3. Relatie met andere monitoren
Met het Nationaal Actieplan Dakloosheid Eerst een Thuis (2023-2030) wil het ministerie van VWS, samen met VNG en Valente, de dakloosheid in Nederland fors en structureel terugdringen. Er zijn diverse monitoringsinstrumenten die helpen om beter inzicht te krijgen in de omvang en het verloop van dakloosheid. De verschillende instrumenten zijn complementair en versterken elkaar. Naast de monitor Dakloosheid worden ook de volgende twee monitoren uitgevoerd: de landelijke statistiek dakloosheid door het CBS, en de ETHOS-tellingen dak- en thuisloosheid door Hogeschool Utrecht (HU) en Kansfonds.
3.1 Landelijk onderzoek dakloze personen door het CBS
Sinds 2009 schat het CBS jaarlijks het aantal dakloze mensen tussen de 18 en 65 jaar in Nederland. Dit onderzoek richt zich op ETHOS Light-categorieën 1 (in openbare ruimte), 2 (in noodopvang), (deel van) 3 (in tijdelijke opvang), 5 (in niet-conventionele woonplekken) en 6 (bij familie, vrienden of kennissen). Er wordt sinds 2020 gebruikgemaakt van de volgende drie registers:
- Personen die verblijven bij dag- en nachtopvangvoorzieningen voor dakloze mensen.
- Personen die in het bijstandsregister staan als personen zonder vaste verblijfsplaats.
- Dakloze mensen die bekend zijn bij reclasseringsorganisaties.
De aantallen op peildatum 1 januari, op basis van deze registers, worden vervolgens opgehoogd naar de totale populatie dakloze mensen in Nederland. Het gepubliceerde cijfer is een optelling van de aantallen in de registers en het (bij-)geschatte aantal buiten de registers.
Dit onderzoek geeft geen regionaal beeld van de mate van dakloosheid. Wel wordt er een onderscheid gemaakt tussen het aantal dakloze mensen in de vier grote steden (Rotterdam, Amsterdam, Utrecht en Den Haag) en het aantal daarbuiten. Ook wordt er informatie gegeven over de verdeling van de populatie naar geslacht, leeftijd en herkomst.
Meer informatie over de landelijke schattingen en bevindingen van het CBS
3.2 ETHOS-telling dak- en thuisloosheid door Hogeschool Utrecht (HU) en Kansfonds
De ETHOS-telling is een telonderzoek dat inzicht biedt in dak- en thuisloosheid per regio op een specifieke peildatum die verschilt per regio. Dit onderzoek wordt uitgevoerd door Hogeschool Utrecht, met steun van het Kansfonds. De methode gaat uit van een grootschalige eendaagse telling in een regio. Alle organisaties of personen die in aanraking komen met dak- en thuisloze mensen vullen op de dag van de telling vragenlijsten in over mensen die vallen binnen alle ETHOS Light-categorieën. Dit zijn bijvoorbeeld organisaties die maatschappelijke opvang bieden, sociaal werkorganisaties, gemeentelijke afdelingen zoals burgerzaken, woningcorporaties en zorginstellingen. Bij de ETHOS-telling wordt een ‘breed scala aan gegevens over leefsituatie en persoonskenmerken’ in beeld gebracht via een vragenlijst. Kijk voor meer informatie op de website van Kansfonds.
Voor een overzicht van de verschillende monitoren wordt verwezen naar de infographic Monitoren dakloosheid.
De meerwaarde van het landelijke CBS-onderzoek op basis van schattingen is dat het jaarlijks een landelijk beeld geeft van de genoemde ETHOS Light-categorieën. Hierdoor is het mogelijk ontwikkelingen en trends in de omvang van de groep dakloze mensen te signaleren. Daarnaast wordt aan de hand van de getelde groep in de registers ook een beeld gegeven van de groep die zich op de peildatum niet in die registers bevond.
De meerwaarde van de telonderzoeken is dat per regio een gedetailleerd beeld wordt gegeven van alle ETHOS Light-categorieën.
De toegevoegde waarde van de monitor Dakloosheid is dat deze zich richt op het jaarlijks tellen van bsn-geregistreerde dakloze personen in de opvang, waaraan bij het CBS beschikbare persoonskenmerken gekoppeld worden. Dit biedt een regionaal en uiteindelijk landelijk beeld van de groep in de opvang.
Voor het realiseren van de ambitie om dakloosheid fors te reduceren, is het van belang om inzicht te hebben in de voortgang van de acties die op dit terrein zijn uitgezet. Op basis van het Nationaal Actieplan is een lijst met indicatoren ontwikkeld om de voortgang van de acties te monitoren. De resultaten worden getoond in het Dashboard - Aanpak dakloosheid.