Auteur: Edgar Angus, Mirjam Braamse, Paul Couzy, Lieneke Hoeksma, Tim Peeters, Mark Ramaekers

De regionale economie 2020

Over deze publicatie

Overzicht van regionale ontwikkelingen en de regionale effecten van de coronacrisis in de economie en arbeidsmarkt in 2020, met beschikbare ramingen voor de eerste drie kwartalen van 2021.

Hoe heeft de economie zich ontwikkeld in de regio’s in 2020? Waar groeide de economie het sterkst, en hoe staat het met de regionale arbeidsmarkt? Verder aandacht voor regionale ontwikkelingen in het bedrijfsleven (faillissementen, opheffingen) als gevolg van de coronacrisis in 2020, en verwachtingen voor 2022.

1. Inleiding

Dit is het eerste artikel in een nieuw opgezette reeks van artikelen over de regionale economie. Deze reeks komt in de plaats van de oude jaarlijkse publicatie De regionale economie. De oorsprong van de publicatie De regionale economie ligt in de regionale rekeningen, een onderdeel van de nationale rekeningen, het stelsel waarmee onder meer het bruto binnenlands product wordt berekend. De regionale rekeningen leveren regionale cijfers over de economische groei, het bruto binnenlands product (bbp), het bbp per hoofd van de bevolking, de werkgelegenheid, de verdeling van de toegevoegde waarde over de bedrijfstakken en de bijdrage van iedere bedrijfstak aan het bbp. 

Tot 2020 publiceerden de regionale rekeningen alleen jaarcijfers. Bij het uitbreken van de coronacrisis groeide de behoefte aan regionale informatie hierover, en in 2020 werd besloten regionale cijfers op ook kwartaalbasis te maken, op basis van een nieuwe methode. Omdat de effecten van de pandemie voortduren, worden deze cijfers nog steeds gemaakt. In paragraaf 2  kan daarom naast 2020 ook ingegaan worden op de regionale economische ontwikkeling 2021, voor zover bekend op het moment van schrijven. Paragraaf 2 schetst de ontwikkeling van de economie aan de hand van het bbp voor de provincies, de vier grote steden1) en de COROP-plusgebieden. Daarnaast wordt ingegaan op de productiestructuur van de provincies.

Paragraaf 3 gaat in op de ontwikkelingen van bedrijven in de regio wat betreft aantallen nieuwe en opgeheven vestigingen en faillissementen. Hierbij wordt ook kort ingegaan op ontwikkelingen die ondernemers zien voor de komende tijd.

Paragraaf 4 beschrijft de arbeidsmarkt in de provincies en de grote steden aan de hand van de werkgelegenheid en werkzame personen — zowel werknemers als zelfstandigen. Regionale werkloosheid komt ook aan bod, evenals de spanning op de arbeidsmarkt.

1) Grote steden (G4).
In deze publicatie zijn de grote steden gedefinieerd als kerngemeente plus omliggend gebied. Amsterdam betreft COROP-gebied Groot-Amsterdam, Rotterdam betreft COROP-subgebied Rijnmond, Den Haag omvat COROP-gebied Agglomeratie ’s-Gravenhage en Utrecht ten slotte omvat COROP-plusgebied stadsgewest Utrecht.

2. Regionale economische ontwikkeling

Het jaar 2020 is een jaar om niet snel te vergeten, zowel historisch als economisch. De coronapandemie veroorzaakte de grootste dip van de landelijke economie sinds de Tweede Wereldoorlog en dat was uiteraard ook merkbaar in de regio’s. De sectoren die het hardst getroffen werden door de maatregelen tegen het coronavirus, waren horeca, cultuur en de luchtvaart. Dit had een sterk regionale impact, omdat sommige steden en gebieden hiervan sterker afhankelijk zijn dan andere. In deze paragraaf zal de regionale economie beschreven worden voor 2019, 2020 en een deel van 2021.

Provincies: economie Noord-Holland het hardst getroffen

In 2019 groeide de Nederlandse economie met 2 procent. Met uitzondering van Groningen en Zeeland nam in alle provincies de omvang van de economie toe. Aan deze groei kwam in 2020 door de coronacrisis een abrupt einde met een historisch grote krimp in het tweede kwartaal. In vergelijking met 2019 kromp de economie in 2020 met 3,8 procent. 

De impact van de coronacrisis was het grootst in Noord-Holland met een krimp van 7 procent. In deze provincie hebben de bedrijfstakken die hard door de lockdown werden getroffen een groot aandeel in de economie. Het gaat hier om de luchtvaart op Schiphol en de daaraan gerelateerde dienstverlening maar ook om de horeca en de reisbemiddeling. Dat Noord-Holland het hardst werd geraakt, blijkt ook uit het verschil in de groeipercentages tussen 2020 en 2019: dit is met -10,6 procentpunt veruit het grootst van alle provincies.

Ook Groningen kende een sterke teruggang, het bbp kromp er met 6,8 procent. Dit werd echter niet alleen veroorzaakt door de lockdownmaatregelen, maar ook doordat er steeds minder gas uit de grond wordt gehaald. Vergeleken met 2019 viel de ontwikkeling van het bbp terug met 5,8 procentpunt, wat samenvalt met het gemiddelde van Nederland.

In Limburg daalde het bbp met 4 procent in 2020. De krimp was hier groter dan gemiddeld doordat in Limburg de industrie – die een bovengemiddelde krimp liet zien in 2020 – een groter aandeel van de economie uitmaakt dan in de andere provincies.  

2.1 Bbp
 2019 (% verandering t.o.v. een jaar eerder)2020 (% verandering t.o.v. een jaar eerder)
Nederland2-3,8
Groningen-1-6,8
Fryslân3-3,2
Drenthe0,5-2,7
Overijssel1,7-3
Flevoland1,5-2
Gelderland1,7-2,8
Utrecht3,9-2,5
Noord-Holland3,6-7
Zuid-Holland0,8-2,3
Zeeland-0,7-2,7
Noord-Brabant1,8-2,8
Limburg1,1-4
Rotterdam1-2,4
Den Haag2,7-2
Amsterdam4,5-8,5
Utrecht4,5-2,6
 

2.2 Ontwikkeling bbp
2019 (%)2020 (%)Groeiverschil
2019-2020
(%-punt)
Nederland2,0-3,8-5,8
Groningen-1,0-6,8-5,8
Fryslân3,0-3,2-6,2
Drenthe0,5-2,7-3,2
Overijssel1,7-3,0-4,7
Flevoland1,5-2,0-3,5
Gelderland1,7-2,8-4,5
Utrecht3,9-2,5-6,4
Noord-Holland3,6-7,0-10,6
Zuid-Holland0,8-2,3-3,1
Zeeland-0,7-2,7-2,0
Noord-Brabant1,8-2,8-4,6
Limburg1,1-4,0-5,1
Rotterdam1,0-2,4-3,4
Den Haag2,7-2,0-4,7
Amsterdam4,5-8,5-13,0
Utrecht4,5-2,6-7,1

De economie in Flevoland kromp het minst, met 2 procent. De krimp viel hier mee doordat de bedrijfstakken die het hardst werden getroffen door de maatregelen tegen het coronavirus minder vertegenwoordigd zijn in deze provincie. Daarnaast deden de energiebedrijven het in deze provincie erg goed in 2020, omdat ze meer energie produceerden, ook voor andere provincies. Daarna waren de best presterende provincies Zuid-Holland en Utrecht, met een krimp van 2,3 en 2,5 procent. In 2019 hadden deze provincies nog een economische groei van respectievelijk 1,5, 0,8 en 3,9 procent. In Zuid-Holland bleef de krimp bleef beperkt door het grote aandeel van de overheid. Ook de handel bleef nagenoeg constant verdienen, ondanks de maatregelen tegen het coronavirus. Utrecht profiteerde ook van de handel en de overheid in de provincie. De krimp is er wel iets groter dan Zuid-Holland door de financiële dienstverlening die er gevestigd is. 

