Auteur: Jaap Walhout, Jochem Zweerink

Plausibiliteitsanalyses onderwijsachterstandenindicator scholen primair onderwijs 2016-2020

Over deze publicatie

Deze publicatie beschrijft en analyseert verschillen in onderwijsachterstandsscores van scholen in het primair onderwijs tussen de jaren 2019 en 2020, en ontwikkelingen in onderwijsscores en de onderliggende omgevingskenmerken van leerlingen over de jaren 2016 tot en met 2020. De voornaamste bevinding is dat achterstandsscores van de meeste scholen tussen de jaren 2019 en 2020 weinig fluctueerden.

1. Inleiding

In het kader van het in 2019 in werking getreden nieuwe onderwijsachterstandenbeleid, publiceert het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) jaarlijks per basisschoolvestiging (hierna: school) een onderwijsachterstandsscore (hierna: achterstandsscore). Deze scores drukken de verwachte onderwijsachterstand op scholen uit, op basis waarvan het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) het onderwijsachterstandenbudget over scholen verdeelt. Om de juistheid van deze scores vast te stellen, voert het CBS jaarlijks plausibiliteitsanalyses uit. Dit rapport is een weergave van deze analyses gebaseerd op gegevens voor de jaren 2016 tot en met 2020. 

Het CBS spreekt van een onderwijsachterstand als leerlingen door ongunstige omgevingskenmerken slechter presteren op school dan ze bij een gunstigere situatie zouden kunnen. Het CBS berekent ieder jaar per leerling een onderwijsscore die de onderwijsachterstand weergeeft gegeven diverse omgevingskenmerken. Deze omgevingskenmerken betreffen het opleidingsniveau van zowel de moeder als de vader, het land van herkomst van de ouders, of ouders in de schuldsanering zitten, de verblijfsduur van de moeder in Nederland, en het gemiddelde opleidingsniveau van moeders van leerlingen op school. 

Het CBS vertaalt onderwijsscores van leerlingen met behulp van een in de wet[1] vastgelegde formule naar achterstandsscores voor scholen. Het CBS telt per school de scores op van de leerlingen van die school die landelijk gezien tot de 15% laagst scorende leerlingen behoren. Dit is de bruto achterstandsscore. Op die brutoscore wordt een drempelwaarde in mindering gebracht, om versnippering van het budget tegen te gaan. Hierdoor ontvangen alleen de scholen met een relatief hoge achterstandsscore middelen. De drempelwaarde is afhankelijk van het totaal aantal leerlingen op school: hoe meer leerlingen, hoe hoger de drempel. Na aftrek van de drempel heeft elke school een netto score. Netto achterstandsscores kleiner dan nul worden vervangen door de score nul.

Deze publicatie beschrijft en analyseert de ontwikkeling van onderwijsachterstanden, onderwijsscores en de onderliggende omgevingskenmerken. Hierbij besteden we in het bijzonder aandacht aan veranderingen in de verdelingen over de jaren. Een nadere uitleg over de berekening van de achterstandsscores en de van jaar op jaar kunnen variëren is te lezen in de brochure “Fluctuaties achterstandsscores scholen”[2].

In hoofdstuk 2 worden de gebruikte data en methoden uiteengezet. Hoofdstuk 3 beschrijft ontwikkelingen in de omgevingskenmerken en frequentie en type imputatie van onderwijsscores. Veranderingen in onderwijsscores staan centraal in hoofdstuk 4. Hoofdstuk 5 presenteert ontwikkelingen in onderwijsachterstanden. Hoofdstuk 6 geeft een samenvatting en conclusies.  

 

[1] Artikel 27 Besluit Bekostiging WPO.

[2] Zie https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2021/13/fluctuaties-achterstandsscores-scholen.

2. Data en methoden

2.1 Selectie en afbakening onderzoeksdata

Voor het uitvoeren van deze plausibiliteitsanalyses gebruiken we hetzelfde databestand als voor de jaarlijkse berekening van de achterstandsscores per school. Dit bestand bevat de gegevens van alle basisschoolleerlingen op 1 oktober in de jaren 2016 tot en met 2020. 

2.2 Gebruikte methoden

Om ontwikkelingen in de verschillende variabelen in kaart te brengen, maken we voornamelijk gebruik van frequentieanalyses.

Bij deze analyses bekijken we in hoeverre de frequentieverdelingen over de jaren heen dezelfde patronen blijven volgen. We laten de frequentieverdelingen zien voor onder andere de onderwijs- en achterstandsscores en voor de omgevingskenmerken die worden gebruikt bij de berekening van onderwijsscores. We kijken hierbij voornamelijk naar de relatieve frequentie omdat groepen van verschillende grootte daarmee makkelijk met elkaar zijn te vergelijken. Bij de analyse van de achterstandsscores wordt ook gekeken naar de verschillen per school tussen de jaren 2019 en 2020

3. Analyse omgevingskenmerken en imputatie

In dit hoofdstuk bekijken we de relatieve frequentie van de voor het berekenen van de onderwijsscores gebruikte omgevingskenmerken, alsmede gegevens over hoe vaak onderwijsscores geïmputeerd zijn. 

3.1 Opleidingsniveau van ouders

Het opleidingsniveau van ouders is een belangrijk kenmerk voor het berekenen van de onderwijsscores. Voor het opleidingsniveau wordt gebruikgemaakt van bestaande onderwijsregistraties zoals die in het Stelsel van Sociaal-statistische Bestanden (SSB) van het CBS aanwezig zijn.

De onderwijsregistratie in het SSB is echter incompleet voor een deel van de Nederlandse bevolking. Het opleidingsniveau is vaker onbekend voor oudere mensen, mensen met een lager opleidingsniveau en mensen die (een deel van) hun opleiding in het buitenland hebben gevolgd. De onbekende opleidingsniveaus worden alsnog bepaald met specifieke statistische methoden; dit wordt ook wel imputatie genoemd. Bij het imputeren wordt gebruikgemaakt van andere kenmerken die wel bekend zijn uit registraties en die samenhangen met het opleidingsniveau van een persoon, zoals het inkomen en (indien bekend) het opleidingsniveau van de partner. Op basis van een aantal kenmerken wordt een voorspelling gemaakt van de onbekende opleidingsniveaus. Op individueel niveau zal deze voorspelling uiteraard niet altijd kloppen, maar gemiddeld over grotere groepen mensen geven de imputaties een betrouwbare schatting van de werkelijke verdeling van het opleidingsniveau. 

