CBS en provincie Overijssel brengen leegstand in beeld

/ Auteur: Gert Jan Wijma
Kantoren die leegstaan, verlaten bedrijfsterreinen, winkelstraten met etalages waar het bord ‘te koop’ ophangt. Zes procent van al het Nederlands vastgoed wacht op een nieuwe eigenaar of gebruiker en staat leeg. Overheden zetten alles op alles om het tij te keren, maar een compleet overzicht van de leegstand van alle types vastgoed in Nederland ontbrak. Tot nu toe. Want CBS ontwikkelde samen met de provincie Overijssel de Leegstandsmonitor. Die werd op 22 april jl. tijdens een inspirerende bijeenkomst in Zwolle door Commissaris van de Koning Ank Bijleveld overhandigd aan Bart Krol (IPO) en Peter Heij (ministerie van Infrastructuur en milieu). Veelbelovend was dat op die dag reeds concrete afspraken zijn gemaakt om samen met andere partijen de mogelijkheden te verkennen om de krachten te bundelen om deze monitor verder te ontwikkelen. 

Leegstand van alle types vastgoed

De Leegstandsmonitor van CBS en de provincie Overijssel brengt voor heel Nederland leegstand in beeld van alle types vastgoed. Niet alleen is de leegstand van woningen, winkels, bedrijven en kantoren in kaart gebracht, maar ook van maatschappelijk vastgoed zoals ziekenhuizen, scholen en kerken. In de monitor zijn cijfers van heel Nederland terug te vinden, maar de focus ligt op de provincie Overijssel en de regio Noordoost Twente.

Integrale statistiek

Luc Verschuren is namens CBS als projectleider betrokken bij de Leegstandsmonitor. Volgens hem is de provincie Overijssel de aanjager van de monitor. ‘De provincie had behoefte aan goede informatie over leegstand. Die informatie is er wel, maar gefragmenteerd. Beleidsmakers zochten een integrale leegstandsstatistiek voor allerlei beleidsvragen.’ Het is makkelijk om te constateren dat er veel leeg staat, maar weten om hoeveel panden het feitelijk gaat, om wat voor soort objecten en waar de meeste leegstand is, dat is nergens goed terug te vinden. Verschuren: ‘Daarnaast wilden ze in Overijssel ook weten welke regio, gemeente of buurt het meest door leegstand wordt geplaagd’.



Leegstand platteland

Om een antwoord op die vragen te krijgen heeft CBS op verzoek van de provincie informatie gekoppeld uit meerdere basisregisters (zie kader). Verschuren: ‘Omdat de provincie zelf geen toegang had tot die basisregistratiesystemen, klopten ze bij CBS aan. We hebben informatie uit de systemen met elkaar vergeleken en gekoppeld. Ook hebben we kadastrale informatie gebruikt om iets te kunnen zeggen over leegstand, inclusief bijgebouwen zoals kassen en schuren, en om vastgoed te kunnen indelen naar type gebied. Dat levert interessante informatie op. Als je bijvoorbeeld de combinatie maakt van industrieel vastgoed gelegen in het buitengebied, heb je een goede indicatie van de leegstand van agrarisch vastgoed,’ verklaart Verschuren.

Google streetview

Om te controleren of de koppeling van gegevens uit de vier registratiesystemen ook echt betrouwbare uitkomsten opleverde, werden de resultaten met een steekproef gecontroleerd. Verschuren: ‘Het oorspronkelijke idee van de provincie zelf was om met de auto of op de fiets langs de geselecteerde panden te rijden en te kijken of ze ook echt leegstonden. Een leuk idee, maar toch zagen we dat niet zo zitten. Het is niet alleen tijdrovend, ook het meetmoment zou dan te sterk afwijken van de gegevens uit de basissystemen. Die hebben namelijk 1 januari 2014 als registratiedatum.’ Uiteindelijk kwamen Verschuren en zijn collega’s uit Overijssel op het idee om ‘Cyclomedia’ te gebruiken, een soort google streetview. Verschuren: ‘Aan de hand van een aantal criteria hebben collega’s van de provincie op basis van foto’s beoordeeld of een object al dan niet in gebruik was. CBS heeft vervolgens gekeken in hoeverre dit overeenkwam met de ‘administratieve gebruiksstatus’ van deze objecten. Interessante uitkomst van deze toets was dat blijkt dat juist praktijkwaarneming in veel gevallen erg lastig is; hoe kun je aan de buitenkant van een gebouw zien dat een object leeg staat of juist in gebruik is? Waar wel een goede visuele waarneming was, zagen we soms verschillen met de administratieve waarneming. Deze informatie is vooral gebruikt ter duiding van de relevantie van de verschillende bronnen en de kwaliteit van de uitkomsten.’

Prototype statistiek

Verschuren benadrukt dat er sprake is van een prototype. ‘Het is een eerste aanzet met enkele concrete aanbevelingen naar de toekomst. Zo is een logische vervolgstap om meerdere metingen te gaan doen en daarbij te corrigeren voor kortdurende leegstand. Daarnaast hebben we ook ideeën om extra registers te gebruiken om nog betere informatie te krijgen op detailniveau.’

Lees meer over de leegstandsmonitor.
 

Registraties

Uitgangspunt van dit onderzoek is om administratieve leegstand van vastgoed te bepalen op basis van de volgende vijf (basis)registraties:

- Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG). De BAG is de registratie waarin gemeentelijke basisgegevens over alle gebouwen en adressen in Nederland zijn verzameld. Deze registratie vormt de basis(populatie) van het onderzoek.
- Basisregistratie Waardering Onroerende Zaken (WOZ). De gegevensverzameling voor deze registratie bestaat naast de ‘vastgestelde waarde’ (WOZ-waarde) ook uit de gegevens die nodig zijn om deze waarde aan zowel een onroerende zaak te relateren als aan een belanghebbende. Uit de WOZ-registratie kan informatie worden afgeleid over de gebruiker van een verblijfsobject.
- Basisregistratie Personen (BRP). De BRP bevat persoonsgegevens over alle ingezetenen van Nederland. Deze registratie wordt gebruikt om na te gaan of er personen staan geregistreerd op een adres.
- Handelsregister (HR). Dit is de basisregistratie van alle rechtspersonen en ondernemingen in Nederland. Met behulp van deze registratie wordt bepaald of er een bedrijf op een adres staat geregistreerd.
- Basisregistratie Kadaster (BRK). De BRK bestaat uit de kadastrale registratie van onroerende zaken en zakelijke rechten en de digitale kadastrale kaart. Deze kaart bevat de digitale geometrie van de kadastrale percelen met een aantal attribuutgegevens, waaronder het perceelnummer.