In Zeeland was het verschil in economische groei tussen 2019 en 2020 het kleinst. Dit kwam doordat Zeeland een van de twee provincies was waar de economie kromp in 2019 en doordat de zwaarst getroffen bedrijfstakken minder aanwezig zijn in de provincie.

Vier grote steden: Amsterdam hardst getroffen

Van de vier grote steden was Amsterdam de grootste daler, gevolgd door Utrecht en Rotterdam. Den Haag kromp met 2 procent het minst. De economie van Amsterdam kromp met 6,7 procent, doordat de stad relatief hard geraakt werd door de maatregelen. Toerisme en horeca zijn belangrijk voor de stad en de buitenlandse toeristen lieten het afweten. Ook de slechte resultaten van de financiële dienstverlening droegen bij aan de grote krimp. In 2019 groeide de economie van Amsterdam nog met 4,5 procent, toen was dit nog de regio waar de economie het meest groeide. Deze groei werd gestuwd door de zakelijke dienstverlening, de handel, de bouw en de industrie. 

De relatief kleine economische krimp in Den Haag – 2 procent –  werd veroorzaakt door het grote aandeel van de overheid in de Haagse economie: de overheid leed minder onder de maatregelen. Bij Rotterdam kromp de economie met 2,4 procent. Dit kwam voor een deel door de financiële dienstverlening en doordat minder reguliere behandelingen werden uitgevoerd in de zorg: de aanpak van COVID-19 leidde tot uitgestelde zorg met als resultaat een daling van het zorgvolume. In Utrecht kromp de economie met 2,6 procent. Ook hier kwam dit door de slecht presterende horeca en de financiële dienstverlening. In 2019 had Utrecht nog een economische groei van 4,5 procent.

Regio’s: economie Delfzijl houdt het beste stand, Haarlemmermeer hard geraakt

Afzonderlijke cijfers zijn bekend over de economie van in totaal 52 zogeheten COROP-plus-regio’s. Van deze regio’s presteerde Haarlemmermeer het slechtst, met een krimp van 18 procent. Dit hangt samen met de grote invloed van Schiphol op de economie van deze regio. Door het wegvallen van het luchtverkeer kwam de hiermee verbonden economie tot stilstand. In 2019 groeide de economie van Haarlemmermeer nog met 2,8 procent.

De regio die het minst werd geraakt door de coronacrisis is Delfzijl en omgeving. De economische krimp bedroeg hier slechts 1,1 procent. Ook de regio’s Overig Groot-Rijnmond, Almere, Oost Zuid-Holland en Zuidoost-Utrecht hadden allemaal een bescheiden krimp, van 1,2 tot 1,5 procent. 


2.3 Economische groei 2020
Regio_naamBBP (%)
Oost-Groningen-2
Delfzijl e.o.-1,1
Overig Groningen-8,1
Noord-Friesland-3,6
Zuidwest-Friesland-2,8
Zuidoost-Friesland-2,8
Noord-Drenthe-1,9
Zuidoost-Drenthe-3,4
Zuidwest-Drenthe-2,8
Noord-Overijssel-3,1
Zuidwest-Overijssel-3,2
Twente-2,8
Veluwe-2,2
Achterhoek-3,3
Aggl. Arnhem/Nijmegen-3,5
Zuidwest-Gelderland-2
Utrecht-West-1,8
Stadsgewest Amersfoort-2,8
Stadsgewest Utrecht-2,6
Zuidoost-Utrecht-1,5
Kop van Noord-Holland-2,2
Alkmaar e.o.-3,9
IJmond-3,8
Agglomeratie Haarlem-3,8
Zaanstreek-2,5
Amsterdam-6,7
Overig Agglomeratie Amsterdam-3,6
Edam-Volendam e.o.-2,7
Haarlemmermeer e.o.-18
Het Gooi en Vechtstreek-3,7
Agglomeratie Leiden en Bollenstreek-3,5
Agglomeratie�s-Gravenhage (Excl. Zoetermeer)-2
Zoetermeer-2
Delft en Westland-2,4
Oost-Zuid-Holland-1,4
Rijnmond-2,4
Overig Groot-Rijnmond-1,2
Drechtsteden-2,1
Overig Zuidoost-Zuid-Holland-2,4
Zeeuwsch-Vlaanderen-1,9
Overig Zeeland-3,1
West-Noord-Brabant-2,5
Midden-Noord-Brabant-3,4
Stadsgewest �s-Hertogenbosch-2,6
Overig Noordoost-Noord-Brabant-2,1
Zuidoost-Noord-Brabant-3,1
Noord-Limbug-3,8
Midden-Limburg-2,7
Zuid-Limburg-4,5
Almere-1,2
Flevoland-Midden-2,2
Noordoostpolder en Urk-3,5

De regionale economie in 2021

Naast de cijfers over 2020, waarin de lockdownmaatregelen het strengst waren, worden ook regionale economische cijfers over de eerste drie kwartalen van 2021 gepresenteerd. Hieraan valt vooral te zien of er regio’s zijn die al meer hersteld zijn dan andere. In het tweede kwartaal van 2021 waren de meeste regio’s al op het niveau van vóór de lockdown en dit is nog verder verbeterd in het derde kwartaal. Voor de tweede keer zijn deze cijfers versneld geraamd door het CBS. Omdat de bijstellingen op deze cijfers groter zijn dan normaal zijn deze groeicijfers afgerond op hele procenten. 

Noord-Holland herstelt het meest van de coronacrisis. De economie groeide hier in het derde kwartaal met 8 procent ten opzichte van een jaar eerder. Hier was de economische klap het hardste in 2020 en daardoor is het herstel ook het grootst van alle provincies. De economie groeide het minst hard in Fryslân, Drenthe en Limburg met 4 procent ten opzichte van een jaar eerder. De bedrijfstakken die het beter doen in 2021 zijn in deze provincies minder vertegenwoordigd dan in de andere provincies.

