2. Data
In dit artikel is gebruik gemaakt van twee enquêtes: de Enquête beroepsbevolking (EBB) en Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA). Voor aanvullende analyses zijn gegevens over uitkeringen gekoppeld aan respondenten. Hieronder worden de databronnen verder besproken.
2.1 Enquête beroepsbevolking
De EBB is een enquête van het CBS waarbij de relatie tussen mens en de arbeidsmarkt centraal staat. Het is een roterend panelonderzoek met vijf peilingen. Dit houdt in dat respondenten vijf keer benaderd worden om deel te nemen aan de enquête met ongeveer 3 maanden tussen de peilingen (CBS, 2023).
De doelpopulatie van de EBB bestaat uit personen van 15 jaar en ouder die woonachtig zijn in Nederland in een particulier huishouden. Voor dit artikel worden alleen de 15- tot 75-jarigen meegenomen voor de analyses.
Gezondheid
Vanaf 2021 zijn vragen over de gezondheid toegevoegd aan de EBB. Deze worden alleen in de eerste peiling aan de respondenten gesteld. Het betreffen vragen over de ervaren gezondheid, ervaren beperking in gezondheid en arbeidsbelemmering. Aan de hand van de volgende vragen worden de volgende concepten gemeten:
Ervaren gezondheid: “Hoe is over het algemeen uw gezondheid?”
Langdurige beperking: “In welke mate bent u vanwege problemen met uw gezondheid beperkt in activiteiten die mensen gewoonlijk doen?” En een vervolgvraag aan respondenten die een niet-ernstige of ernstige beperking ervaren: “Duurt deze beperking al een half jaar of langer?”. Wanneer dit het geval is, worden ze geclassificeerd als een persoon met een langdurige beperking. Als een respondent wel een (ernstige) beperking heeft, maar korter dan een half jaar, wordt deze persoon geclassificeerd als iemand zonder een langdurige beperking.
Arbeidsbelemmering: De personen die een langdurige beperking hebben, krijgen een vervolgvraag. Aan de werkenden wordt gevraagd: “In welke mate wordt u door een langdurige ziekte, aandoening of handicap belemmerd bij uw werk?”. En aan de niet-werkenden: “In welke mate wordt u door een langdurige ziekte, aandoening of handicap belemmerd bij het krijgen van werk?”. Of als ze de afgelopen vier weken niet naar werk hebben gezocht: “Stel dat u op zoek zou gaan naar werk. In welke mate verwacht u dan door een langdurige ziekte, aandoening of handicap belemmerd te worden bij het krijgen van werk?”.
Daarnaast is informatie beschikbaar over de reden om niet te werken of in deeltijd te werken. Ziekte of arbeidsongeschiktheid is daarbij één van de antwoordcategorieën. Er is daarbij een grote overlap met het hebben van een beperking: 89 procent van de personen die wegens ziekte niet tot de beroepsbevolking behoren, heeft een beperking in 2025. Bovendien komt een ernstige beperking bij hen vaker voor dan een niet-ernstige beperking.
Vanaf 2023 zijn vragen over het (niet) willen werken in de toekomst toegevoegd aan de EBB en de belangrijkste redenen om daarover te twijfelen (Souren, 2025). Deze vragen worden alleen in de vijfde peiling gevraagd.
Uitkeringen
De gegevens van de respondenten van de EBB zijn verrijkt met gegevens over uitkeringen op basis van registraties. De doelpopulatie van de EBB in dit artikel zijn de 15- tot 75-jarigen in particuliere huishoudens wonend in Nederland. Hierdoor wijken de cijfers af van het totaal aantal uitkeringen waar het CBS over publiceert (CBS StatLine, 2026b). Ook zijn de cijfers op basis van de EBB en uitkeringen in dit artikel jaargemiddelden, terwijl de reguliere cijfers over uitkeringen zijn vastgesteld op een peildatum. Het gaat om gegevens over de volgende uitkeringen: arbeidsongeschiktheid (AO), bijstand en werkloosheid (WW). Het gegeven over de uitkeringen is vastgesteld voor de maand dat de persoon is geënquêteerd.
2.2 Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden
De Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) is een jaarlijkse enquête van CBS en TNO onder werknemers in Nederland over hun werk en werkomstandigheden. De doelpopulatie zijn alle 15- tot 75-jarigen die in Nederland werken en tot een particulier huishouden behoren (Lautenbach et al, 2026).
Gezondheid
In de NEA zijn meerdere vragenblokken over de gezondheid van werknemers (in relatie tot hun werk) opgenomen, waaronder vragen over hun (algemene) gezondheid en chronische ziekte of aandoening. In vergelijking met de EBB zijn er meer en uitgebreidere vragen over de gezondheid van werknemers. De vragen over chronische ziektes en aandoeningen worden aan ongeveer de helft van de respondenten gesteld. Dit heeft te maken met het onderzoeksdesign van de NEA (het split-half ontwerp) (Lautenbach et al, 2026).
In dit artikel worden cijfers van de NEA gebruikt over arbeidsbelemmering. Dit wordt aan de hand van de volgende vragen gemeten.
Arbeidsbelemmering: “Heeft u één of meer van de volgende langdurige ziekten, aandoeningen of handicaps?“. De respondenten krijgen 17 antwoordcategorieën te zien bij deze vraag. Wanneer ze aangeven minimaal één ziekte, aandoening of handicap aangeven, krijgen ze de vervolgvraag: “Wordt u door uw ziekte, aandoening of handicap belemmerd bij het uitvoeren van uw werk?”.