De figuren 3.1.1 en 3.1.2 geven de relatieve frequentie weer van de opleidingsniveaus van ouders uitgesplitst naar jaar. De verdeling van het opleidingsniveau wordt getoond van boven, het hoogste opleidingsniveau (Hbo-, wo-master, doctor), naar beneden, het laagste opleidingsniveau (Basisonderwijs).  De figuur laat zien dat ouders, vooral moeders, in de loop der jaren vaker hoger opgeleid zijn en minder vaak mbo-4 opgeleid zijn. Wat opvalt is de daling in het aandeel moeders en vaders dat mbo-2 of mbo-3 opgeleid is in 2020. Ook de relatief sterke stijging in het aandeel moeders en vaders met hbo-, wo-bachelor als hoogste opleidingsniveau in 2020 ten opzichte van voorgaande jaren valt op. Deze afwijkende patronen voor opleidingsniveaus van ouders worden mogelijk veroorzaakt doordat de vulling van opleidingsniveaus van ouders over de tijd beter wordt en dit in net iets andere geïmputeerde opleidingsniveaus resulteert. 

3.1.1 Opleidingsniveau vader
Opleidingsniveau vader20162017201820192020
Hbo-, wo-master, doctor1414,614,915,215,2
Hbo-, wo-bachelor22,422,72323,224,3
Havo, vwo6,36,36,166
Mbo424,123,322,521,820,8
Mbo2 en mbo317,217,618,118,418
Vmbo-g/t, avo onderbouw1,91,91,92,12,1
vmbo-b/k, mbo18,58,17,87,77,6
Basisonderwijs5,65,55,85,66

3.1.2 Opleidingsniveau moeder
Opleidingsniveau moeder20162017201820192020
Hbo-, wo-master, doctor14,214,815,616,517
Hbo-, wo-bachelor24,925,726,326,828,6
Havo, vwo5,65,354,94,7
Mbo422,922,121,220,519,9
Mbo2 en mbo316,416,416,516,315,1
Vmbo-g/t, avo onderbouw2,52,62,42,42,4
vmbo-b/k, mbo16,96,76,46,36,3
Basisonderwijs6,66,56,56,26

3.2 Herkomst

De figuren 3.2.1 en 3.2.2 tonen de relatieve frequentie van de herkomstcategorie uitgesplitst naar jaar. Hierbij krijgt een kind waarvan één van de ouders als herkomst Nederland heeft, ook Nederland als herkomst. Het aandeel kinderen met “Overig Afrika, overig Azië, overig Latijns-Amerika” als herkomst is de afgelopen jaren geleidelijk is gestegen. Mogelijke verklaringen hiervoor zijn de instroom van kinderen vanuit Syrië en de instroom van kennismigranten uit onder meer India.  Ook het aandeel kinderen uit (nieuwe) EU-landen is gestegen. Deze stijgingen gingen vooral ten koste van het aandeel kinderen met een Nederlandse herkomst. De aandelen kinderen in de overige herkomstcategorieën bleven grofweg gelijk over de tijd.

3.2.1 Herkomst
Herkomst20162017201820192020
Nederland81,180,479,678,978,4
EU-15, andere ontwikkelde economieën1,41,41,51,61,6
Nieuwe EU-landen en economieën in transitie2,12,32,42,62,8
Noord-Afrika4,44,44,44,44,4
Oost-Azië1,31,41,41,41,5
Overig Afrika, overig Azië, overig Latijns Amerika4,34,95,25,55,8
Suriname en (voormalige) Nederlandse Antillen2,42,42,42,42,5
Turkije3,03,03,03,13,1

3.2.2 Herkomst (zonder Nederland)
Herkomst20162017201820192020
EU-15, andere ontwikkelde economieën1,41,41,51,61,6
Nieuwe EU-landen en economieën in transitie2,12,32,42,62,8
Noord-Afrika4,44,44,44,44,4
Oost-Azië1,31,41,41,41,5
Overig Afrika, overig Azië, overig Latijns Amerika4,34,95,25,55,8
Suriname en (voormalige) Nederlandse Antillen2,42,42,42,42,5
Turkije3,03,03,03,13,1

3.3 Verblijfsduur van de moeder 

Figuur 3.3.1 geeft de relatieve frequentie van de verblijfsduur van de moeder van het kind uitgesplitst naar jaar weer. Het aandeel moeders met een verblijfsduur korter dan 5 jaar is vanwege de recente migranteninstroom licht toegenomen. Dit gaat ten koste van de fractie moeders met een verblijfsduur langer dan 10 jaar. 

3.3.1 Verblijfsduur moeder
Verblijfsduur moeder20162017201820192020
>1092,491,69190,690,4
5-10jr3,94,14,24,34,6
0-5jr3,74,34,85,15

3.4 Ouders in de schuldsanering

Figuur 3.4.1 toont het percentage leerlingen met ouders in de schuldsanering uitgesplitst naar jaar. Het aandeel kinderen met ouders in de schuldsanering is de afgelopen jaren gedaald. Dit is waarschijnlijk het gevolg van dat het economisch de laatste jaren tot aan de coronacrisis steeds beter ging en de werkloosheid steeds verder is gedaald. 

3.4.1 Leerlingen met ouders in de schuldsanering
Leerlingen met ouders in de schuldsanering20162017201820192020
10,930,860,750,61
 

3.5 Gemiddeld opleidingsniveau van moeders op school

Figuur 3.5.1 laat de relatieve frequentie zien van het gemiddelde opleidingsniveau van de moeders op school uitgesplitst naar jaar. Het gemiddelde opleidingsniveau van de moeders op school is de laatste jaren gestegen. Dit is in lijn met de eerdere geconstateerde stijging van het opleidingsniveau van moeders.  

