruim 10 procent is ooit slachtoffer geweest van online seksuele intimidatie of van stalken door een ex-partner²⁰⁾. Dat een groot deel van de bevolking nog tijden heeft gekend zonder internet, maakt het aannemelijk dat het percentage slachtoffers van online seksuele intimidatie relatief laag is.

8.3 Zelfgerapporteerd plegerschap

Van de bevolking van 16 jaar of ouder geeft 2 procent aan (ongeveer 300 duizend mensen) in de afgelopen 12 maanden zelf lichamelijk agressief, controlerend en/of intimiderend te zijn geweest tegen iemand in de huiselijke kring, een ex-partner te hebben gestalkt of ongewenst seksueel gedrag te hebben vertoond. Dit is een totaalbeeld, er is niet gevraagd om welk gedrag het ging.

Mannen en vrouwen geven ongeveer even vaak aan in de afgelopen 12 maanden zelf agressief, controlerend of intimiderend gedrag te hebben vertoond in de huiselijke kring. Mensen tot 45 jaar geven met ongeveer 3 procent vaker dan 45- tot 65-jarigen (2 procent) en 65-plussers (0,6 procent) aan dat zij zelf pleger waren. Tussen mensen met een verschillende seksuele oriëntatie verschilt het zelfgerapporteerd plegerschap niet significant.

Tussen het slachtofferschap en het zelfgerapporteerd plegerschap van huiselijk geweld en/of seksueel grensoverschrijdend gedrag in de huiselijke kring bestaat een relatie. Van de mensen die zeggen slachtoffer te zijn geweest van huiselijk geweld, geeft 12 procent aan zelf ook agressief, controlerend of intimiderend gedrag te hebben vertoond in de huiselijke kring. Van de mensen die geen slachtoffer zijn geweest is dit 1 procent.

Slachtofferschap in de kinderjaren hangt ook samen met het zelfgerapporteerd plegerschap van huiselijk geweld en/of seksueel grensoverschrijdend gedrag. Mensen die aangeven in de kindertijd slachtoffer te zijn geweest van fysiek geweld in huiselijke kring, seksuele intimidatie en/of seksueel geweld geven met 6 procent vaker aan zelf pleger te zijn dan mensen die geen slachtoffer waren in de kinderjaren (1 procent).

8.4 Ervaringen bij iemand in omgeving

In totaal zegt 18 procent van de Nederlanders van 16 jaar of ouder dat zij weleens huiselijk geweld hebben vermoed bij iemand in de omgeving, 11 procent heeft het gehoord of gezien. Seksueel grensoverschrijdend gedrag is door 7 procent weleens vermoed en door eveneens 7 procent weleens waargenomen in de omgeving.

Vrouwen vermoeden, horen of zien vaker huiselijk geweld en/of seksueel grensoverschrijdend gedrag dan mannen.

Van de mensen die weleens hebben gehoord of gezien dat huiselijk geweld in hun omgeving plaatsvond, heeft 7 procent ingegrepen. Bij seksueel grensoverschrijdend gedrag is dit 11 procent.

Praten over ervaringen

Bijna driekwart van de slachtoffers (73 procent) zegt met iemand te hebben gepraat toen zij huiselijk geweld of seksueel grensoverschrijdend gedrag in hun omgeving vermoedden, hoorden of zagen. In de meeste gevallen werd gesproken met het slachtoffer. Met de (vermoedelijke) pleger, of iemand die de (vermoedelijke) pleger kent, is minder vaak gepraat.

Van de mensen die weleens huiselijk geweld in hun omgeving hebben vermoed, gehoord of gezien, sprak 15 procent met een hulpverlener over hun ervaringen. Met de politie of een wijkagent sprak 7 procent en 6 procent had contact met een medewerker van Veilig Thuis. Eveneens 6 procent heeft hierover gesproken met een (huis)arts, psycholoog of maatschappelijk werker (zie Tabellenset).

Bij vermoedens van of ervaringen met seksueel grensoverschrijdend gedrag in de omgeving heeft 8 procent met een hulpverlener gesproken. Vaak gaat het om een (huis)arts, psycholoog of maatschappelijk werker (5 procent). Minder vaak gaat het om contact met de politie of een wijkagent (3 procent) of een medewerker van Veilig Thuis (2 procent).

Melding of aangifte bij de politie

Bij de politie wordt bijna geen melding of aangifte gedaan. Van de mensen die weleens huiselijk geweld in hun omgeving hebben vermoed of ervaren deed 5 procent melding bij de politie (zie Tabellenset). Aangifte deed 0,5 procent. Bij seksueel grensoverschrijdend gedrag in de omgeving deed 2 procent melding en 1 procent aangifte.

