Stikstofemissies naar lucht

De stikstofuitstoot naar de lucht bestaat voornamelijk uit ammoniak (NH3) en stikstofoxiden (NOx). In 2020 bestond de stikstofemissie naar de lucht uit 124 miljoen kilogram ammoniak (met name afkomstig uit de landbouw) en 177 miljoen NOx (vooral uit verkeer en industrie). Omgerekend naar elementaire stikstof (N) bedraagt dit in totaal 156 miljoen kilogram stikstof, waarvan 102 miljoen kilogram uit ammoniak (65 procent) en 54 miljoen kilogram uit NOx (35 procent). Stikstofemissies worden in dit artikel berekend aan de hand van de ‘National Emission Ceilings’ (NEC)-richtlijnen (Emissies van luchtverontreinigende stoffen). Hiervoor geldt de zogeheten NEC-definitie, die tot gevolg heeft dat deze cijfers afwijken van de cijfers in de tabel Emissies naar lucht op Nederlands grondgebied.

Ammoniak

Verreweg de meeste ammoniak komt vrij in de landbouw (ongeveer 87 procent van de totale ammoniakemissie), en wordt gevormd wanneer ureum uit de urine van landbouwdieren in zogeheten drijfmest reageert met het enzym urease uit de uitwerpselen van het vee. Dit proces treedt op in de stallen en bij het uitrijden van mest op landbouwgrond. Het merendeel van de uitstoot van ammoniak in de landbouw komt voor rekening van rundvee (54 procent), gevolgd door varkens (17 procent) en pluimvee (11 procent).

Na de landbouw volgen huishoudens op grote afstand, met ongeveer 5 procent van de totale ammoniakemissie. De meeste ammoniak komt vrij bij het ademen en transpireren van mensen. Ook de mest van huisdieren en het roken van sigaren en sigaretten telt mee in deze post. Er komt tot slot nauwelijks ammoniak vrij in het verkeer of in de industrie (maar voornamelijk NOx).

Emissie van NH3 naar aandeel bron, 2020
Bron NHxPercentage
Landbouw87,32
Particulier huishouden5,34
Diensten, afval en water2,84
Wegverkeer3,04
Nijverheid 1,25
Energiesector0,15
Overige bronnen0,05
Scheepvaart0,01
Railverkeer0
Luchtvaart0

Stikstofoxiden

Stikstofoxiden (NOx) komen vooral vrij bij verbrandingsprocessen, waarbij zuurstof (O2) en stikstof (N2) uit de lucht met elkaar reageren. Deze verbrandingsprocessen vinden met name plaats bij voertuigen met een verbrandingsmotor, en bij industriële processen, zoals in energiecentrales en hoogovens. Het wegverkeer heeft met 34 procent verreweg het grootste aandeel in de NOx-emissie, gevolgd door de scheepvaart met 13,9 procent. Zeevaart en visserij tellen hierin niet mee, maar zitten in overige bronnen.

De nijverheid, met onder meer de (chemische) industrie en de bouw, heeft een aandeel van ongeveer 12 procent. De bouwsector draagt voor ongeveer 0,3 procent bij aan de NOx-uitstoot. Ook de luchtvaart heeft een relatief klein aandeel in de totale uitstoot van stikstofoxiden (1,5 procent): net als bij de scheepvaart gaat het alleen om emissies boven Nederlands grondgebied. Deze worden bij benadering berekend aan de hand van de verbranding van brandstof tijdens het opstijgen, landen en taxiën van vliegtuigen, aangevuld met het verlies door verdamping van brandstof. NOx-uitstoot tijdens de rest van de vlucht – buiten de Nederlandse landsgrenzen - telt dus niet mee.

De landbouw is verantwoordelijk voor ongeveer 8 procent van de NOx-uitstoot. De uitstoot van NOx door de landbouw hangt vooral samen met het verwarmen van kassen, en met het gebruik van mobiele werktuigen.

Emissie van NOx naar aandeel bron, 2020
Bron NOxPercentage
Wegverkeer33,96
Overige bronnen21,17
Scheepvaart13,92
Nijverheid 12,39
Energiesector9,68
Landbouw7,58
Luchtvaart1,3