2.4 Economische groei, 3e kwartaal 2021 t.o.v. 3e kwartaal 2020
ProvincieBBP (%)
Groningen5
Friesland4
Drenthe4
Overijssel5
Flevoland5
Gelderland5
Utrecht5
Noord-Holland8
Zuid-Holland5
Zeeland6
Noord-Brabant6
Limburg4

De regio Haarlemmermeer is in de eerste helft van 2020 economisch het hardst getroffen door de coronacrisis. Omdat de krimp daar in 2020 het grootst was, is de groei in de eerste drie kwartalen van 2021 ook weer het grootst. In het derde kwartaal betrof de economische groei in Haarlemmermeer 17 procent. Daarna was de grootste groeier de regio IJmond met een percentage van 9. Hierna komen de gebieden Amsterdam, overige agglomeratie Amsterdam, Zeeuwsch-Vlaanderen en Zuidoost-Noord-Brabant met 7 procent groei ten opzichte van een jaar eerder. In IJmond, Zeeuwsch-Vlaanderen en Zuidoost-Noord-Brabant werd de hogere groei veroorzaakt door de betere resultaten van de industrie. In de gebieden bij Amsterdam kwam het door de betere resultaten van zakelijke dienstverlening en de horeca, die goed herstelden.

Noord-Friesland en de Noordoostpolder en Urk herstellen het minst van de economische malaise. Beide regio’s groeiden maar met 3 procent. 

2.5 Economische groei, 3e kwartaal 2021 t.o.v. 3e kwartaal 2020
Regio_naamBBP (%)
Oost-Groningen4
Delfzijl e.o.5
Overig Groningen5
Noord-Friesland3
Zuidwest-Friesland4
Zuidoost-Friesland4
Noord-Drenthe4
Zuidoost-Drenthe5
Zuidwest-Drenthe4
Noord-Overijssel4
Zuidwest-Overijssel5
Twente5
Veluwe4
Achterhoek5
Aggl. Arnhem/Nijmegen6
Zuidwest-Gelderland5
Utrecht-West5
Stadsgewest Amersfoort5
Stadsgewest Utrecht5
Zuidoost-Utrecht5
Kop van Noord-Holland5
Alkmaar e.o.5
IJmond9
Agglomeratie Haarlem6
Zaanstreek5
Amsterdam7
Overig Agglomeratie Amsterdam7
Edam-Volendam e.o.5
Haarlemmermeer e.o.17
Het Gooi en Vechtstreek7
Agglomeratie Leiden en Bollenstreek5
Agglomeratie�s-Gravenhage (Excl. Zoetermeer)4
Zoetermeer4
Delft en Westland5
Oost-Zuid-Holland5
Rijnmond6
Overig Groot-Rijnmond4
Drechtsteden4
Overig Zuidoost-Zuid-Holland4
Zeeuwsch-Vlaanderen7
Overig Zeeland5
West-Noord-Brabant5
Midden-Noord-Brabant4
Stadsgewest �s-Hertogenbosch4
Overig Noordoost-Noord-Brabant6
Zuidoost-Noord-Brabant7
Noord-Limbug6
Midden-Limburg5
Zuid-Limburg3
Almere5
Flevoland-Midden6
Noordoostpolder en Urk3

Economie in bijna alle regio’s boven niveau van voor coronacrisis

De omvang van de economie is in het derde kwartaal 2021 in bijna alle regio’s groter dan twee jaar geleden, voor corona. Ten opzichte van het derde kwartaal van 2019 was in 49 regio’s de economie groter en in één regio vergelijkbaar. Alleen in Haarlemmermeer en Overig Groningen was de economie kleiner. De totale Nederlandse economie was 2,3 procent groter dan twee jaar geleden. 

In de twee regio’s die economisch nog niet op het niveau van voor corona zijn, was in Haarlemmermeer het verschil het grootst. De economie in deze regio was ongeveer 9 procent kleiner dan in het derde kwartaal van 2019. Dit hangt samen met de luchtvaart en de daaraan gerelateerde dienstverlening; deze bedrijfstakken zijn flink door de coronacrisis getroffen en hebben in deze regio een groot aandeel in de economie. Desondanks is de economie in Haarlemmermeer in 2021 aan het terugveren; in het tweede kwartaal bedroeg het verschil met twee jaar geleden nog 18 procent.

Ook in Overig Groningen was de economie kleiner dan twee jaar geleden. In deze regio bedroeg het verschil ongeveer 2 procent. Dit komt vooral door de vermindering van de gaswinning. De economie was 5 procent groter dan twee jaar geleden als de delfstoffenwinning buiten beschouwing wordt gelaten.

2.6 Economische groei 3e kwartaal 2021 t.o.v. 3e kwartaal 2019
Regio_naamEconomische groei (%)
Oost-Groningen3
Delfzijl e.o.2
Overig Groningen-2
Noord-Friesland1
Zuidwest-Friesland2
Zuidoost-Friesland3
Noord-Drenthe4
Zuidoost-Drenthe2
Zuidwest-Drenthe2
Noord-Overijssel2
Zuidwest-Overijssel3
Twente4
Veluwe3
Achterhoek3
Aggl. Arnhem/Nijmegen4
Zuidwest-Gelderland4
Utrecht-West4
Stadsgewest Amersfoort3
Stadsgewest Utrecht3
Zuidoost-Utrecht5
Kop van Noord-Holland3
Alkmaar e.o.2
IJmond7
Agglomeratie Haarlem3
Zaanstreek4
Amsterdam0
Overig Agglomeratie Amsterdam3
Edam-Volendam e.o.4
Haarlemmermeer e.o.-9
Het Gooi en Vechtstreek5
Agglomeratie Leiden en Bollenstreek3
Agglomeratie�s-Gravenhage (Excl. Zoetermeer)3
Zoetermeer3
Delft en Westland3
Oost-Zuid-Holland4
Rijnmond4
Overig Groot-Rijnmond4
Drechtsteden3
Overig Zuidoost-Zuid-Holland3
Zeeuwsch-Vlaanderen7
Overig Zeeland5
West-Noord-Brabant3
Midden-Noord-Brabant2
Stadsgewest �s-Hertogenbosch3
Overig Noordoost-Noord-Brabant4
Zuidoost-Noord-Brabant5
Noord-Limbug4
Midden-Limburg4
Zuid-Limburg1
Almere5
Flevoland-Midden5
Noordoostpolder en Urk2

3. Bedrijven in de regio

Stijging aantal vestigingen ondanks corona

Ondanks de coronapandemie steeg het aantal bedrijfsvestigingen in Nederland tussen 1 april 2020 en 1 juli 2021 met ongeveer 6,5 procent. Daarmee steeg het aantal vestigingen tijdens de coronacrisis sneller dan in hetzelfde aantal maanden hiervoor (4,1 procent). Het aantal vestigingen nam toe doordat er aanzienlijk meer vestigingen werden opgericht dan er werden opgeheven. Tussen 1 april 2020 en 1 juli 2021 werden 272 duizend nieuwe vestigingen opgericht, terwijl er tegelijkertijd ruim 160 duizend vestigingen hun deuren sloten. 