Dit hoofdstuk geeft een totaalbeeld van het slachtofferschap van huiselijk geweld en seksueel grensoverschrijdend gedrag. Er worden geen totaalcijfers voor huiselijk geweld en seksueel grensoverschrijdend gedrag samen gegeven. Een dergelijke samenvoeging zou geen recht doet aan de inhoudelijke en beleidsmatig relevante verschillen tussen beide fenomenen. Ook wordt een totaalbeeld geschetst van de plegers, de gevolgen en het praten over huiselijk geweld en seksueel grensoverschrijdend gedrag.

9.1 Slachtofferschap

Huiselijk geweld

In 2024 gaf 9 procent van de mensen van 16 jaar of ouder (bijna 1,3 miljoen mensen) aan in de afgelopen 12 maanden slachtoffer te zijn geweest van een of meerdere vormen van huiselijk geweld, hetzelfde als in 2020 en 2022 (toen ook 9 procent). Onder huiselijk geweld valt psychisch of fysiek geweld in huiselijk kring, stalking door de ex-partner of seksueel grensoverschrijdend gedrag in huiselijke kring.

Van de onderzochte vormen van huiselijk geweld in de afgelopen 12 maanden kwam in 2024 psychisch geweld²¹⁾ (6 procent) het vaakst voor, gevolgd door fysiek geweld (4 procent) en stalking door de ex-partner (2 procent). Het kleinste deel werd slachtoffer van seksueel grensoverschrijdend gedrag in huiselijke kring (1 procent).

Seksueel grensoverschrijdend gedrag

In 2024 zei 12 procent van de bevolking van 16 jaar of ouder (ruim 1,7 miljoen mensen) dat zij in de afgelopen 12 maanden slachtoffer zijn geweest van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Dit is vergelijkbaar met 2020 (11 procent), maar lager dan in 2022 (13 procent). Bij seksueel grensoverschrijdend gedrag gaat het om offline en online seksuele intimidatie en fysiek seksueel geweld. Het gaat om voorvallen die binnen en buiten de huiselijke kring voorkwamen.

Bij de onderzochte vormen van seksueel grensoverschrijdend gedrag, waren de meesten slachtoffer van offline seksuele intimidatie (8 procent) in de afgelopen 12 maanden. Van online seksuele intimidatie was 5 procent slachtoffer. Bij fysiek seksueel geweld²²⁾ is dat 4 procent.

In vergelijking met 2020 zeggen meer mensen in 2024 slachtoffer te zijn van offline seksuele intimidatie. Bij online seksuele intimidatie is dat anders. Na een toename in 2022, daalde het percentage slachtoffers in 2024 tot het niveau van 2020. Fysiek seksueel geweld laat geen significante veranderingen zien.

Overlap tussen huiselijk geweld en seksueel grensoverschrijdend gedrag

Tussen het slachtofferschap van huiselijk geweld en het slachtofferschap van seksueel grensoverschrijdend gedrag bestaat overlap. Zo kan huiselijk geweld seksueel van aard zijn, en andersom kan seksueel grensoverschrijdend gedrag in huiselijke kring plaatsvinden.

In 2024 werd 1 procent van de bevolking van 16 jaar of ouder (bijna 205 duizend mensen) in de afgelopen 12 maanden slachtoffer van seksueel grensoverschrijdend gedrag door iemand uit de huiselijke kring. En andersom werd 8 procent (1,2 miljoen mensen) slachtoffer van huiselijk geweld dat geen seksueel karakter had. Omgekeerd vindt seksueel grensoverschrijdend gedrag voor het grootste deel niet in de huiselijke kring plaats. Van de bevolking van 16 jaar of ouder is 11 procent (bijna 1,6 miljoen mensen) slachtoffer geweest van seksueel grensoverschrijdend gedrag buiten de huiselijke kring. Dit is vergelijkbaar met het beeld dat in 2020 te zien was.

9.2 Slachtofferschap naar kenmerken

Huiselijk geweld

Mannen en vrouwen zijn ongeveer even vaak slachtoffer van huiselijk geweld. Jongeren zijn vaker slachtoffer dan ouderen. Zo werd 24 procent van de 16- tot 18-jarigen in de afgelopen 12 maanden slachtoffer, bij de 18- tot 24-jarigen was dat 19 procent en bij 65-plussers 2 procent. Bi-plus vrouwen krijgen het vaakst te maken met huiselijk geweld (17 procent). Ook mensen die zichzelf identificeren als non-binair/genderqueer geven met 26 procent relatief vaak aan slachtoffer te zijn van huiselijk geweld (zie Tabellenset).