foto met meisjes die een mobiel vasthouden

Sociale spanningen en emoties in de samenleving

Een experimentele tool van het CBS maakt het mogelijk om snel een actuele indicatie te krijgen van de mate van sociale spanning en emoties in de samenleving.

Interactief dashboard

Het CBS heeft in eerder onderzoek aangetoond dat sociale media berichten, die openbaar beschikbaar zijn, gebruikt kunnen worden voor het meten van sociale spanningen en onrust in de samenleving. Ook het kenniscentrum van het Ministerie van Justitie en Veiligheid, het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC), heeft met het gebruik van sociale media geëxperimenteerd, met als doel het bepalen van sentimenten van burgers rondom gebeurtenissen die te maken hebben met het justitie- en veiligheidsdomein.

Dashboard sociale spanningenDashboard sociale spanningenDashboard sociale spanningen

Het CBS heeft in samenwerking met het WODC de kennis uit deze eerdere onderzoeken nu bij elkaar gebracht en uitgebreid tot een nieuwe experimentele tool in de vorm van een interactief dashboard. Dit dashboard geeft dagelijks een indicatie van de sociale spanning en emoties in de samenleving weer. Deze indicatoren zijn berekend door het percentage berichten in openbaar beschikbare (sociale) media berichten te bepalen, dat woorden bevat die te maken hebben met sociale spanning, basis emoties en justitie- en veiligheidsonderwerpen. 

Omdat het dashboard iedere nacht wordt geüpdatet, is al vanaf vroeg in de ochtend de verandering in sociale spanningen en emoties van de afgelopen dag te zien.

Het dashboard is interactief; door op een specifieke dag te klikken wordt zichtbaar welke gebeurtenis(sen) op die dag een toename in sociale spanning veroorzaakt kan hebben. Ook kan de gebruiker een rangschikking opvragen, die weergeeft hoe de sociale spanning op een specifieke dag zich verhoudt tot momenten van verhoogde spanning in de afgelopen jaren. Hiermee kan in één oogopslag een inschatting gemaakt worden van de huidige mate van spanning.

Door de toevoeging van indicatoren voor vijf belangrijke emoties (angst, woede, blijheid, verdriet en walging) is in het dashboard ook te zien welke emoties toe- en afnemen op dagen van verhoogde sociale spanning. De sentimentindicator laat daarnaast veranderingen in het sentiment (positief, neutraal of negatief) over de tijd zien.

Veranderingen in sociale spanning

Zoals het CBS eerder berichtte op basis van sociale media onderzoek is vanaf december 2017 een stijging in sociale spanning te zien. Deze stijging zet ook door in 2019, in ieder geval tot het moment van schrijven van dit artikel (najaar 2019). Dit komt omdat er relatief gezien steeds meer berichten geplaatst worden, die betrekking hebben op sociale spanning en onderwerpen binnen het justitie- en veiligheidsdomein.

Het is op basis van de inhoud van deze berichten lastig vast te stellen waardoor de toename precies wordt veroorzaakt. Voor een deel komt dit doordat berichten op de geanalyseerde sociale media over het algemeen steeds negatiever getint worden. Deze trend is vooral ook waarneembaar in de reacties op berichten (Zie Coosto artikel). De reacties op berichten worden overigens niet meegenomen in de indicatoren.

Het CBS publiceert sinds 2017 tweejaarlijks (voorheen jaarlijks) over onveiligheidsgevoelens van burgers. Dit gebeurt op basis van de Veiligheidsmonitor. Dit is een landelijke enquête, afgenomen onder een representatieve steekproef van de bevolking. Alhoewel de Veiligheidsmonitor een ander fenomeen in kaart brengt dan de sociale spanningen indicator, zou het interessant zijn om te bekijken in hoeverre in de Veiligheidsmonitor recente veranderingen in onveiligheidsgevoelens zichtbaar zijn. Het veldwerk van de Veiligheidsmonitor 2019 loopt tussen augustus en november 2019.

De resultaten hiervan komen maart 2020 beschikbaar.

Lees meer over de methode.

Veranderingen in emoties

In het dashboard kan bekeken worden welke emoties toe- en afnemen op dagen van verhoogde sociale spanning.
Eén van de dagen waarop een hoge piek optreedt, is 18 maart 2019. Door in het dashboard te klikken op deze piek, verschijnt extra informatie. Hierdoor wordt duidelijk dat het gaat om de aanslag in een tram in Utrecht. Er is die dag een sterke toename in de emoties verdriet, walging en angst te zien. Omdat lange tijd onbekend was wat er precies aan de hand was, terwijl de dader nog vrij rondliep, heeft dit incident angstgevoelens veroorzaakt.

Op 15 maart 2019 vonden aanslagen plaats op moskeeën in Christchurch, Nieuw Zeeland. Ook op die dag is er een piek in de sociale spanningen indicator waarneembaar. Er is verder vooral een sterke toename in de emotie walging te zien. De emotie angst lijkt bij de aanslagen in Christchurch minder sterk aanwezig dan bij de aanslag in Utrecht, vermoedelijk omdat de gebeurtenissen ver verwijderd van Nederland plaatsvonden.

Privacy

Voor het ontwikkelen van de indicatoren zijn berichten gebruikt van openbaar beschikbare (sociale) media platforms, met name Twitter. Voor dit onderzoek zijn de berichten niet gekoppeld aan individuele gebruikers. Het CBS weet dus niet wie deze berichten heeft verstuurd; alleen het totaal aantal berichten wordt geteld. Er is geen selectie van gebruikers gemaakt en zowel particulieren als bedrijven zijn meegenomen. Ook zijn er geen individuele berichten terug te lezen in de indicator, noch is op te maken wat er exact door een persoon is getweet.

Feedback

Deze experimentele tool zal voor een periode van één jaar draaien. Gedurende deze periode is het mogelijk om het dashboard uit te proberen. Het CBS wil graag uw mening over deze tool weten. In hoeverre vindt u de tool bijvoorbeeld informatief? Of wellicht heeft u suggesties om deze tool verder te verbeteren. Laat het ons svp weten via het onderstaande formulier.