Flevoland kende met 8,2 procent de sterkste groei van het aantal vestigingen, gevolgd door Zuid-Holland (7,8 procent). Dit komt door het relatief grote aantal oprichtingen in deze provincies ten opzichte van hun totale populatie vestigingen aan de start van de coronapandemie. In beide provincies was de verhouding tussen de nieuw opgerichte vestigingen en hun bedrijvenpopulatie op 1 april 2020 ruim 15 procent. In Drenthe groeide het aantal vestigingen met 5,6 procent het traagst. Deze provincie kende namelijk de grootste verhouding opheffingen ten opzichte van oprichtingen (66 procent). In Zuid-Holland was deze verhouding met 56 procent het kleinst.

3.1 Verandering aantal vestigingen naar provincie, 1 juli 2021 t.o.v. 1 april 2020
ProvincieVerandering aantal vestigingen (%)
Flevoland8,2
Zuid-Holland7,8
Noord-Brabant6,7
Gelderland6,4
Groningen6,4
Overijssel6,3
Zeeland6,3
Noord-Holland6,2
Limburg6,1
Fryslân6
Utrecht5,7
Drenthe5,6

Gesteunde bedrijven minder vaak opgeheven 

Ter ondersteuning van bedrijven en ondernemers tijdens de coronacrisis heeft de overheid verschillende steunmaatregelen in het leven geroepen. De onderstaande figuur toont voor de regelingen NOW, TVL, TOGS, TOZO en uitstel van belastingbetaling in welke mate vestigingen van bedrijven die tussen april 2020 en maart 2021 van deze maatregelen gebruik hebben gemaakt opgeheven zijn tussen april 2020 en juli 2021. Dit aandeel wordt afgezet tegen de mate waarin vestigingen van bedrijven die hiervan geen gebruik hebben gemaakt zijn opgeheven in deze periode.

In alle provincies geldt dat vestigingen van bedrijven die geen van de onderscheiden steunmaatregelen gebruikten aanzienlijk vaker zijn opgeheven. Dat gebeurde relatief gezien het vaakst in Noord-Holland (10,8 procent) en Flevoland (10,7 procent). Noord-Holland kent bovendien het grootste verschil in opheffingen tussen gesteunde en niet-gesteunde vestigingen. Niet-gesteunde vestigingen werden daar 3,7 keer vaker opgeheven dan gesteunde bedrijven. Ook Zeeland laat hierin een relatief groot verschil zien (3,6 keer). In Drenthe was deze factor het kleinst. Niet-gesteunde vestigingen werden het minst vaak opgeheven in Fryslân (7,9 procent).
In de mate waarin gesteunde bedrijven werden opgeheven zitten minder regionale verschillen. Het aandeel varieert van 2,2 procent in Zeeland tot 3,3 procent in Flevoland. 

3.2 Opgeheven vestigingen, 2e kwartaal 2020-2e kwartaal 2021
ProvincieAandeel gesteund en opgeheven (%)Aandeel niet gesteund en opgeheven (%)
Noord-Holland2,910,8
Flevoland3,310,7
Zuid-Holland2,910,2
Utrecht2,69,4
Limburg2,79,1
Noord-Brabant2,68,9
Groningen2,78,8
Gelderland2,68,5
Overijssel2,68,5
Drenthe2,78
Zeeland2,28
Fryslân2,37,9

Afname winkeldichtheid in meeste gemeenten

Tussen 1 april 2020 en 1 oktober 2021 daalde de winkeldichtheid in iets meer dan de helft van de Nederlandse gemeenten. Winkeldichtheid is hier het aantal fysieke winkelvestigingen per duizend inwoners in de detailhandel, met uitzondering van webwinkels, tankstations, apotheken, markthandel, straathandel en colportage. In Nederland als geheel daalde de winkeldichtheid in deze periode met 0,8 procent, voornamelijk als gevolg van bevolkingsgroei. Daarmee nam de winkeldichtheid aanzienlijk trager af dan in de even lange voorgaande periode van 1 oktober 2018 tot 1 april 2020.2) Toen daalde het aantal fysieke winkelvestigingen per duizend inwoners nog met ongeveer 4 procent.

Uitgeest kende met een afname van de winkeldichtheid met 14 procent de grootste daling. Ook Wijdemeren (12 procent) en Lopik (11 procent) werden gekenmerkt door een relatief sterke afname. In Mook en Middelaar (19 procent), Bergen (18 procent) en Duiven (15 procent) steeg het aantal winkels per duizend inwoners het meest.

Van de 25 grootste gemeenten qua aantal inwoners was de winkeldichtheid op 1 oktober 2021 het grootst in Maastricht (7 winkels per duizend inwoners) en Amsterdam (6 winkels per duizend inwoners). Op plaats 25 staat Almere, waar de winkeldichtheid de helft zo groot is als in Amsterdam. Van deze 25 grootste steden steeg de winkeldichtheid sinds april 2020 het meest in Haarlemmermeer (4 procent) en Dordrecht (3 procent). ’s-Hertogenbosch (4 procent) en Haarlem (3 procent) kenden daarentegen de sterkste afname.  Op provinciaal niveau daalde het aan winkels per duizend inwoners het meest in Flevoland (2,1 procent) en Fryslân (1,3 procent). 

Voor Nederland als geheel bleef het aantal fysieke winkels ongeveer gelijk, maar daalde de dichtheid met 0,4 procent. Dit ligt in lijn met de daling van het aantal fysieke winkels met 14 procent sinds 2010. In diezelfde periode verviervoudigde het aantal webwinkels bijna.