3.5.1 Gemiddelde opleidingsniveau van moeders op school
Gemiddelde opleidingsniveau van moeders op school2016 (Dichtheid)2017 (Dichtheid)2018 (Dichtheid)2019 (Dichtheid)2020 (Dichtheid)
00,004130,004240,002790,001700,00404
0,010760,004360,004600,003130,001630,00446
0,021530,004680,004860,003490,001600,00485
0,032290,005100,005030,003850,001610,00518
0,043050,005600,005130,004190,001640,00545
0,053820,006140,005210,004500,001680,00563
0,064580,006680,005300,004760,001730,00574
0,075340,007160,005450,004960,001800,00577
0,086110,007510,005700,005090,001900,00574
0,096870,007700,006070,005140,002030,00565
0,107630,007730,006560,005140,002220,00551
0,118400,007590,007160,005100,002460,00534
0,129160,007350,007870,005050,002750,00517
0,139920,007040,008650,005030,003090,00503
0,150680,006730,009460,005070,003470,00494
0,161450,006480,010270,005190,003860,00494
0,172210,006360,011020,005410,004260,00508
0,182970,006400,011680,005710,004630,00539
0,193740,006660,012170,006090,004990,00588
0,204500,007150,012470,006520,005330,00654
0,215260,007910,012560,006970,005650,00737
0,226030,008950,012440,007400,005950,00832
0,236790,010290,012110,007800,006260,00931
0,247550,011920,011620,008150,006560,01027
0,258320,013800,011040,008480,006870,01113
0,269080,015850,010420,008790,007180,01179
0,279840,017990,009870,009140,007470,01222
0,290610,020090,009450,009570,007750,01239
0,301370,022050,009250,010090,008020,01230
0,312130,023730,009330,010720,008280,01197
0,322900,025080,009730,011440,008560,01146
0,333660,026030,010470,012230,008890,01081
0,344420,026590,011550,013040,009290,01010
0,355190,026780,012880,013810,009810,00939
0,365950,026680,014390,014500,010470,00875
0,376710,026330,015950,015060,011290,00823
0,387480,025820,017460,015460,012300,00787
0,398240,025180,018810,015710,013500,00771
0,409000,024470,019900,015810,014850,00777
0,419770,023710,020680,015780,016350,00805
0,430530,022950,021150,015660,017970,00855
0,441290,022220,021340,015490,019650,00924
0,452050,021560,021320,015290,021360,01013
0,462820,021050,021190,015080,023040,01120
0,473580,020710,021040,014890,024630,01243
0,484340,020600,020950,014750,026080,01379
0,495110,020740,020940,014680,027310,01524
0,505870,021150,020990,014700,028280,01672
0,516630,021810,021040,014830,028920,01818
0,527400,022710,021020,015090,029200,01955
0,538160,023810,020840,015510,029120,02077
0,548920,025070,020450,016120,028690,02180
0,559690,026450,019860,016970,028000,02257
0,570450,027910,019090,018090,027120,02309
0,581210,029390,018230,019510,026180,02338
0,591980,030870,017390,021250,025340,02345
0,602740,032280,016690,023310,024700,02333
0,613500,033610,016270,025640,024370,02306
0,624270,034790,016260,028150,024410,02269
0,635030,035800,016760,030710,024830,02226
0,645790,036590,017880,033170,025630,02182
0,656560,037140,019580,035340,026760,02140
0,667320,037420,021820,037060,028140,02107
0,678080,037420,024470,038200,029680,02089
0,688850,037150,027360,038690,031270,02092
0,699610,036640,030280,038520,032800,02123
0,710370,035960,033000,037770,034170,02193
0,721140,035230,035330,036630,035250,02305
0,731900,034580,037100,035320,035960,02464
0,742660,034120,038220,034020,036260,02669
0,753420,033960,038690,032880,036150,02917
0,764190,034120,038590,032040,035670,03197
0,774950,034600,038090,031520,034850,03495
0,785710,035310,037420,031310,033800,03791
0,796480,036150,036870,031360,032600,04064
0,807240,036970,036750,031590,031360,04291
0,818000,037670,037280,031930,030180,04454
0,828770,038170,038660,032340,029150,04536
0,839530,038470,040980,032820,028360,04533
0,850290,038650,044240,033440,027870,04440
0,861060,038830,048370,034300,027740,04276
0,871820,039230,053190,035470,028000,04065
0,882580,040020,058450,037020,028650,03830
0,893350,041380,063830,038940,029630,03600
0,904110,043410,068990,041150,030900,03400
0,914870,046200,073600,043520,032390,03251
0,925640,049770,077340,045870,034000,03168
0,936400,054120,079970,048000,035680,03157
0,947160,059190,081250,049730,037370,03221
0,957930,064880,081250,050970,039040,03352
0,968690,071030,080110,051690,040690,03543
0,979450,077410,078100,051950,042340,03781
0,990220,083730,075550,051930,044030,04054
1,000980,089630,072810,051870,045780,04349
1,011740,094780,070230,052050,047630,04655
1,022500,098850,068080,052690,049600,04962
1,033270,101540,066560,053960,051690,05263
1,044030,102890,065730,055920,053880,05552
1,054790,102980,065590,058530,056140,05824
1,065560,102010,066050,061700,058470,06074
1,076320,100260,066960,065220,060830,06300
1,087080,098000,068180,068890,063200,06497
1,097850,095530,069610,072480,065560,06665
1,108610,093080,071140,075800,067860,06800
1,119370,090880,072750,078710,070050,06903
1,130140,089110,074420,081140,072110,06973
1,140900,087980,076160,083090,073990,07010
1,151660,087670,077980,084630,075690,07018
1,162430,088430,079880,085910,077210,07007
1,173190,090470,081820,087070,078630,06985
1,183950,094060,083780,088240,080010,06965
1,194720,099260,085720,089490,081410,06961
1,205480,105960,087640,090870,082860,06986
1,216240,113890,089550,092390,084350,07051
1,227010,122620,091480,094020,085770,07164
1,237770,131550,093490,095690,087020,07325
1,248530,139970,095660,097350,087950,07532
1,259300,147200,098050,098940,088450,07777
1,270060,152640,100660,100460,088440,08050
1,280820,155870,103450,101880,087950,08338
1,291590,156730,106370,103250,087120,08631
1,302350,155340,109320,104600,086180,08920
1,313110,152060,112200,105960,085470,09202
1,323870,147490,114910,107350,085320,09474
1,334640,142290,117370,108770,085980,09738
