3. De ontwikkeling van de prijs van energie

Dit hoofdstuk richt zich alleen op de prijzen en prijsontwikkelingen van de energierekening. Daarvoor worden de prijzen tussen januari 2025 en januari 2026 vergeleken. De berekening gaat uit van een vast gemiddeld jaarverbruik (zie toelichting ‘Het berekenen van prijs- en verbruikseffecten’), zodat er een zuiver prijseffect berekend kan worden. Alleen het variabele deel is afhankelijk van het verbruik. De verschillen tussen januari 2025 en januari 2026 van de vaste componenten zijn per definitie prijsverschillen. We nemen een gemiddeld jaarverbruik omdat een consument in juni hetzelfde voorschotbedrag betaalt als in januari, ook al ligt het gasverbruik in de winter hoger dan in de zomer.

3.1 Nauwelijks prijsverandering van de energierekening

De gemiddelde energierekening daalde met 5 euro door prijsveranderingen, een geringe afname op het totaal. Achter deze kleine prijsdaling zitten wel enkele uiteenlopende wijzigingen. Net als een jaar eerder daalden de variabele leveringstarieven van elektriciteit en gas. Ook de energiebelasting van elektriciteit is in 2026 verlaagd, waardoor een huishouden, gerekend met het jaarverbruik, 37 euro minder kwijt is aan elektriciteit. Tegenover die daling staan een hoger vastrecht en hogere transportkosten. Per saldo levert dit een prijsdaling van 22 euro op voor elektriciteit op jaarbasis.

De totale rekening voor gas werd juist duurder ten opzichte van januari 2025. Dat kwam door hogere transportkosten, vastrecht en energiebelasting. De variabele leveringstarieven daalden wel. Per saldo levert dit een prijstoename van 10 euro op voor gas op jaarbasis.

De vermindering energiebelasting werd verlaagd naar 629 euro per 1 januari 2026. In 2025 bedroeg deze vermindering nog 635 euro. De optelsom van deze prijsveranderingen (-22 euro voor elektriciteit, 10 euro voor gas en 6 euro voor de vermindering energiebelasting) levert een totale prijsverandering van -5 euro op na afronding. 

3.2 Opnieuw minder verschil in variabele leveringstarieven

De tabel spreiding van energietarieven houdt bij hoe groot de spreiding is in het variabele leveringstarief. De spreiding geeft een indicatie voor de prijsverschillen van de energierekening tussen huishoudens. Verschillen die optreden tussen huishoudens als gevolg van een verschillend verbruik worden in hoofdstuk 4 toegelicht. De grafieken tonen de verschillen die huishoudens met een relatief duur (hier weergegeven door het 90^e percentiel) contract meer kwijt zijn op jaarbasis dan huishoudens met een relatief goedkoop contract (10^e percentiel). Een uitleg van de berekening van de spreiding van energietarieven wordt gegeven in hoofdstuk 3 van De Energierekening januari 2024. Het jaarbedrag is berekend met de geraamde jaarverbruiken van 2024, 2025 en 2026. Op jaarbasis was een huishouden in januari 2026 met een relatief duur gascontract 196 euro meer kwijt ten opzichte van een relatief goedkoop contract. In januari 2025 bedroeg dit verschil 215 euro. In augustus 2025 was sprake van een nog kleiner verschil, sinds dat moment nemen de verschillen tussen contracten juist weer toe. Voor elektriciteit geldt dit niet en zijn de verschillen gedurende 2025 en januari 2026 steeds kleiner geworden. In januari 2026 was het verschil het kleinst sinds de start van de meting, namelijk 123 euro tussen relatief dure en relatief goedkope contracten. Dynamische elektriciteitstarieven zijn niet meegenomen in deze analyse. Voor die tarieven geldt juist dat er nauwelijks verschillen tussen huishoudens zijn, omdat de tarieven gekoppeld zijn aan de per uur of per kwartier geldende marktprijs. In paragraaf 3.3 worden deze tarieven toegelicht.

3.3 Dynamische elektriciteitstarieven

De kenmerkende eigenschap van dynamische elektriciteitscontracten is het per uur of per kwartier wijzigen van de variabele leveringstarieven. Deze wijziging van tarieven wordt op de open markt voor elektriciteit bepaald. Inmiddels zijn alle grotere energiemaatschappijen in Nederland verplicht een dergelijk contract aan te bieden en in december 2025 had naar schatting 7 procent van de huishoudens een dynamisch elektriciteitscontract. Energiemaatschappijen vragen nog wel een opslag op dit leveringstarief, ook wel inkoopvergoeding genoemd. Voor het overige gedeelte wijken deze contracten niet af van de gebruikelijke vaste (één- of meerjarige) of variabele contracten. Dat betekent dat elk huishouden met zo’n contract ook vastrecht, transport en energiebelasting betaalt, en recht heeft op de vermindering energiebelasting. Net als voor de andere typen elektriciteitscontracten kan daarom een energierekening bepaald worden. Deze is wel met meer onzekerheid omgeven: huishoudens kunnen de hoogte van de energierekening beïnvloeden door vooral op duurdere of juist op goedkopere momenten elektriciteit af te nemen. In de Figuur 3.3.1 is de energierekening (op jaarbasis) voor de maanden januari 2025 – januari 2026 weergegeven. Op dit moment ontbreken gegevens over het consumptiepatroon van deze groep huishoudens. Daardoor weegt elk uur of kwartier gelijk in de berekening van het gemiddelde maandelijkse variabele leveringstarief. Er is gerekend met het netto-elektriciteitsverbruik zoals weergegeven in hoofdstuk 2, hoewel het moment van terugleveren van elektriciteit door zonnepaneeleigenaren ook de energierekening beïnvloedt. De dynamische elektriciteitsrekening bedraagt hier 392 euro, inclusief vermindering energiebelasting. Dit is 22 euro op jaarbasis lager dan gerekend met het gemiddelde van de vaste en variabele contracten. Die elektriciteitsrekening bedraagt 414 euro. Voor gas zijn op dit moment geen dynamische contracten uitgerekend. Het CBS verwacht deze vanaf volgend jaar wel te kunnen toevoegen aan dit artikel en de tabel gemiddelde prijzen.