Schokbestendigheid: Kritieke systemen
Om een grote schok goed op te kunnen vangen, zijn sommige systemen voor de brede welvaart als geheel of voor bepaalde SDG’s van kritiek belang. Kritieke systemen zijn systemen die niet mogen uitvallen of die een maatschappelijke functie hebben die te belangrijk is om te mogen falen. De slagkracht van de overheid is vooral belangrijk wanneer een schok grote delen van de bevolking treft.
- Nederland is voor bijna driekwart van de energiebehoefte afhankelijk van invoer maar het aandeel van hernieuwbare energie neemt sterk toe.
- De schokbestendigheid van kritieke systemen met een essentiële maatschappelijke functie is afgenomen.
- De slagkracht van de overheid is afgenomen.
Kritieke systemen: Systeemfalen
in EU
in 2024
in EU
in 2024
Kritieke systemen: Essentiële maatschappelijke functie
in EU
in 2024
in EU
in 2023
in EU
in 2024
in EU
in 2022
Slagkracht van de overheid
in EU
in 2024
in EU
in 2024
in EU
in 2024
| Thema | Indicator | Waarde | Trend | Positie in EU | Positie op EU-ranglijst |
|---|---|---|---|---|---|
| Kritieke systemen: Systeemfalen | Stroomstoringen | 23 minuten geen stroom als gevolg van storing per aansluiting in 2025 | |||
| Kritieke systemen: Systeemfalen | Afhankelijkheid van energie-invoer | 72,9% van de energie komt uit import in 2025 | 20e van 27 in 2024 | midden van de ranglijst | |
| Kritieke systemen: Systeemfalen | Hernieuwbare energie | 20,2% van het totale eindverbruik energie in 2024 | stijgend (stijging brede welvaart) | 18e van 27 in 2024 | midden van de ranglijst |
| Kritieke systemen: Systeemfalen | ICT-veiligheidsincidenten in het bedrijfsleven | 7% had te maken met een door kwaadwillenden veroorzaakt incident in 2024 | dalend (stijging brede welvaart) | ||
| Kritieke systemen: Systeemfalen | ICT-veiligheidsincidenten in de informatie- en communicatiesector | 8% had te maken met een door kwaadwillenden veroorzaakt incident in 2023 | dalend (stijging brede welvaart) | ||
| Kritieke systemen: Essentiële maatschappelijke functie | Common equity Tier 1 ratio | 16,1% eigen vermogen ten opzichte van het totale risico dat Nederlandse banken lopen in 2024 | 21e van 27 in 2024 | onderste kwart van de ranglijst | |
| Kritieke systemen: Essentiële maatschappelijke functie | Vertrouwen in instituties | 60,6% van de bevolking van 15+ heeft (heel veel of tamelijk veel) vertrouwen in 2025 | 3e van 19 in 2023 | bovenste kwart van de ranglijst | |
| Kritieke systemen: Essentiële maatschappelijke functie | Tijdverlies door files en vertraging | 5,63 voertuigverliesuren per inwoner in 2024 | |||
| Kritieke systemen: Essentiële maatschappelijke functie | Vacaturegraad gezondheids- en welzijnszorg | 43 vacatures per 1 000 banen op 31 december in 2025 | stijgend (daling brede welvaart) | 25e van 26 in 2024 | onderste kwart van de ranglijst |
| Kritieke systemen: Essentiële maatschappelijke functie | Niveau van waterstress | 15,3% zoetwater onttrokken aan totaal beschikbare zoetwaterbronnen in 2024 | 15e van 27 in 2022 | midden van de ranglijst | |
| Slagkracht van de overheid | Schuld van de overheid | 44,4% van het bruto binnenlands product in 2025 | dalend (stijging brede welvaart) | 9e van 27 in 2024 | midden van de ranglijst |
| Slagkracht van de overheid | Effectiviteit van overheidsbestuur | 1,75 score op schaal van -2,5 (zwak) tot 2,5 (deugdelijk) in 2024 | dalend (daling brede welvaart) | 5e van 27 in 2024 | bovenste kwart van de ranglijst |