1,345400,137240,119540,110200,087640,09993
1,356160,132990,121390,111630,090350,10241
1,366930,129970,122930,113030,094070,10482
1,377690,128430,124180,114400,098650,10717
1,388450,128490,125180,115750,103860,10945
1,399220,130070,126010,117110,109450,11166
1,409980,132990,126760,118500,115170,11380
1,420740,137000,127560,119980,120760,11587
1,431510,141780,128540,121560,126030,11787
1,442270,147000,129860,123280,130850,11979
1,453030,152340,131670,125120,135120,12163
1,463800,157550,134120,127060,138850,12340
1,474560,162460,137310,129070,142130,12510
1,485320,167000,141340,131120,145040,12672
1,496090,171190,146200,133170,147700,12825
1,506850,175210,151880,135190,150180,12967
1,517610,179290,158260,137200,152570,13093
1,528380,183640,165200,139200,154850,13198
1,539140,188450,172520,141260,157010,13276
1,549900,193770,180040,143450,158970,13324
1,560670,199570,187560,145880,160630,13344
1,571430,205660,194960,148650,161920,13340
1,582190,211800,202160,151910,162830,13323
1,592950,217670,209140,155750,163400,13313
1,603720,222960,215950,160220,163800,13326
1,614480,227420,222670,165310,164320,13381
1,625240,230890,229460,171000,165290,13488
1,636010,233300,236430,177210,167020,13654
1,646770,234740,243720,183820,169790,13881
1,657530,235330,251380,190710,173780,14165
1,668300,235360,259370,197730,179050,14503
1,679060,235080,267510,204790,185500,14891
1,689820,234690,275490,211820,192940,15332
1,700590,234350,282830,218790,201070,15829
1,711350,234160,289010,225760,209510,16391
1,722110,234180,293620,232790,217890,17027
1,732880,234460,296370,240010,225830,17749
1,743640,235070,297170,247480,232940,18545
1,754400,236070,296160,255200,238930,19402
1,765170,237590,293670,263070,243610,20294
1,775930,239720,290190,270960,246850,21190
1,786690,242530,286270,278660,248550,22053
1,797460,246040,282460,285960,248730,22846
1,808220,250170,279180,292690,247450,23535
1,818980,254760,276690,298720,244890,24097
1,829750,259480,275090,304010,241310,24517
1,840510,264020,274300,308610,237050,24793
1,851270,268080,274150,312590,232510,24939
1,862040,271400,274370,316060,228160,24983
1,872800,273850,274760,319080,224460,24964
1,883560,275420,275200,321660,221880,24937
1,894320,276280,275650,323780,220910,24957
1,905090,276790,276120,325370,221720,25067
1,915850,277450,276670,326390,224470,25298
1,926610,278840,277340,326880,229170,25665
1,937380,281580,278170,326970,235730,26162
1,948140,286180,279170,326860,243940,26767
1,958900,292960,280380,326820,253550,27441
1,969670,302100,281860,327140,264220,28139
1,980430,313260,283730,328010,275620,28812
1,991190,325820,286170,329530,287430,29419
2,001960,339040,289390,331650,299330,29928
2,012720,352100,293570,334180,311060,30320
2,023480,364240,298780,336820,322390,30587
2,034250,374840,304980,339240,333110,30745
2,045010,383480,312000,341190,343100,30818
2,055770,389950,319580,342580,352280,30836
2,066540,394320,327380,343440,360610,30827
2,077300,396820,335040,343940,368020,30822
2,088060,397840,342200,344350,374480,30847
2,098830,397870,348600,344970,379950,30925
2,109590,397410,354060,346120,384420,31071
2,120350,396950,358540,348030,387880,31293
2,131120,396990,362090,350850,390350,31591
2,141880,397830,364930,354610,391850,31958
2,152640,399720,367350,359200,392430,32381
2,163410,402820,369820,364430,392130,32844
2,174170,407230,372790,370060,390980,33329
2,184930,412990,376690,375780,388980,33814
2,195690,420110,381870,381370,386220,34283
2,206460,428510,388570,386720,382740,34722
2,217220,438060,396840,391790,378650,35119
2,227980,448490,406570,396660,374140,35466
2,238750,459440,417480,401490,369460,35755
2,249510,470450,429150,406440,364980,35984
2,260270,480980,441090,411690,361090,36155
2,271040,490470,452800,417350,358180,36274
2,281800,498380,463860,423400,356590,36354
2,292560,504290,473960,429710,356560,36412
2,303330,508210,482860,436030,358150,36470
2,314090,510260,490590,441980,361260,36556
2,324850,510790,497290,447140,365750,36701
2,335620,510250,503100,451270,371160,36930
2,346380,509160,508140,454240,377170,37264
2,357140,508060,512460,456160,383530,37715
2,367910,507400,516020,457320,390140,38288
2,378670,507540,518730,458180,396990,38975
2,389430,508740,520450,459270,404210,39757
2,400200,511110,521080,461120,412030,40602
2,410960,514680,520610,464150,420660,41471
2,421720,519320,519190,468550,430290,42319
2,432490,524830,517130,474330,441030,43102
2,443250,530830,514930,481250,452840,43782
2,454010,536810,513300,488940,465520,44329
2,464770,542190,513010,496950,478750,44723
2,475540,546420,514630,504870,491960,44977
2,486300,549000,518540,512490,504600,45120
2,497060,549550,524860,519810,516110,45188
2,507830,547840,533320,526990,526010,45226
2,518590,543850,543380,534250,533950,45280
2,529350,537730,554190,541820,539760,45393
2,540120,529810,564760,549820,543450,45600
2,550880,520520,574050,558210,545200,45922
2,561640,510310,581140,566710,545350,46364
2,572410,499660,585310,574890,544330,46916
2,583170,488980,586180,582190,542600,47547
2,593930,478600,583680,587980,540590,48212
2,604700,468900,578010,591730,538630,48854
2,615460,460160,569840,592880,536950,49398
2,626220,452730,560050,591530,535620,49792
2,636990,447000,549420,587840,534640,49995
2,647750,443370,538650,582190,533950,49989
2,658510,442190,528310,575060,533510,49779
2,669280,443650,518810,566950,533280,49400
2,680040,447790,510380,558330,533270,48907
2,690800,454410,503120,549530,533470,48373
2,701570,463070,497000,540760,533910,47879
2,712330,473170,491960,532090,534530,47505
2,723090,483940,487910,523520,535230,47317