3.3 Verandering aantal winkels per duizend inwoners1) , 1 oktober 2021 t.o.v. 1 april 2020
GemeenteVerandering winkeldichtheid (%)
Aa en Hunze0,2
Aalsmeer2,7
Aalten-3,9
Achtkarspelen-7
Alblasserdam8,2
Albrandswaard4,8
Alkmaar-1,6
Almelo0
Almere-1
Alphen aan den Rijn-0,4
Alphen-Chaam10,9
Altena-4,3
Ameland10
Amersfoort-3,2
Amstelveen1,3
Amsterdam0,5
Apeldoorn-0,7
Arnhem-2,6
Assen-2,2
Asten4,2
Baarle-Nassau-4,2
Baarn1,1
Barendrecht-0,4
Barneveld-5,4
Beek1,4
Beekdaelen2,1
Beemster-6,5
Beesel5,9
Berg en Dal0,8
Bergeijk1,9
Bergen (L.)18,2
Bergen (NH.)-5,3
Bergen op Zoom-1,1
Berkelland1,3
Bernheze-5,7
Best4,4
Beuningen-3,4
Beverwijk-2,7
Bladel-0,7
Blaricum0,6
Bloemendaal7
Bodegraven-Reeuwijk-0,4
Boekel-7,1
Borger-Odoorn-0,1
Borne-2,3
Borsele-1,3
Boxmeer-4,6
Breda0
Brielle0,5
Bronckhorst1
Brummen0,4
Brunssum-4,3
Bunnik-1
Bunschoten2,4
Buren3,2
Capelle aan den IJssel4,8
Castricum-2
Coevorden0,6
Cranendonck-0,4
Cuijk-4,8
Culemborg-1,9
Dalfsen-1,1
Dantumadiel-4,6
De Bilt-0,5
De Fryske Marren-1,8
De Ronde Venen2,7
De Wolden-3,7
Delft-0,2
Den Helder1,4
Deurne2,6
Deventer1,3
Diemen-0,8
Dinkelland1,9
Doesburg5,7
Doetinchem-2,2
Dongen7,5
Dordrecht2,7
Drechterland-0,6
Drimmelen-2
Dronten-1,7
Druten2,9
Duiven15
Echt-Susteren-1,6
Edam-Volendam-2,8
Ede-2,9
Eemnes-1,2
Eemsdelta0,2
Eersel2,8
Eijsden-Margraten1,5
Eindhoven-0,7
Elburg-3,3
Emmen-0,8
Enkhuizen-8,9
Enschede0
Epe-3,1
Ermelo-2,3
Etten-Leur3,8
Geertruidenberg9,2
Geldrop-Mierlo1,5
Gemert-Bakel2,2
Gennep-0,7
Gilze en Rijen1,7
Goeree-Overflakkee0,5
Goes-1,7
Goirle3,2
Gooise Meren0,6
Gorinchem0,2
Gouda-0,3
Grave11,6
Groningen-0,2
Gulpen-Wittem-5,6
Haaksbergen-0,6
Haarlem-3,4
Haarlemmermeer4
Halderberge0,3
Hardenberg-2,7
Harderwijk0,2
Hardinxveld-Giessendam-5,9
Harlingen-6,7
Hattem-4
Heemskerk-0,1
Heemstede-4
Heerde-4
Heerenveen2,7
Heerhugowaard-6,5
Heerlen1
Heeze-Leende-3,3
Heiloo5,2
Hellendoorn-1,8
Hellevoetsluis5,9
Helmond0,9
Hendrik-Ido-Ambacht-7,6
Hengelo1,8
Het Hogeland-1,3
Heumen4
Heusden3
Hillegom1,1
Hilvarenbeek1,2
Hilversum-3,5
Hoeksche Waard-1
Hof van Twente4,2
Hollands Kroon-3,7
Hoogeveen5,9
Hoorn-4,6
Horst aan de Maas2,8
Houten-0,2
Huizen1,6
Hulst3
IJsselstein0,9
Kaag en Braassem-2,7
Kampen-6,1
Kapelle0
Katwijk-2,8
Kerkrade-3
Koggenland-7,4
Krimpen aan den IJssel0,4
Krimpenerwaard1,1
Laarbeek3
Landerd0,9
Landgraaf-0,9
Landsmeer1,5
Langedijk2,9
Lansingerland2,8
Laren1,6
Leeuwarden-1,5
Leiden2
Leiderdorp-0,4
Leidschendam-Voorburg5,6
Lelystad-1,2
Leudal-1,1
Leusden-3,1
Lingewaard2,3
Lisse1,2
Lochem2,2
Loon op Zand6,5
Lopik-11,4
Losser-2,6
Maasdriel-0,7
Maasgouw-3,2
Maassluis-4,8
Maastricht1,8
Medemblik1,5
Meerssen3,4
Meierijstad6
Meppel-3,6
Middelburg-2,7
Midden-Delfland2,1
Midden-Drenthe0,8
Midden-Groningen-6
Mill en Sint Hubert-8,9
Moerdijk-0,8
Molenlanden-6,3
Montferland0,7
Montfoort2,6
Mook en Middelaar19
Neder-Betuwe-5,1
Nederweert1,4
Nieuwegein-5,1
Nieuwkoop0,6
Nijkerk-1,9
Nijmegen0,9
Nissewaard-1,6
Noardeast-Frysl�n-1
Noord-Beveland-4,5
Noordenveld1,4
Noordoostpolder-6,6
Noordwijk0,2
Nuenen, Gerwen en Nederwetten0,8
Nunspeet3,9
Oegstgeest-1,9
Oirschot-6,8
Oldambt-6,1
Oldebroek2,2
Oldenzaal-0,1
Olst-Wijhe-0,6
Ommen2,4
Oost Gelre2,2
Oosterhout-5
Ooststellingwerf0,8
Oostzaan-11,3
Opmeer4,4
Opsterland-1,7
Oss5,1
Oude IJsselstreek4,7
Ouder-Amstel0,9
Oudewater11,7
Overbetuwe0,2
Papendrecht-7,4
Peel en Maas1,8
Pekela-2,1
Pijnacker-Nootdorp-2,4
Purmerend-1,7
Putten-1,8
Raalte-5,4
Reimerswaal7,2
Renkum-7,2
Renswoude-2
Reusel-De Mierden-6,1
Rheden-3
Rhenen-2,5
Ridderkerk-4,9
Rijssen-Holten-2,5
Rijswijk0,9
Roerdalen-5,8
Roermond-1,3
Roosendaal2,3
Rotterdam0,4
Rucphen2,1
S�dwest-Frysl�n-1,6
Schagen-3,7
Scherpenzeel-2,5
Schiedam3,5
Schiermonnikoog1,7
Schouwen-Duiveland-2,1
's-Gravenhage-0,4
's-Hertogenbosch-3,7
Simpelveld3,2
Sint Anthonis-7,9
Sint-Michielsgestel-2,9
Sittard-Geleen-1,6
Sliedrecht1,6
Sluis1,3
Smallingerland0,2
Soest-1,1
Someren1,8
Son en Breugel-1,3
Stadskanaal-0,2
Staphorst3,8
Stede Broec4,7
Steenbergen3,7
Steenwijkerland1,4
Stein0,5
Stichtse Vecht-3,4
Terneuzen1,8
Terschelling7,9
Texel-1,2
Teylingen1,9
Tholen-7,1
Tiel-5,4
Tubbergen-0,2
Twenterand-6,6
Tynaarlo1,7
Tytsjerksteradiel-2,3
Uden3
Uitgeest-13,5
Uithoorn1,9
Urk1,8
Utrecht0,3
Utrechtse Heuvelrug-2,8
Vaals3,3
Valkenburg aan de Geul0
Valkenswaard3,8
Veendam1,4
Veenendaal1,3
Veere2,1
Veldhoven-2,2
Velsen7,7
Venlo0,7
Venray0,9
Vijfheerenlanden-4,3
Vlaardingen-0,4
Vlieland10,6
Vlissingen3,2
Voerendaal-5,7
Voorschoten-4,9
Voorst-1
Waadhoeke-1,6
Waalre-2,2
Waalwijk-1,9
Waddinxveen1,5
Wageningen2
Wassenaar1,3
Waterland0,7
Weert-3,2
Weesp-1,3
West Betuwe-0,7
West Maas en Waal-6,3
Westerkwartier1
Westerveld1,6
Westervoort-8,8
Westerwolde-2,8
Westland0,9
Weststellingwerf-2,8
Westvoorne6
Wierden-4,6
Wijchen-1,4
Wijdemeren-12,1
Wijk bij Duurstede2,2
Winterswijk-1,1
Woensdrecht-4,3
Woerden-0,4
Wormerland-7,7
Woudenberg-2
Zaanstad-2,5
Zaltbommel-4,3
Zandvoort5,1
Zeewolde-5,1
Zeist-2,8
Zevenaar-0,3
Zoetermeer-1,5
Zoeterwoude-5
Zuidplas4,5
Zundert3,8
Zutphen5,6
Zwartewaterland3,7
Zwijndrecht-1,3
Zwolle-2,8
1) Door gemeentelijke herindelingen of geheimhouding is de verandering van de winkeldichtheid voor enkele gemeenten niet te bepalen

Horeca, cultuur en overige dienstverlening toegenomen

In alle provincies steeg de dichtheid van het aantal vestigingen in de horeca, culturele en creatieve industrie en de overige dienstverlening tussen april 2020 en juli 2021. De belangrijkste reden voor deze stijging is dat er in die periode in deze drie bedrijfstakken ondanks de coronacrisis meer vestigingen werden opgericht dan opgeheven.

