3. Omzetverdeling online platformen

Dit hoofdstuk geeft antwoord op de vraag of het CBS cijfers kan maken over de omzetverdeling van online platformen in Nederland, op een manier die voldoende betrouwbaar is. We geven eerst een overzicht van de omzetgegevens en de gegevens over de bedrijfstak binnen het CBS (in hoofdstuk 2 wordt dieper ingegaan op het gebruik van gegevens over de bedrijfstak). We verkennen of het mogelijk is uitspraak te doen over het omzetaandeel van de top-10 (of top-20) online platformbedrijven en maken een aantal kanttekeningen bij de interpretatie van de resultaten. 

3.1 Beschikbare gegevens

Binnen het CBS zijn omzetgegevens voor bedrijven beschikbaar uit de ‘Directe Ramingen Totaal’ bestanden. De betreffende omzetgegevens zijn beschikbaar voor de meeste bedrijven, maar niet voor allemaal. Voor bedrijven in de bedrijfstakken K) Financiële instellingen, P) Onderwijs, Q) Gezondheids- en welzijnszorg, R) Cultuur, sport en recreatie, en S) Overige dienstverlening, zijn geen omzetgegevens bekend. Bedrijven met een platform in deze bedrijfstakken kunnen niet worden meegenomen in de analyse die betrekking heeft op omzet. Voor de interpretatie van de resultaten is van belang dat een online platform vaak een onderdeel van een bedrijf is en er dus niet één-op-één mee samenvalt. De financiële gegevens hebben dus vaak betrekking op een grotere eenheid dan alleen het online platform.

Zoals beschreven werd in paragraaf 2.3 is de bedrijfstak (SBI2008) van het bedrijf waar het online platform onderdeel van is op dit moment nog de best beschikbare indicator voor specificaties naar branche. 

Tabel 3.1.1 geeft een overzicht van het aantal bedrijven met een online platform waarvoor omzetgegevens beschikbaar zijn. De aantallen worden ook gegeven voor de drie bedrijfstakken met de grootste omzet voor bedrijven met een online platform. (Zie ook: 3. Omzetontwikkeling | CBS).

3.2 Omzetaandeel top 10 bedrijven

Tabel 3.2.1 geeft het berekende omzetaandeel van de 10 bedrijven met een online platform met de grootste omzet. Deze aandelen zijn per jaar berekend op basis van alle bedrijven waarvoor omzetgegevens beschikbaar waren in het betreffende jaar (zie tabel 3.1.1). Er is overwogen het omzetaandeel van de top 20 bedrijven te presenteren, maar omdat de omzet van bedrijven met een online platform zeer scheef verdeeld is zouden deze percentages zo hoog zijn dat ze weinig inzicht geven boven alleen omzet van de top 10.

Vanwege een te groot onthullingsrisico is het niet mogelijk de omzetaandelen van de top 10 bedrijven te publiceren voor specifieke bedrijfstakken.

3.3 Interpretatie en kanttekeningen

De berekende omzetaandelen van de top 10 bedrijven zijn geschikt wanneer het doel is een globaal beeld van de verdeling van de omzet van bedrijven met een online platform te geven. De cijfers laten zien dat deze omzet erg scheef verdeeld is. Circa drie kwart van de totale omzet wordt gemaakt door slechts 10 van de meer dan duizend bedrijven met een online platform die in beeld zijn bij het CBS. De cijfers geven ook enige indicatie van de ontwikkeling van de verdeling over de tijd. De ‘scheefheid van de omzetverdeling’ in de periode 2020-2023 lijkt te zijn toegenomen. 

De cijfers moeten echter met de nodige terughoudendheid worden geïnterpreteerd. De cijfers zijn ongeschikt als precieze niveauschatting van het omzetdeel van bedrijven met een online platform in een bepaald jaar. Dit betekent ook dat de cijfers ongeschikt zijn om de toe- of afname van het omzetdeel van de top 10 bedrijven met een online platform heel precies te kwantificeren. Dit komt doordat de methode waarmee de populatie bedrijven met een online platform is samengesteld geen zicht geeft op de randpopulatie. Het precieze aantal online platformen in Nederland is onbekend. Dit betekent dat er een mate van onzekerheid rond de cijfers in tabel 3.2.1 zit die niet is te kwantificeren, waardoor er ook niet voor gecorrigeerd kan worden.