2,733860,494580,484760,515000,535820,47364
2,744620,504200,482480,506530,536010,47671
2,755380,511880,481090,498200,535380,48247
2,766140,516790,480620,490230,533480,49059
2,776910,518430,481040,482870,529990,50051
2,787670,516480,482320,476400,524700,51161
2,798430,510890,484340,471000,517540,52323
2,809200,501930,486870,466770,508690,53466
2,819960,490200,489540,463610,498500,54518
2,830720,476530,491830,461300,487520,55413
2,841490,461880,493200,459460,476350,56090
2,852250,447250,493080,457660,465660,56503
2,863010,433530,491050,455440,455990,56624
2,873780,421400,486900,452380,447780,56447
2,884540,411340,480700,448210,441210,55992
2,895300,403570,472880,442790,436280,55303
2,906070,398090,464100,436150,432830,54435
2,916830,394880,455310,428680,430310,53475
2,927590,393550,447320,420890,428260,52487
2,938360,393780,440700,413340,426280,51518
2,949120,395240,435700,406660,424090,50591
2,959880,397630,432250,401390,421590,49709
2,970650,400650,429990,397950,418880,48852
2,981410,403960,428430,396630,416250,47991
2,992170,407240,427000,397460,414110,47093
3,002940,410080,425270,400310,412910,46133
3,013700,412070,422990,404840,413080,45103
3,024460,412820,420170,410580,414860,44014
3,035230,411990,417050,416950,418320,42899
3,045990,409400,414040,423350,423310,41811
3,056750,405090,411650,429150,429250,40820
3,067510,399360,410370,433870,435410,39985
3,078280,392800,410390,437120,441020,39353
3,089040,386230,411730,438630,445350,38954
3,099800,380300,414150,438240,447780,38797
3,110570,375500,417250,435890,447900,38870
3,121330,372000,420490,431640,445530,39138
3,132090,369590,423270,425690,440710,39555
3,142860,367820,425040,418350,433710,40063
3,153620,366030,425310,410020,424950,40602
3,164380,363580,423740,401190,414950,41117
3,175150,360000,420170,392360,404290,41564
3,185910,355090,414570,384000,393540,41913
3,196670,348990,407110,376570,383330,42146
3,207440,342110,398010,370270,374120,42270
3,218200,335020,387720,365090,366290,42305
3,228960,328330,376810,360860,360110,42267
3,239730,322460,365800,357280,355700,42171
3,250490,317530,355250,353970,353040,42024
3,261250,313390,345640,350530,351940,41821
3,272020,309720,337360,346660,352020,41551
3,282780,306120,330650,342170,352810,41197
3,293540,302180,325580,337030,353750,40741
3,304310,297570,321960,331340,354310,40166
3,315070,292090,319410,325370,354020,39465
3,325830,285660,317390,319390,352570,38638
3,336590,278350,315210,313700,349750,37695
3,347360,270340,312200,308560,345700,36647
3,358120,261870,307700,304020,340730,35533
3,368880,253270,301270,300050,335170,34382
3,379650,244940,292890,296530,329380,33232
3,390410,237380,282720,293310,323660,32117
3,401170,230980,271150,290220,318210,31075
3,411940,226070,258700,287140,313150,30139
3,422700,222860,245940,283990,308500,29339
3,433460,221370,233420,280710,304210,28697
3,444230,221420,221590,277260,300200,28224
3,454990,222680,210790,273620,296420,27921
3,465750,224640,201260,269740,292840,27775
3,476520,226790,193100,265560,289500,27764
3,487280,228620,186350,261000,286460,27858
3,498040,229760,181000,255990,283760,28020
3,508810,229960,177080,250540,281400,28207
3,519570,229170,174530,244710,279330,28391
3,530330,227430,173180,238620,277460,28551
3,541100,224860,172890,232450,275640,28676
3,551860,221590,173420,226420,273690,28766
3,562620,217720,174490,220730,271440,28829
3,573390,213260,175780,215560,268720,28875
3,584150,208170,176970,211010,265420,28917
3,594910,202390,177760,207090,261490,28963
3,605680,195930,177910,203770,256940,29011
3,616440,188870,177330,200930,251880,29053
3,627200,181390,176010,198460,246510,29069
3,637960,173820,174070,196290,241130,29032
3,648730,166560,171720,194370,236020,28916
3,659490,160070,169250,192770,231420,28701
3,670250,154790,166940,191550,227490,28375
3,681020,151090,165000,190840,224230,27934
3,691780,149170,163540,190660,221550,27380
3,702540,149130,162550,191010,219230,26724
3,713310,150600,161930,191740,216980,25982
3,724070,153070,161490,192610,214560,25175
3,734830,155950,161020,193310,211780,24329
3,745600,158560,160300,193480,208620,23474
3,756360,160320,159160,192840,205190,22641
3,767120,160700,157520,191220,201780,21864
3,777890,159420,155350,188610,198810,21176
3,788650,156350,152710,185230,196660,20611
3,799410,151620,149680,181550,195580,20174
3,810180,145540,146410,178010,195720,19866
3,820940,138580,143020,175050,197040,19673
3,831700,131300,139660,172910,199370,19576
3,842470,124310,136480,171690,202380,19549
3,853230,118180,133600,171230,205640,19564
3,863990,113450,131150,171210,208680,19599
3,874760,110280,129280,171200,210980,19637
3,885520,108690,128050,170710,212050,19667
3,896280,108520,127500,169310,211470,19682
3,907050,109450,127570,166690,208920,19677
3,917810,111090,128120,162690,204060,19647
3,928570,113060,128900,157270,197040,19579
3,939330,115050,129620,150600,188120,19456
3,950100,116890,129980,143020,177710,19258
3,960860,118520,129650,134840,166280,18966
3,971620,119980,128450,126380,154420,18566
3,982390,121380,126410,117970,142670,18050
3,993150,122840,123700,109920,131560,17423
4,003910,124410,120660,102490,121510,16702
4,014680,126070,117680,095950,112840,15918
4,025440,127680,115220,090510,105770,15109
4,036200,129120,113640,086330,100410,14321
4,046970,130220,113200,083550,096790,13598
4,057730,130880,113970,082200,094920,12975
4,068490,131050,115810,082260,094720,12479
4,079260,130750,118420,083670,095920,12127
4,090020,130030,121390,086040,098300,11905
4,100780,128950,124260,089000,101590,11788
4,111550,127570,126590,092120,105470,11751