Het aantal horecavestigingen per duizend inwoners steeg met 4,7 procent in Nederland als geheel tussen april 2020 en juli 2021. Dit is trager dan de groei in de periode van gelijke lengte hiervoor (7,1 procent). De horecadichtheid nam het meest toe in Flevoland (9,2 procent) en Zeeland (6,6 procent) en het minst in Drenthe (3,4 procent). Onder de grootste 25 steden steeg de horecadichtheid het meest in Almere en Leiden (9 procent). Tussen die grote steden zijn er bovendien aanzienlijke dichtheidsverschillen. Zo heeft Amsterdam meer dan twee keer zoveel horecavestigingen per 1000 inwoners dan Rotterdam.

In de culturele en creatieve industrie steeg het aantal vestigingen per 1 000 inwoners met 6 procent in Nederland als geheel. Dat is iets trager dan in de voorafgaande periode (6,4 procent). Deze culturele en creatieve vestigingen zijn overigens niet per se fysieke plaatsen waar men naartoe kan gaan. Een geluidsman die start als zzp’er is hierin bijvoorbeeld ook opgenomen.

De dichtheid van de culturele en creatieve industrie steeg sterker dan de horecadichtheid in alle provincies behalve Noord-Holland en Flevoland. De grootste stijging vond plaats in Zeeland (10,2 procent) en Gelderland (8,8 procent). Noord-Holland kende met een stijging van 4,8 procent de kleinste toename. Deze provincie kent met 25 vestigingen in de culturele en creatieve industrie per duizend inwoners echter wel veruit de hoogste absolute dichtheid. Dit is voornamelijk een gevolg van het relatief grote aantal vestigingen in Amsterdam (45 per duizend inwoners). In geen enkele andere gemeente is de dichtheid van deze sector groter. 

In de overige dienstverlening (waar onder meer kappers en schoonheidssalons toe behoren) steeg de dichtheid in Nederland met 4,6 procent. Dat is sneller dan in de periode hiervoor (2,8 procent). In Flevoland en Fryslân was deze groei het sterkst (beide 6 procent). In Utrecht (3,5 procent) en Zeeland (3,3 procent) was de toename daarentegen relatief beperkt. Absoluut gezien is het aantal vestigingen per duizend inwoners in deze sector het grootst in Limburg (7,5) en Noord-Brabant (7,3) en het kleinst in Overijssel (6,3).

3.4 Verandering aantal bedrijfsvestigingen per duizend inwoners, 1 juli 2021 t.o.v. 1 april 2020
ProvincienaamHoreca (% verandering)Culturele en creatieve industrie (% verandering)Overige dienstverlening (% verandering)
Zuid-Holland5,46,85,2
Noord-Holland5,34,85,7
Noord-Brabant4,97,34,9
Gelderland4,98,84,9
Utrecht5,46,13,5
Overijssel4,56,45,9
Limburg4,87,94,6
Fryslân5,775,9
Groningen3,96,85,9
Drenthe3,47,33,7
Flevoland9,25,66,2
Zeeland6,610,13,3

Faillissementen historisch laag 

In de eerste drie kwartalen van 2021 werden 1 114 bedrijven en instellingen failliet verklaard. Dit is ongeveer de helft van het aantal uitgesproken faillissementen in dezelfde periode een jaar eerder. Toen was het aantal faillissementen ook lager ten opzichte van een jaar eerder, al was de afname met bijna 7 procent een stuk minder sterk. De eerste twee kwartalen van 2020 steeg het aantal gefailleerde bedrijven en instellingen namelijk nog. Vanaf het derde kwartaal 2020 zette de daling in en sindsdien is het aantal faillissementen historisch laag. Het lage aantal is waarschijnlijk te danken aan de coronasteunmaatregelen die de overheid ter ondersteuning van ondernemers tijdens de coronacrisis heeft ingevoerd. Het aandeel gefailleerde bedrijven met steun is in ieder geval een stuk kleiner is dan zonder steun. 

3.5 Aantal faillissementen van bedrijven en instellingen 1e tot en met 3e kwartaal
%-mutatie jan-sept 2021 (% verandering t.o.v. een jaar eerder)2020 (% verandering t.o.v. een jaar eerder)
Totaal-49,8-6,8
Zeeland-75,948,7
Fryslân-56,721,8
Noord-Brabant-55,6-10,2
Zuid-Holland-52-10,4
Drenthe-51,9-11,5
Limburg-50,6-3,6
Noord-Holland-48,87
Gelderland-47,8-3,5
Utrecht-46-33,6
Overijssel -40-18,2
Groningen-39,713,7
Flevoland-34,5-16,7
 

In alle provincies nam het aantal faillissementen in de eerste drie kwartalen van 2021 af ten opzichte van dezelfde periode een jaar eerder. In Zeeland was de afname met ongeveer 76 procent het sterkst. Dit komt overeen met ongeveer 4 procent van de afname van het totaal aantal uitgesproken faillissementen. In Zuid-Holland en Noord-Holland halveerde het aantal gefailleerde bedrijven en instellingen grofweg. In die twee provincies zijn veel bedrijven actief en ligt het aantal faillissementen relatief hoog. Zij waren samen dan ook goed voor ongeveer 40 procent van de totale afname van het aantal faillissementen. Een jaar eerder nam het aantal faillissementen in Noord-Holland als één van de weinige provincies nog toe.

3.6 Faillissementen van bedrijven en instellingen 1e tot en met 3e kwartaal 2021
CoropFaillissementen
Oost-Groningen10
Delfzijl en omgeving3
Overig Groningen 22
Noord-Friesland 11
Zuidwest-Friesland6
Zuidoost-Friesland12
Noord-Drenthe 6
Zuidoost-Drenthe 12
Zuidwest-Drenthe 8
Noord-Overijssel 18
Zuidwest-Overijssel 5
Twente 55
Veluwe34
Achterhoek31
Arnhem/Nijmegen54
Zuidwest-Gelderland9
Utrecht81
Kop van Noord-Holland 8
Alkmaar en omgeving 9
IJmond 7
Agglomeratie Haarlem 20
Zaanstreek 9
Groot-Amsterdam 149
Het Gooi en Vechtstreek26
Agglomeratie Leiden en Bollenstreek 22
Agglomeratie 's-Gravenhage 52
Delft en Westland 11
Oost-Zuid-Holland10
Groot-Rijnmond 91
Zuidoost-Zuid-Holland 22
Zeeuwsch-Vlaanderen 5
Overig Zeeland 9
West-Noord-Brabant51
Midden-Noord-Brabant23
Noordoost-Noord-Brabant32
Zuidoost-Noord-Brabant50
Noord-Limburg 11
Midden-Limburg27
Zuid-Limburg41
Flevoland36
 

Ondernemersvertrouwen veert op na dieptepunt

De Conjunctuurenquête Nederland (COEN) brengt de stemming van ondernemers in beeld op basis van de ontwikkelingen in de afgelopen tijd en de verwachtingen voor de komende maanden.

