Het aantal bedrijven in Nederland volgens het CBS

Verschillende aantallen

Er zijn verschillende cijfers over het aantal bedrijven in Nederland. Dit is vaak moeilijk te begrijpen omdat het aantal basisregistraties voor bedrijven beperkt is. De belangrijkste bedrijvenregistraties zijn het Handelsregister van de Kamers van Koophandel (KvK) en de registratie van de Belastingdienst. De verschillen in aantallen bedrijven hebben te maken met de doelstelling van de bronregistraties. Daardoor worden er andere definities van een bedrijf gebruikt. Deze verschillen in definities zorgen voor duidelijke verschillen in de bedrijfsgrootte, in de brancheindeling en daardoor in de aantallen bedrijven. Het CBS wil nauwkeurige cijfers maken over de Nederlandse economische ontwikkeling. De KvK wil het economische verkeer bevorderen en de Belastingdienst int belastingen. Het CBS, de KvK en de Belastingdienst hebben de samenwerking geïntensiveerd en dit heeft geleid tot een Nieuw Handelsregister (NHR),  een van de basisregistraties in het overheidsbrede stelsel van basisregistraties. Het NHR wordt  beheerd door de KvK,  het CBS maakt sinds april 2014 hiervan gebruik.

Een bedrijf 

Het CBS dient de economische productie in Nederland te beschrijven. Hiertoe definieert het CBS een institutionele definitie van een bedrijf. Deze definitie is in overeenstemming met Europese richtlijnen. Conform de CBS definitie bedrijf worden alle nevenactiviteiten en nevenvestigingen als onderdelen van het totale bedrijf worden beschouwd. Nevenactiviteiten en nevenvestigingen worden niet als apart bedrijf beschouwd. Het bedrijf wordt ingedeeld op basis van zijn hoofdactiviteit, de branche. De hoofdactiviteit is de activiteit die de meeste werkgelegenheid of omzet genereert. Alle productie in het bedrijf valt in de institutionele statistieken onder dezelfde  hoofdactiviteit (SBI). Dus ook de nevenactiviteiten in nevenvestigingen vallen onder dezelfde SBI.
Een voorbeeld is een bedrijf in de meubelbranche dat een aparte BV heeft opgericht om het vervoer van de eigen meubelen in onder te brengen. Het CBS ziet de vervoer BV niet als een apart bedrijf.
Het CBS gebruikt voor de vorming van bedrijven de juridische eenheden uit het Nieuwe Handelsregister. Vanaf het moment dat het CBS dit NHR is gaan gebruiken (april 2014)  is dit de enige bron van eenheden,  de fiscale eenheden van de belastingdienst worden hiervoor niet langer gebruikt.
In 2010 is de invulling van de CBS definitie van een bedrijf uitgebreid met zeggenschapsrelaties tussen de juridische eenheden. Dit zijn de niet-100% zeggenschappen zoals ze bij de Belastingdienst bekend zijn. Met deze uitbreiding bewerkstelligt het CBS een betere aansluiting op gegevens van de Belastingdienst. Deze aansluiting op Belastingdienst gegevens is belangrijk vanuit het oogpunt van enquêtelastvermindering en kostenefficiëntie.
De grootste en meest complexe ondernemingen in Nederland worden door het CBS intensief gevolgd. De splitsing van deze grote ondernemingen in afzonderlijke bedrijven wordt in samenspraak met de onderneming bepaald.
Voor de aantallen bedrijven in een branche volgens het CBS geldt in het algemeen het volgende:
• Het CBS vormt bedrijven met het oogmerk om de Nederlandse productie te beschrijven. Een bedrijf bestaat uit één of meerdere juridische eenheden en vestigingen.
• Het CBS telt alleen bedrijven die daadwerkelijk economisch actief zijn, d.w.z. de bedrijven genereren omzet of inkomen op duurzame basis en in voldoende omvang.
• Tot 2010 waren niet alle soorten bedrijven volledig opgenomen in de tellingen van het CBS (overheid, onderwijs, landbouw en vrije beroepen). De oorzaak hiervan was de vrijstelling van inschrijfplicht bij de KvK.
• Het CBS deelt de bedrijven in naar hoofdactiviteit of branche (de SBI indeling). Dit betekent dat de activiteit die de meeste omzet of inkomen genereert, de branche (SBI) van het gehele bedrijf bepaalt. De SBI is gebaseerd op de Europese activiteitenindeling.
• Een bedrijf omvat fiscale en juridische eenheden die een onderlinge zeggenschapsrelatie hebben.

Kamer van koophandel

Het Handelsregister van de KvK registreert alle inschrijfplichtige juridische eenheden. De hoofd- en nevenvestigingen van een bedrijf worden in het Handelsregister geregistreerd als aparte inschrijvingen. Ook pensioen- en loonlijst BV’s worden apart ingeschreven. Als een bedrijf een extra BV opricht voor een nevenactiviteit, dan registreert het Handelsregister een nieuwe inschrijving, d.w.z. een nieuw ‘bedrijf’ volgens de KvK. De KvK registreert ook de branche (SBI) van elke inschrijving.
Dit geeft al een belangrijke reden waarom de aantallen inschrijvingen bij de KvK hoger liggen dan de aantallen bedrijven bij het CBS. Vooral typische nevenactiviteiten als transport en administratie hebben meer inschrijvingen bij de KvK: die nevenactiviteiten worden in het CBS begrip bedrijf onder de hoofdactiviteit (SBI) gerekend.

Andere registraties

Andere bekende registraties zijn het LISA-vestigingenregister en de database van Dunn &Bradstreet. LISA beschrijft de vestigingen waarin arbeid wordt verricht om de werkgelegenheid in een specifieke regio te kunnen beschrijven. De database van Dunn &Bradstreet bevat de eigendomsstructuren van ondernemingen op wereldwijde basis.