4,122310,125910,128070,094930,109590,11769
4,133070,123980,128640,097020,113620,11823
4,143840,121730,128360,098020,117190,11903
4,154600,119080,127400,097720,120020,12010
4,165360,116000,125960,096060,121860,12152
4,176130,112400,124210,093160,122530,12340
4,186890,108360,122270,089280,121950,12580
4,197650,103960,120200,084800,120120,12872
4,208410,099310,117960,080150,117040,13204
4,219180,094570,115480,075790,112980,13548
4,229940,089920,112660,072120,108180,13861
4,240700,085530,109390,069350,102910,14102
4,251470,081550,105640,067550,097490,14238
4,262230,078130,101360,066680,092220,14250
4,272990,075380,096580,066610,087440,14136
4,283760,073390,091420,067080,083410,13914
4,294520,072220,085970,067840,080380,13617
4,305280,071860,080350,068600,078490,13290
4,316050,072280,074720,069090,077780,12976
4,326810,073380,069200,069140,078160,12715
4,337570,074930,063970,068640,079450,12531
4,348340,076640,059190,067580,081390,12431
4,359100,078240,055040,066060,083640,12405
4,369860,079470,051700,064230,085890,12428
4,380630,080130,049310,062320,087960,12459
4,391390,080130,048010,060520,089740,12464
4,402150,079500,047840,058960,091240,12417
4,412920,078360,048800,057700,092530,12303
4,423680,076930,050770,056740,093740,12122
4,434440,075430,053470,056050,094940,11878
4,445210,074080,056570,055550,096190,11585
4,455970,073010,059740,055170,097450,11255
4,466730,072250,062600,054900,098570,10897
4,477500,071750,064840,054720,099350,10515
4,488260,071320,066220,054680,099560,10109
4,499020,070730,066600,054860,098850,09676
4,509780,069760,065970,055360,097140,09213
4,520550,068250,064460,056300,094380,08716
4,531310,066150,062280,057690,090650,08191
4,542070,063510,059740,059530,086140,07645
4,552840,060480,057170,061780,081140,07087
4,563600,057290,054900,064310,075980,06526
4,574360,054210,053260,066970,071000,05972
4,585130,051500,052400,069590,066500,05429
4,595890,049370,052420,071990,062720,04906
4,606650,047960,053300,074000,059780,04407
4,617420,047300,054950,075490,057680,03938
4,628180,047360,057200,076400,056330,03506
4,638940,048010,059790,076730,055540,03119
4,649710,049090,062450,076530,055050,02786
4,660470,050340,064870,075920,054580,02518
4,671230,051560,066780,075030,053940,02326
4,682000,052590,067930,074010,052980,02211
4,692760,053320,068160,072940,051680,02174
4,703520,053700,067400,071830,050070,02213
4,714290,053750,065620,070650,048260,02322
4,725050,053540,062950,069310,046390,02493
4,735810,053180,059620,067720,044650,02716
4,746580,052790,055870,065770,043180,02981
4,757340,052490,051960,063390,042120,03277
4,768100,052350,048120,060560,041550,03594
4,778860,052450,044570,057300,041520,03922
4,789630,052840,041480,053730,042030,04253
4,800390,053580,039000,049980,042950,04574
4,811150,054750,037240,046230,044120,04876
4,821920,056420,036290,042670,045360,05147
4,832680,058670,036200,039430,046480,05377
4,843440,061580,036990,036620,047300,05557
4,854210,065160,038660,034300,047680,05682
4,864970,069370,041160,032500,047550,05747
4,875730,074060,044350,031210,046920,05755
4,886500,078990,047940,030420,045890,05707
4,897260,083850,051630,030070,044620,05614
4,908020,088270,055070,030150,043340,05484
4,918790,091840,057920,030620,042260,05331
4,929550,094200,059870,031430,041630,05167
4,940310,095040,060710,032560,041550,05007
4,951080,094180,060340,033990,042010,04860
4,961840,091440,058780,035690,042910,04739
4,972600,087110,056200,037610,044070,04645
4,983370,081470,052840,039720,045280,04581
4,994130,074910,049030,041950,046280,04543
5,004890,067850,045100,044220,046870,04527
5,015660,060720,041400,046410,046920,04525
5,026420,053910,038200,048370,046350,04528
5,037180,047740,035630,049920,045190,04527
5,047950,042420,033740,050890,043530,04512
5,058710,038090,032490,051120,041500,04474
5,069470,034800,031800,050550,039270,04407
5,080230,032530,031540,049200,036970,04308
5,091000,031180,031550,047250,034690,04178
5,101760,030610,031700,044970,032470,04019
5,112520,030660,031840,042800,030290,03842
5,123290,031110,031860,041170,028130,03658
5,134050,031750,031640,040420,025970,03478
5,144810,032380,031090,040750,023800,03309
5,155580,032840,030170,042220,021660,03157
5,166340,033000,028830,044660,019650,03024
5,177100,032760,027100,047800,017870,02907
5,187870,032060,025070,051210,016460,02803
5,198630,030910,022860,054460,015530,02708
5,209390,029320,020590,057130,015200,02618
5,220160,027360,018380,058910,015520,02533
5,230920,025130,016340,059640,016460,02455
5,241680,022750,014550,059270,017900,02387
5,252450,020330,013040,057850,019700,02335
5,263210,017990,011820,055630,021710,02304
5,273970,015850,010860,052810,023770,02296
5,284740,013980,010130,049580,025750,02310
5,295500,012410,009580,046070,027550,02341
5,306260,011170,009140,042400,029110,02385
5,317030,010240,008770,038650,030420,02430
5,327790,009600,008430,034890,031460,02470
5,338550,009160,008090,031210,032240,02494
5,349320,008870,007770,027690,032760,02495
5,360080,008630,007460,024390,032970,02465
5,370840,008350,007180,021380,032810,02402
5,381600,007970,006960,018710,032260,02305
5,392370,007440,006800,016400,031290,02177
5,403130,006750,006700,014430,029900,02022
5,413890,005930,006660,012730,028140,01851
5,424660,005010,006630,011270,026120,01675
5,435420,004080,006570,009980,023970,01501
5,446180,003190,006440,008830,021830,01338
5,456950,002400,006200,007790,019860,01191
5,467710,001730,005820,006860,018160,01062
5,478470,001200,005300,006030,016820,00952
5,489240,000790,004680,005340,015840,00860
5,50,000500,003990,004780,015180,00783
 