Het ondernemersvertrouwen is een stemmingsindicator voor het bedrijfsleven die sterk samenhangt met de economische groei. Na het historische dieptepunt in de eerste helft van 2020 door de maatregelen tegen het coronavirus, is het ondernemersvertrouwen in de afgelopen vier kwartalen in alle provincies toegenomen. 

Aan het begin van het vierde kwartaal van 2021 was het ondernemersvertrouwen in alle provincies positief. Dit wordt veroorzaakt door het betere economisch klimaat ten opzicht van vorig jaar en de verwachte omzetten. Het ondernemersvertrouwen is het meest toegenomen in de provincie Groningen, met een waarde van 27,7. Hierna is het ondernemersvertrouwen het sterkst toegenomen in de provincies Limburg, Noord-Holland en Utrecht. Ondernemers waren hier positief over hun omzetgroei in de komende drie maanden en de verwachte personeelssterkte. Deze cijfers zijn gemaakt voordat er strengere maatregelen werden aangekondigd door het kabinet. 

3.7 Ondernemersvertrouwen vierde kwartaal 2021
ProvincieOndernemersvertrouwen
Groningen27,7
Frysl�n12,8
Drenthe23,7
Overijssel20,3
Flevoland23
Gelderland20,5
Utrecht24,1
Noord-Holland24,9
Zuid-Holland22,6
Zeeland21,1
Noord-Brabant22,6
Limburg25
Verandering t.o.v. een jaar eerder

Meer ondernemers ervaren personeelstekort

De COEN vraagt ook elk kwartaal welke belemmeringen ondernemers ervaren bij de productie en bij zakelijke activiteiten. Ongeveer 28 procent van de ondernemers ervoer aan het begin van het vierde kwartaal 2021 helemaal geen belemmeringen bij de bedrijfsactiviteiten. De belemmering waarmee ondernemers aan het begin van het vierde kwartaal het meest werden geconfronteerd was personeelstekort, meer dan 30 procent gaf dit aan. Dit ligt ruim boven het gemiddelde voor dezelfde periode in de jaren 2016–2020.

3.8 Belemmeringen door personeelstekort
Bedrijfstak4e kwartaal 2021 (% bedrijven)4e kwartaal 2016-2020 (gem) (% bedrijven)
Nederland30,417,2
Drenthe37,814,8
Noord-Brabant35,318
Limburg33,715,9
Gelderland32,718,7
Overijssel32,117,2
Zeeland31,317,8
Utrecht3020,9
Flevoland28,915,9
Fryslân27,514,5
Groningen27,412,2
Zuid-Holland26,916,2
Noord-Holland26,216,6

In alle provincies lag het percentage ondernemers dat begin oktober met een personeelstekort kampte tussen de 26 en 38 procent. Dit was voor elke provincie ruim boven het vijfjarig gemiddelde. Ook vergeleken met juli 2021 was in elke regio sprake van een toename. In Drenthe was het aantal ondernemers dat personeelstekort begin oktober als belangrijkste belemmering ervaarde relatief gezien het grootst. Met bijna 38 procent lag dit percentage ruim boven het landelijke percentage. De toename ten opzichte van het vijfjarig gemiddelde was in Drenthe eveneens het sterkst. Voor de provincie Utrecht was de toename het kleinst, dit is de provincie met het hoogste vijfjarig gemiddelde. Ook in Noord-Holland was de toename relatief klein. Hier lag het percentage ondernemers dat begin oktober personeelstekorten meldde het laagst. 

Ondernemers verwachten meer te investeren in 2022

Ondernemers verwachten in 2022 meer te gaan investeren. Ruim 24 procent van de ondernemers verwacht in 2022 meer te investeren dan in 2021, nog geen 9 procent voorziet een afname. Een jaar eerder voorzagen meer ondernemers nog een investeringsafname ten opzichte van het voorgaande jaar dan een toename. Het percentage ondernemers dat voor komend jaar per saldo een toename verwacht is ook hoog vergeleken met de jaren voorafgaand aan de coronacrisis. 

In alle provincies waren er meer ondernemers die een toename dan een afname van de investeringen voorzien in 2022. In Flevoland is dit verschil het grootst. Het percentage ondernemers dat een toename verwachtte lag hier dan ook hoger dan in andere provincies terwijl het percentage dat een afname verwacht lager lag. In Groningen verwacht nog geen 20 procent een toename van de investeringen, tegenover bijna 13 procent die een afname voorziet. Per saldo lag het percentage ondernemers dat in 2022 verwacht meer te investeren hier dan ook het laagst.

3.9 Investeringsverwachtingen ondernemers voor 2022
 Afname investeringen (negatieve waarde) (% ondernemers die toe-of afname verwachten)Toename investeringen (% ondernemers die toe-of afname verwachten)
Nederland-8,924,2
Flevoland-5,631,2
Drenthe-11,829,9
Limburg-9,126,9
Noord-Holland-7,525,1
Zuid-Holland-8,324,9
Noord-Brabant-8,524,5
Gelderland-9,623,9
Zeeland-10,823,8
Fryslân-923,6
Utrecht-8,121
Overijssel-12,720,7
Groningen-12,719,5

2) Mogelijk speelt hier gedeeltelijk ook een seizoenseffect. In het eerste kwartaal worden vaak relatief veel bedrijven opgeheven.

4. Regionale arbeidsmarkt

In deze paragraaf  wordt de arbeidsmarkt van de provincies en de grote steden besproken. Er wordt ingegaan op de werkgelegenheidsontwikkeling, de ontwikkeling van de werkloosheid en de spanning op de arbeidsmarkt. Ook wordt de arbeidsparticipatie per gemeente behandeld.

Werkgelegenheid in arbeidsjaren stijgt licht

Terwijl het bruto binnenlands product daalde met 3,8 procent in coronajaar 2020, steeg de werkgelegenheid nog met 0,6 procent. Dit is een toename van 49 duizend arbeidsjaar. In 2019 groeide de werkgelegenheid met ruim 165 duizend arbeidsjaar, dus ruim drie maal zoveel.

