Schokbestendigheid: Hier en nu
Een grote schok brengt de brede welvaart ‘hier en nu’ van huishoudens en kwetsbare groepen in gevaar. Zullen huishoudens nog steeds in hun levensonderhoud kunnen voorzien? Hoe groot zijn kwetsbare groepen die in het geval van een schok als eerste de gevolgen zullen merken? Kwetsbare groepen zijn onder meer mensen die als hoogste opleiding basisonderwijs, vmbo of mbo-1 hebben voltooid, werklozen, zzp’ers en mensen met gezondheidsproblemen.
- Huishoudens zijn goed in staat om in het geval van een schok te voorzien in het eigen levensonderhoud.
- De grootte van de groep mensen die ernstige langdurige beperkingen door gezondheidsproblemen ervaart neemt niet langer af.
Levensonderhoud van huishoudens
in EU
in 2017
in EU
in 2024
in EU
in 2025
Omvang van kwetsbare groepen
in EU
in 2024
in EU
in 2025
in EU
in 2025
| Thema | Indicator | Waarde | Trend | Positie in EU | Positie op EU-ranglijst |
|---|---|---|---|---|---|
| Levensonderhoud van huishoudens | Ervaren regie over het eigen leven | 47,9% ervaart in hoge mate eigen regie (score tenminste 4 van 5) in 2025 | 3e van 27 in 2017 | bovenste kwart van de ranglijst | |
| Levensonderhoud van huishoudens | Mediaan vermogen van huishoudens | € 135 500 per huishouden (prijzen 2024), op 1 januari 2024 | stijgend (stijging brede welvaart) | ||
| Levensonderhoud van huishoudens | Spaargeld bij banken in Nederland | € 61 851 gemiddeld per huishouden in 2025 | stijgend (stijging brede welvaart) | ||
| Levensonderhoud van huishoudens | Nettoarbeidsparticipatie | 73,2% van de bevolking van 15-74 jaar in 2025 | stijgend (stijging brede welvaart) | 1e van 27 in 2024 | bovenste kwart van de ranglijst |
| Levensonderhoud van huishoudens | Ervaren gezondheid | 76,9% van de bevolking vindt de eigen gezondheid (zeer) goed in 2025 | 4e van 13 in 2025 | bovenste kwart van de ranglijst | |
| Omvang van kwetsbare groepen | Behaald onderwijsniveau: basisonderwijs, vmbo, mbo-1 | 25,1% van de 15 t/m 74-jarigen heeft als behaald onderwijsniveau basisonderwijs, vmbo of mbo-1 in 2025 | dalend (stijging brede welvaart) | 22e van 27 in 2024 | onderste kwart van de ranglijst |
| Omvang van kwetsbare groepen | Werkloosheid | 3,9% van de beroepsbevolking in 2025 | dalend (stijging brede welvaart) | 6e van 27 in 2025 | bovenste kwart van de ranglijst |
| Omvang van kwetsbare groepen | Arme zzp-ers | 4,4% van de zzp’ers leeft in een arm huishouden in 2024 | |||
| Omvang van kwetsbare groepen | Ernstige langdurige beperkingen door gezondheidsproblemen | 4,5% ervaart ernstige beperkingen bij het dagelijks functioneren in 2025 | 4e van 13 in 2025 | bovenste kwart van de ranglijst |
Uitleg dashboard, kleuren en noten
Een schok kan grote gevolgen hebben voor de brede welvaart ‘hier en nu’. Huishoudens moeten in staat zijn om de gevolgen op te vangen. De lockdown tijdens de coronapandemie en de plotselinge stijging van energieprijzen zijn voorbeelden van zulke situaties. In het thema ‘levensonderhoud van huishoudens’ wordt gemeten in hoeverre huishoudens gemiddeld genomen de middelen hebben om een eventuele schok op te vangen. In het thema ‘omvang van kwetsbare groepen’ wordt gemeten welk deel van de bevolking hoort bij bepaalde kwetsbare groepen. Het gaat om mensen die een opleiding basisonderwijs, vmbo of mbo-1 hebben voltooid, werklozen, arme zzp’ers en mensen met langdurige beperkingen door gezondheidsproblemen. Kwetsbare groepen hebben meestal minder middelen om een schok op te vangen.
Huishoudens zijn gemiddeld genomen goed in staat om in het geval van een schok te voorzien in het eigen levensonderhoud. Het netto mediaan vermogen, het gemiddelde spaargeld bij banken in Nederland, en de nettoarbeidsparticipatie nemen trendmatig toe. Het spaargeld van huishoudens is van 2024 op 2025 (niet gecorrigeerd voor inflatie) met 7 procent toegenomen. De nettoarbeidsparticipatie en het aandeel mensen met een als goed ervaren gezondheid zijn hoog vergeleken met andere EU-landen. De ervaren gezondheid heeft een stabiele trend. Tegenover deze positieve ontwikkelingen staat dat in 2025 minder dan de helft van de bevolking (47,9 procent) in hoge mate regie over het eigen leven ervoer.
Vergeleken met vorige edities van de Monitor worden minder kwetsbare groepen kleiner. Nog twee van de vier gemeten kwetsbare groepen nemen af, eerder ging het nog om drie van de vier. De werkloosheid is laag en daalt nog trendmatig en het percentage van de 15- tot 75-jarigen zonder startkwalificatie (hooguit basisonderwijs, vmbo of mbo-1 voltooid) daalt ook. De relatieve omvang van de groep mensen zonder startkwalificatie is wel groot in vergelijking met andere EU-landen (22e van de EU-27 in 2024). Het percentage mensen met ernstige langdurige beperkingen door gezondheidsproblemen is laag in vergelijking met andere EU-landen maar daalt niet langer. In absolute zin gaat het om bijna 400 duizend werklozen, meer dan 680 duizend mensen met ernstige langdurige beperkingen, ongeveer 56 duizend zzp’ers in een arm huishouden en 3,4 miljoen mensen zonder startkwalificatie.