3.6 Imputatie van de onderwijsscore

Indien behalve opleidingsniveau van de ouders niet alle omgevingskenmerken van leerlingen bekend zijn, dan kunnen we niet direct een onderwijsscore vaststellen. In deze gevallen wordt de onderwijsscore geïmputeerd. Figuur 3.6.1 toont voor de geïmputeerde onderwijsscores de relatieve frequentie van de methode van imputatie uitgesplitst naar jaar. De methode van imputatie hangt af van welke gegevens ontbreken. Ongeveer 6% van de onderwijsscores is geïmputeerd in alle bestudeerde jaren. Van de groep kinderen waarvan de onderwijsscore is geïmputeerd, is de groep kinderen waarbij de onderwijsscore is geïmputeerd omdat de vader onbekend is het grootst met 70% in 2016 en ongeveer 55% in 2020. De groep kinderen waarbij de onderwijsscore is geïmputeerd omdat het kind in het COA- of IND-bestand staat was 18% in 2016 en 30% in 2020. Deze toename is consistent met een hogere asielinstroom vanuit Syrië. 

3.6.1 Methode van imputatie onderwijsscores
Methode van imputatie onderwijsscores20162017201820192020
Score kind geïmputeerd, want moeder is onbekend2,82,72,62,52,5
Score kind geïmputeerd, want vader is onbekend70,161,558,754,955,2
Score kind geïmputeerd, want beide ouders zijn onbekend2,98,39,510,58,9
Score kind geïmputeerd, want kind in COA- of IND-bestand18,421,825,228,829,8
Score kind geïmputeerd, want NOAT-kind niet in BRP5,85,63,93,33,7
 

3.7 Percentage geïmputeerde onderwijsscores per school

Figuur 3.7.1 laat de relatieve frequentie van het percentage geïmputeerde onderwijsscores per school uitgesplitst naar jaar zien. Het percentage geïmputeerde scores per school is redelijk stabiel over de tijd, met het jaar 2016 als uitzondering. De verklaring voor het lage aandeel geïmputeerde scores per school in 2016 ligt in het relatief laat maken van het databestand voor dat jaar. Hierdoor waren relatief veel gegevens bekend. 

3.7.1 Percentage geïmputeerde onderwijsscores per school
Percentage geïmputeerde onderwijsscores per school20162017201820192020
20% of meer4,86,77,57,27,1
10 tot 20%1113,414,214,314,1
5 tot 10%20,623,524,723,923,6
2,5 tot 5%26,327,325,825,425,2
1 tot 2,5%2217,317,117,518
minder dan 1%7,55,44,85,25,5
0%7,86,45,86,56,5
 

3.8 Asielstatus

Voor leerlingen die zijn geregistreerd als asielzoeker en/of een verblijfsvergunning[3] hebben gekregen (hierna: asielleerlingen) zijn de omgevingskenmerken vaak onbekend. Omdat hier het risico op onderwijsachterstand groot is, wordt voor al deze leerlingen een vaste onderwijsscore gebruikt: het gemiddelde van de scores van de 15% laagst scorende leerlingen. Asielleerlingen dragen hierdoor sterk bij aan hoge achterstandsscores. 

Figuur 3.8.1 laat zien dat het aandeel asielleerlingen tussen de jaren 2016 en 2019 meer dan verdubbeld is. Dit is in lijn met een instroom van leerlingen vanuit Syrië. 

3.8.1 Asielleerlingen
Asielleerlingen20162017201820192020
1,071,521,842,052,06
 

 

[3] Dit wordt afgeleid vanuit een bestand van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) en de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) met kinderen die sinds 2014 zijn geregistreerd als asielzoeker en/of een verblijfsvergunning hebben gekregen.

4. Analyse onderwijsscores

In dit hoofdstuk beschrijven we ontwikkelingen in onderwijsscores door de jaren heen.

4.1 Beschrijvende statistieken onderwijsscores

Tabel 4.1.1 toont beschrijvende statistieken voor onderwijsscores uitgesplitst naar jaar. De gemiddelde onderwijsscore is de afgelopen jaren licht gestegen. De grenswaarde, dat wil zeggen de onderwijsscore waarvoor geldt dat landelijk gezien 15% van de onderwijsscores onder deze grenswaarde valt, is vrijwel constant over de jaren. Ook de gemiddelde onderwijsscore van de onderwijsscores onder de grenswaarde is stabiel over de tijd. Het gegeven dat deze drie statistieken redelijk constant zijn over de jaren betekent dat bij een constante leerlingpopulatie van een school, constant in termen van zowel leerlingenaantal als omgevingskenmerken van leerlingen, de achterstandsscore over de jaren heen vergelijkbaar zal zijn. 

