Het CBS als Rijkskennisinstelling: statistiek als fundament voor beleid

Cursisten luisteren naar een spreker
© CBS / E.J.A. Reijnaerts
Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) bestaat al sinds 1899 en vervult sindsdien een cruciale maatschappelijke functie: het verzamelen, verwerken en publiceren van statistische informatie over maatschappelijk relevante thema’s. Maar het CBS is óók een Rijkskennisinstelling waar kennis wordt ontwikkeld en gedeeld en waar continu wordt geïnnoveerd.
De Rijkskennisinstellingen en planbureau’s (RKI’s) zijn veertien wetenschappelijke instituten die samenwerken binnen de overheid. Zij hebben een belangrijke rol: het versterken van kennis binnen de overheid en het slaan van een brug tussen wetenschap, beleid en samenleving. Zowel individueel als in netwerkverband vertalen de RKI’s wetenschappelijke inzichten naar kennis die toepasbaar is in beleid en praktijk. Zo dragen zij bij aan oplossingen voor grote maatschappelijke uitdagingen rondom bijvoorbeeld klimaat en energie, gezondheid en welzijn, economie, welvaart en veiligheid.

Bredere rol

Hanneke Imbens (Hoofddirecteur Sociaal-economische en ruimtelijke statistieken) vertegenwoordigt het CBS in het RKI-netwerk: ‘Onze rol is veel breder dan enkel statistieken maken. Samen met academische instellingen en andere kennisorganisaties ontwikkelt het CBS nieuwe methodologische standaarden. Het CBS werkt bovendien voortdurend mee aan nationale en internationale dataprojecten. Dit draagt bij aan de continue verbetering van het statistisch onderzoek. We zien dat andere statistische instituten innovaties van het CBS overnemen. We kunnen dit niet vaak genoeg aan de wereld laten zien.’

Gezamenlijke belangen

De RKI’s werken samen binnen het RKI-netwerk. Dit netwerk behartigt gezamenlijke belangen en versterkt de onderlinge samenwerking en kennisdeling op thema’s die de RKI’s aangaan. Een van de initiatieven die vanuit het RKI-netwerk zijn opgezet, is de leergang ‘Accelerate Your Impact’ (AYI). In dit traject leren wetenschappelijke experts hoe zij hun kennis effectief kunnen inzetten in de praktijk, ter ondersteuning van beleid en samenleving.

In 2025 werd het AYI-programma vanuit het CBS georganiseerd. Deelnemers vanuit het hele RKI-netwerk volgden een intensief en uitdagend programma met inspirerende sprekers en trainingen, intervisie en een individuele praktijkopdracht.

Erwin, programmamanager van AYI bij het CBS, licht toe: ‘Kennisexperts die het programma volgen leren dieper na te denken over het doel van hun kennis en hoe zij aansluiting kunnen vinden bij beleidsontwikkeling bij bijvoorbeeld ministeries. De volgende uitdaging is om hun kennis op het juiste moment bij de juiste personen te brengen. Dat klinkt simpel, maar is in de praktijk heel complex en vraagt veel inzet van de deelnemers. Als ik in één woord zou samenvatten wat deelnemers leren in het programma, is het ondernemerschap: het initiatief nemen om kennis effectief te laten landen in beleid, met als doel beter beleid en positieve maatschappelijke ontwikkeling.’

Beleid en praktijk

Een van de deelnemers is senior CBS-onderzoeker Wilco: ‘Het was verhelderend om het verhaal vanuit beleid en praktijk echt goed te horen. We denken vaak vanuit onszelf, vanuit de cijfers en de feiten. Wij bieden die aan en gaan ervan uit dat andere partijen weten wat ze ermee moeten doen. Maar dat hoeft niet zo te zijn. Hoe breng je de feiten bij die partijen, zodat zij er daadwerkelijk mee aan de slag kunnen?’

Tot slot vertelt Erwin iets over Accelarate Your Impact van dit jaar: ‘Dit jaar wordt het programma gezamenlijk uitgevoerd door het Nederlands Forensisch Instituut (NFI), het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) en het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid (NIPV). We gaan aan de slag met het Enneagram, een model dat wordt gebruikt om persoonlijkheidstypen te beschrijven. Het verdeelt mensen in 9 verschillende types waarmee je kunt werken aan zelfinzicht en persoonlijke ontwikkeling.

Wat ik het mooiste vind aan het programma is dat het een beroep doet op je morele verantwoordelijkheid als ambtenaar: niet alleen kennis produceren, maar ook nadenken over je bijdrage aan de maatschappij en hoe je door inzicht in het speelveld je impact kunt vergroten. Het is een verbreding van je rol.’

Relevante links