| Slagkracht van de overheid | Rechtsorde | 1,71 score op schaal van -2,5 (zwak) tot (2,5) deugdelijk in 2024 | dalend (daling brede welvaart) | 5e van 27 in 2024 | bovenste kwart van de ranglijst |
Uitleg dashboard, kleuren en noten
Systemen die niet mogen uitvallen zijn de energievoorziening en de IT-infrastructuur. De afhankelijkheid van energie-invoer ligt de laatste jaren rond de 70 procent. In 2025 was Nederland voor 72,9 procent van het energieverbruik afhankelijk van de invoer van energiebronnen uit andere landen. In SDG7 Betaalbare en duurzame energie is te zien dat in 2025 de vulgraad van de Nederlandse gasopslagen (bedoeld om tijdelijke gastekorten op te vangen) relatief laag is maar dat het aandeel van aardgasarme en aardgasvrije woningen stijgt. Het aandeel van hernieuwbare energie in het totale energieverbruik groeit. Rond de eeuwwisseling was dit aandeel minder dan 2 procent. In 2018 groeide dit naar 7,4 procent en in 2024 bestond één vijfde van het totale eindverbruik uit hernieuwbare energie. Het percentage bedrijven dat met ICT-veiligheidsincidenten te maken had neemt af. In 2024 had 7 procent van alle bedrijven te maken met een ICT-incident veroorzaakt door mensen met slechte bedoelingen. In de informatie- en communicatiesectorsector had in 2023 8 procent van de bedrijven met veiligheidsincidenten te maken.
Banken, instituties, verkeer en vervoer, watervoorziening en zorg zijn systemen die een maatschappelijke functie hebben die te belangrijk is om te mogen falen. In het algemeen is de schokbestendigheid van kritieke systemen met een essentiële maatschappelijke functie afgenomen.
Het vertrouwen in instituties is relatief hoog (3e van 19 landen in 2023). In 2025 was het echter 2,3 procentpunt lager dan in 2024. In SDG 16.1 Veiligheid en vrede en SDG 16.2 Instituties is te zien dat deze afname vooral kwam door een sterke daling van het vertrouwen in de Tweede Kamer. Het vertrouwen in rechters wordt groter en ongeveer 8 op de 10 mensen hebben vertrouwen in de politie, hoewel dit niet langer trendmatig toeneemt.
De schaarste aan personeel in de zorg is groot vergeleken met andere EU-landen en neemt toe. Eind 2025 waren er 43 vacatures per duizend banen in de zorg. De totale vacaturegraad stijgt echter niet meer, maar is nog altijd aanzienlijk hoger dan in andere EU-landen (SDG8.2 Arbeid en vrije tijd) Het tijdverlies door files en vertragingen is van 2023 op 2024 toegenomen (met 4,4 procent) naar 5,63 voertuigverliesuren per inwoner.
Nederlandse banken zijn minder goed bestand tegen een langdurige periode van lage groei, hoge rentetarieven en hoge inflatie dan andere EU-landen. De Common Equity Tier 1 ratio (CET1) meet de verhouding tussen het eigen vermogen van een bank en het risico dat deze loopt met de uitstaande leningen. In het Bazel III Akkoord is een ondergrens afgesproken van 4,5 procent eigen vermogen ten opzichte van het totale risico. Nederland stond in 2024 met 16,1 procent ruim boven de ondergrens maar laag op de EU-ranglijst (21e in de EU-27).
De slagkracht van de overheid is belangrijk wanneer een schok grote delen van de bevolking treft. De schuld van de overheid daalt trendmatig, maar is in het meest recente jaar (van 2024 op 2025) toegenomen met 0,6 procent van het bbp tot 44,4 procent. De effectiviteit van overheidsbestuur en de rechtsorde nemen beide af. De kwaliteit van Nederlandse publieke instituties is hoog in vergelijking met andere landen (5e in de EU-27 voor beide indicatoren in 2024). Alles bij elkaar wijst dit op een afname van de slagkracht van de overheid.