4.1.1 Beschrijvende statistieken onderwijsscores
jaarNgemiddeldestandaard deviatieminimummaximumgrenswaarde (15%)gemiddelde < 15%
20161427515535,093,59523,34543,32531,02529,44
20171414281535,143,61523,04543,3530,98529,45
20181405554535,213,65523,38543,3530,94529,45
20191396458535,263,66523,35543,32530,96529,46
20201386026535,363,67523,35543,35531,05529,54

4.2 Verdeling onderwijsscores

Figuur 4.2.1 geeft de frequentieverdeling van onderwijsscores. De figuur laat zien dat hogere onderwijsscores relatief vaak voorkomen in de meest recente jaren en lagere onderwijsscores relatief weinig voorkomen in de meest recente jaren. Dit is consistent met de eerdere bevinding dat de gemiddelde onderwijsscore is gestegen over de tijd (zie paragraaf 4.1). De vorm van de verdeling met pieken en dalen wordt veroorzaakt door de manier waarop de onderwijsscores zijn berekend en in het bijzonder doordat de omgevingskenmerken die zijn gebruikt voor het berekenen van onderwijsscores, discrete variabelen zijn.

4.2.1 Onderwijsscores
Onderwijsscore2016 (Dichtheid)2017 (Dichtheid)2018 (Dichtheid)2019 (Dichtheid)2020 (Dichtheid)
5250,000260,000220,000210,000250,00022
525,0352250,000270,000230,000220,000260,00024
525,07045010,000290,000240,000240,000280,00025
525,10567510,000300,000250,000250,000290,00026
525,14090020,000320,000270,000270,000300,00027
525,17612520,000330,000280,000280,000310,00028
525,21135030,000350,000290,000290,000320,00028
525,24657530,000370,000310,000310,000330,00029
525,28180040,000390,000320,000320,000330,00030
525,31702540,000410,000330,000330,000330,00030
525,35225050,000420,000350,000340,000340,00031
525,38747550,000440,000370,000360,000340,00032
525,42270060,000460,000390,000370,000350,00032
525,45792560,000490,000410,000390,000360,00033
525,49315070,000510,000440,000410,000380,00034
525,52837570,000550,000470,000440,000400,00036
525,56360080,000590,000520,000470,000430,00038
525,59882580,000640,000570,000520,000460,00040
525,63405090,000710,000640,000570,000510,00044
525,66927590,000790,000720,000640,000570,00049
525,7045010,000890,000820,000730,000650,00054
525,7397260,001000,000930,000830,000740,00061
525,77495110,001140,001050,000950,000850,00070
525,81017610,001290,001190,001090,000970,00080
525,84540120,001450,001350,001230,001110,00092
525,88062620,001620,001500,001390,001250,00105
525,91585130,001800,001670,001560,001410,00119
525,95107630,001970,001820,001720,001570,00133
525,98630140,002130,001970,001880,001730,00148
526,02152640,002270,002110,002030,001870,00163
526,05675150,002400,002230,002160,002010,00176
526,09197650,002510,002330,002280,002120,00188
526,12720160,002600,002420,002380,002220,00199
526,16242660,002690,002510,002470,002300,00208
526,19765170,002770,002580,002550,002360,00215
526,23287670,002850,002670,002640,002430,00222
526,26810180,002960,002770,002740,002500,00229
526,30332680,003100,002900,002860,002580,00236
526,33855190,003290,003070,003020,002690,00245
526,37377690,003520,003290,003220,002830,00256
526,4090020,003820,003560,003460,003010,00271
526,4442270,004160,003880,003750,003240,00289
526,47945210,004560,004250,004090,003520,00311
526,51467710,004990,004660,004460,003830,00338
526,54990220,005430,005080,004850,004170,00367
526,58512720,005870,005500,005230,004530,00399
526,62035230,006280,005910,005600,004870,00431
526,65557730,006640,006270,005930,005200,00462
526,69080230,006930,006570,006210,005480,00490
526,72602740,007150,006800,006420,005710,00514
526,76125240,007270,006950,006570,005880,00533
526,79647750,007320,007030,006650,005990,00546
526,83170250,007310,007050,006670,006040,00555
526,86692760,007260,007020,006660,006060,00558
526,90215260,007200,006980,006620,006050,00558
526,93737770,007150,006940,006590,006030,00557
526,97260270,007130,006930,006590,006030,00556
527,00782780,007170,006970,006630,006060,00558
527,04305280,007270,007060,006720,006140,00563
527,07827790,007430,007220,006860,006280,00572
527,11350290,007660,007430,007060,006470,00587
527,1487280,007940,007690,007310,006710,00606
527,1839530,008270,007990,007600,006990,00630
527,21917810,008610,008320,007920,007310,00657
527,25440310,008970,008660,008250,007650,00686
527,28962820,009330,009000,008590,008000,00716
527,32485320,009680,009330,008920,008360,00747
527,36007830,010030,009650,009250,008710,00778
527,39530330,010370,009970,009580,009070,00808
527,43052840,010730,010290,009900,009430,00838
527,46575340,011120,010630,010250,009800,00869
527,50097850,011560,011010,010620,010190,00902
527,53620350,012060,011440,011040,010630,00938
527,57142860,012640,011940,011520,011110,00978
527,60665360,013320,012520,012080,011650,01025
527,64187870,014100,013190,012720,012260,01078
527,67710370,014980,013950,013440,012950,01139
527,71232880,015940,014800,014240,013690,01207
527,74755380,016940,015710,015090,014490,01283
527,78277890,017960,016650,015980,015330,01364
527,81800390,018950,017590,016870,016180,01448
527,8532290,019890,018480,017730,017010,01534
527,8884540,020730,019300,018520,017790,01617
527,92367910,021450,020010,019220,018500,01696
527,9589041