4.1 Arbeidsjaren
 2019* (% verandering t.o.v. een jaar eerder)2020* (% verandering t.o.v. een jaar eerder)
Nederland2,20,6
Groningen 1,50,5
Fryslân 2,80,6
Drenthe 1,90,4
Overijssel2,10,5
Flevoland 2,41,1
Gelderland 2,10,8
Utrecht 4,01,1
Noord-Holland 2,80,6
Zuid-Holland 1,10,8
Zeeland 1,80,6
Noord-Brabant 2,30,5
Limburg 1,6-0,1
* voorlopige cijfers

De werkgelegenheid groeide in bijna alle provincies met 0,5 procent of meer ten opzichte van 2019. Utrecht en Flevoland hadden met 1,1 procent de grootste relatieve toename. Een uitzondering vormde Limburg met een krimp van 0,1 procent. Daar ging 500 arbeidsjaar verloren. 

Behalve in arbeidsjaren kan de werkgelegenheid ook worden weergegeven in het aantal werkzame personen. In totaal waren in 2020 ruim 9,5 miljoen mensen werkzaam in Nederland. Maar dat zijn er ruim 47 duizend minder dan een jaar eerder. De grootste daling in absolute aantallen was in de provincies Noord-Brabant en Noord-Holland met 12,1-duizend en 10 duizend. Deze twee provincies nemen bijna de helft van daling voor hun rekening. Relatief gezien daalde het aantal werkzame personen het sterkst in Limburg en Noord-Brabant en in Utrecht was de krimp nihil.

Uit de regionale tijdreeksen vanaf 1995 blijkt dat de ontwikkeling van de werkgelegenheid sterk verschilde per provincie. Deze verschillen zijn te herleiden door verschillen in de economische structuur tussen de provincies. Zo is de provincie Groningen veelal agrarisch en steeg de werkgelegenheid in die periode met slechts 15 procent. De kleinste provincie, Flevoland, met de aanwezigheid van veel leasebedrijven, kende een werkgelegenheidsgroei van 69 procent. De provincie Utrecht kende mede door de financiële instellingen een groei van 43 procent. Landelijk groeide de werkgelegenheid in de periode 1995-2020 in Nederland met 31 procent.

4.2 Totaal werkzame personen
1995
(x 1 000)
2000
(x 1 000)
2005
(x 1 000)
2010
(x 1 000)
2015
(x 1 000)
2016
(x 1 000)
2017
(x 1 000)
2018
(x 1 000)
2019*
(x 1 000)
2020*
(x 1 000)
Krimp 2020
t.o.v.
2019
(absoluut)
Krimp 2020
t.o.v.
2019
(%)
Nederland7 271,08 202,08 340,08 777,08 807,68 943,29 156,99 407,69 591,59 544,1-47,4-0,5
Groningen260,3270,9269,0278,6277,1284,4291,8295,2300,4299,0-1,4-0,5
Fryslân251,9279,6284,6305,6297,5303,1307,5311,3317,2316,5-0,7-0,2
Drenthe196,5211,2220,1229,8226,1223,9229,0232,5236,7235,4-1,3-0,5
Overijssel491,0532,7536,9592,6584,5596,2614,0628,0640,1636,5-3,6-0,6
Flevoland109,7136,9153,2174,1169,9170,8175,9182,5186,2185,2-1,0-0,5
Gelderland825,9918,7952,11 027,81 017,21 033,01 055,41 077,71 099,31 096,1-3,2-0,3
Utrecht577,4674,6690,9727,1730,5739,9767,7792,6824,9824,8-0,10,0
Noord-Holland1 301,01 507,61 506,41 523,41 608,51 632,11 662,51 726,91 760,81 750,8-10,0-0,6
Zuid-Holland1 552,31 747,21 779,21 829,71 803,91 841,41 880,51 940,71 963,41 956,0-7,4-0,4
Zeeland155,2162,4169,4180,7179,2180,9182,7185,7189,4188,7-0,7-0,4
Noord-Brabant1 056,31 219,11 245,01 344,71 355,31 376,31 412,61 442,91 471,11 459,0-12,1-0,8
Limburg490,4538,2530,0559,7554,7559,7574,3588,9599,6593,4-6,2-1,0
Bron: CBS

4.3 Werkzame personen, 2020*
 zelfstandigen (% )werknemers (% )
Nederland17,182,9
Fryslân 21,778,3
Zeeland21,079,0
Flevoland 20,379,8
Drenthe19,880,2
Gelderland 18,082,0
Groningen17,382,7
Noord-Holland17,282,8
Zuid-Holland 16,583,5
Limburg 16,483,6
Noord-Brabant 16,383,7
Overijssel 16,183,8
Utrecht 15,584,5
* voorlopige cijfers

Meer zelfstandigen

Bijna 83 procent van de werkzame personen in Nederland werkte in 2020 in loondienst. De overige zijn zelfstandigen. Met ruim 21 procent zijn er Fryslân en Zeeland relatief veel zelfstandigen. In Utrecht werken relatief veel mensen in loondienst. De groei van het aantal zelfstandigen was in 2020 met 2,7 procent een stuk groter dan van het totaal aantal werkzame personen dat met 0,5 procent daalde. In Zuid-Holland was de groei van het aantal zelfstandigen het grootst met 8,6 duizend, relatief was de groei in Noord-Holland het grootst met 2,9 procent. Drenthe had de kleinste relatieve groei van 2,4 procent. Er is al jaren een trend te zien dat de verhouding tussen het aantal werknemers en zelfstandigen verandert.

4.4 Totale werkzame personen
  (Groei 2020* t.o.v. 1995 (%)) (Groei 2020* t.o.v. 1995 (%))_2
Nederland31,3
Groningen14,9
Fryslân 25,6
Drenthe19,8
Overijssel 29,6
Flevoland 68,8
Gelderland 32,7
Utrecht 42,8
Noord-Holland34,6
Zuid-Holland 26,0
Zeeland21,6
Noord-Brabant 38,1
Limburg 21,0
* voorlopige cijfers

De stijging van het aantal zelfstandigen is ook goed te zien over een langere termijn. In de periode 1995-2020 is het aantal zelfstandigen met bijna 24 procent toegenomen. Utrecht kent relatief de grootste stijging met bijna 59 procent en Overijssel de kleinste met slechts 4,3 procent. Ook hier zien we de effecten van de economische structuren in de verschillende provincies.  

4.5 Aantal zelfstandigen
1995
(x 1 000)
2000
(x 1 000)
2005
(x 1 000)
2010
(x 1 000)
2015
(x 1 000)
2016
(x 1 000)
2017
(x 1 000)
2018
(x 1 000)
2019*
(x 1 000)
2020*
(x 1 000)
Krimp 2020
t.o.v.
2019
(absoluut)
Krimp 2020
t.o.v.
2019
(%)
Nederland1 3181 2611 2811 3791 492,21 517,91 541,71 573,11 588,21 630,842,62,7
Groningen57,948,245,846,749,45050,149,950,351,71,42,8
Fryslân64,662,859,961,265,165,766,166,56768,71,72,5
Drenthe42,638,339,842,843,844,34545,245,646,71,12,4
Overijssel98,589,185,893,598,398,9100,399,5100,2102,72,52,5
Flevoland25,526,62931,234,234,935,736,436,637