Om een indruk te krijgen van de impact van het mogelijk missen van (omzet van) bedrijven met een online platform in de waarneming is een aantal gevoeligheidsanalyses uitgevoerd (Tabel 3.3.1).

In een eerste analyse is het omzetdeel per jaar berekend voor de groep bedrijven waarvoor in alle jaren in de periode 2020-2023 omzetgegevens beschikbaar waren. Dit zijn dus de bedrijven die in alle jaren in scope waren. In deze analyse wordt de invloed van ‘sterfte’ en ‘geboorte’ van bedrijven met een online platform, en variaties in de waarneming daarvan in verschillende jaren in deze periode, uitgeschakeld. Ook binnen dit panel van bedrijven is een toename van het omzetdeel van de top 10 bedrijven te zien. Sterfte en geboorte (en variatie in het waarnemen van deze bedrijven door de tijd) lijkt dus weinig of geen invloed te hebben op de richting van de waargenomen ontwikkeling van het omzetdeel van de top 10 bedrijven. Het niveau van het berekende omzetaandeel in het panel verschilt van de oorspronkelijke berekening doordat het totale aantal bedrijven, en de omzet die deze bedrijven vertegenwoordigen, kleiner is in het panel.

De overige gevoeligheidsanalyses berekenen het omzetdeel van de top 10 bedrijven onder de aanname dat er 5 of 10 procent van de werkelijke omzet wordt gemist doordat deze bedrijven niet zijn waargenomen. Dit wordt afzonderlijk gedaan voor bedrijven die behoren tot de top 10 bedrijven en de niet-top 10 bedrijven. Logischerwijs verschilt het omzetaandeel van de top 10 bedrijven in alle scenario’s. Binnen de afzonderlijke scenario’s is er wel telkens een toename van het omzetaandeel over de jaren. Het kan natuurlijk ook zo zijn dat, bijvoorbeeld, in 2020 een bedrijf met een aanzienlijke omzet dat eigenlijk in de top 10 thuishoort wordt gemist, waardoor het omzetdeel in werkelijkheid hoger is dan is berekend. Als in 2023 juist een deel van de niet top 10 bedrijven niet wordt waargenomen, en het omzetdeel van de top 10 daardoor te hoog wordt ingeschat, heeft dit een aanzienlijke invloed op de trend van het omzetdeel van de top 10 bedrijven. In het geval van 10 procent missende omzet kom je dan uit op een omzetaandeel van 75 procent in 2020 en 77 procent in 2023. Dit is een toename van 2 procent in plaats van de waargenomen 6 procent. Dit geeft maar aan dat het missen van bedrijven in de waarneming een aanzienlijke invloed kan hebben op het berekende cijfer.

Cijfers over het omzetdeel van de top 10 bedrijven kunnen dus berekend worden, maar moeten met de nodige voorzichtigheid worden geïnterpreteerd. Daarom zullen de cijfers als experimenteel worden bestempeld en zullen ze altijd vergezeld moeten worden van uitleg over de bruikbaarheid en interpretatie van de cijfers (zoals hierboven). Bij de berekening zal voldoende tijd moeten worden ingeruimd voor aanvullende onderzoeks-analyses die nodig kunnen zijn voor een goede duiding van de cijfers. Om de cijfers in perspectief te kunnen plaatsen zullen ook aanvullende cijfers, zoals de omzetontwikkeling van bedrijven met een online platform (zie hier) in kaart moeten worden blijven gebracht.

Verder is het van belang dat online platformen actief zijn in bedrijfstakken in de gehele economie. En ook de activiteiten waar online platformen binnen eenzelfde bedrijfstak zich op richten zijn vaak verschillend. De groepen waarvoor cijfers worden gepresenteerd (totaal en bedrijfstakken G, J en N) vormen geen afgebakende markt in de zin dat de bedrijven binnen deze groepen altijd concurrerend zijn. Het omzetaandeel, ook binnen een specifieke bedrijfstak, kan daarom niet worden geïnterpreteerd als marktaandeel.