Infographic, Beta product in development hooikoorts

Hooikoortsindex

De lente loopt op zijn eind, de zomer komt eraan. De natuur is aan het bloeien en aan graspollen ook geen gebrek. Voor mensen met hooikoorts betekent dit echter niesbuien, verstopte neuzen en geïrriteerde ogen als allergische reactie op de pollen (stuifmeel) van bomen en grassen die in de lucht vrijkomen. Door de toename in het aantal mensen met allergieën, waaronder hooikoorts, wordt dit een steeds groter maatschappelijk probleem waar meer inzicht in gewenst is.

Bestaande bronnen zoals de hooikoortsradar en Nivel surveillance data geven inzicht in de trends in pollenverspreiding en aantallen hooikoortspatiënten die zich bij een huisarts melden.
Niet iedereen met hooikoorts gerelateerde klachten bezoekt hiervoor meteen de huisarts en de apotheek maar koopt bijvoorbeeld zelfzorgmedicatie bij de drogist. Dit kan medicatie zijn in de vorm van tabletten, neussprays of oogdruppels die de allergische reactie remmen.
Voor deze publicatie heeft het CBS Center for Big Data Statistics (CBDS) onderzocht of de wekelijkse verkoopgegevens van hooikoortsmedicatie bij drogisterijen als nieuwe bron gebruikt kan worden om een beeld te geven van het verloop van het hooikoortsseizoen.

Toename verkoop

In onderstaande eerste figuur laat de omzetindex hooikoortsmedicatie het verloop in de wekelijkse verkoop van hooikoortsmedicatie zien, ten opzichte van de gemiddelde weekomzet in 2016. Daarbij worden ook de veranderingen in hoeveelheid allergene pollen in de lucht (bron: Pollenmeting Elkerliek Ziekenhuis) weergegeven. De aantallen pollen zijn weergegeven voor soorten die een matige, sterke of zeer sterke allergene reactie opwekken (hazelaar, els, berk, grassenfamilie, zuring, weegbree, libanonceder, alsem, ambrosia).

Omzet hooikoortsmedicatie en pollen in de lucht
   Omzetindex hooikoortsmedicatie (2016=100)Meest allergene pollen per m3 lucht
2016126,524
223,43
322,413
424,3107
527,51013
632,9269
730263
835,2179
934,9133
1065,9276
1195,3303
1273,4199
1392,442
14134,71177
15228,43475
16179,9363
17108,6282
18326,3711
19373,3231
20182,9204
21259,785
22510,4506
23561,1563
24159,939
25142,1167
261130
27135,2510
28119,1195
29123181
3088,416
3168,768
3262,198
3367,782
3465,1105
3557,273
3654,5102
3753,344
3851,848
3944,771
4041,79
4133,79
4229,73
4328,11
4425,40
4522,51
4621,41
4723,61
4822,40
4920,70
5022,50
5127,20
5226,66
2017124,96
222,521
322,17
424,910
525,918
6233
731,2351
840,4880
953,8150
1065,347
11111,3124
12110,79
13221,32623
14184,81017
15172,5381
16120,8143
17115,393
18126,764
19144,726
20171,5171
21420,1
22505,9290
23272,9307
24297,9139
25238235
26126122
27129,6156
28103,781
29109,325
3083,364
3173,950
3262,663
3356,965
3464,662
355626
3644,37
3737,725
3837,731
3933,917
4030,520
4130,56
4230,11
4330,61
4430,21
4527,40
4624,90
4725,70
4825,50
4921,93
5025,10
5133,22
5232,648
2018129,15
227,270
325,923
431,8143
534,460
631,2143
733,1262
838,3217
933,584
1058,91054
1183,3237
1266,742
1378,58
14126,1330
15263,23709
16540,14398
17257,8380
1823145
19293,788
20204,9120
21607,4661


Elk jaar al vroeg in de lente, rond begin april, is een toename in de verkoop te zien. Dit is de periode wanneer met name pollen van bepaalde bomen zoals berken allergische reacties veroorzaken. Later in het seizoen, wanneer de graspollen aanwezig zijn, is jaarlijks de hoogste piek in verkopen te zien. Het aantal gemeten graspollen is niet enorm hoog, maar veel mensen met hooikoorts hebben last van graspollen wat kan verklaren waarom er toch een hoge piek in verkoop te zien is. De verkoopcijfers hoeven dus niet altijd één op één gerelateerd te zijn aan de gemeten hoeveelheid pollen in de lucht; de verkoop hangt vooral samen met hoeveel last er van de pollen wordt ondervonden.

In de tweede figuur is te zien dat in vergelijking met de afgelopen jaren het hooikoortsseizoen in 2018 iets later gestart is dan in 2017. Opmerkelijk is dat er dit jaar al in april een hoge piek in verkoopcijfers te zien is. Huisartsbezoeken voor hooikoorts laten een vergelijkbare trend zien (bron: Nivel surveillance). Deze piek kan samenhangen met het warme weer in april dat zorgde voor veel bomenpollen in de lucht.

Omzetindex hooikoortsmedicatie, per week (2016=100)
   201620172018
Mrt934,953,833,5
1065,965,358,9
1195,3111,383,3
1273,4110,766,7
1392,4221,378,5
Apr14134,7184,8126,1
15228,4172,5263,2
16179,9120,8540,1
17108,6115,3257,8
Mei18326,3126,7231
19373,3144,7293,7
20182,9171,5204,9
21259,7420,1607,4
22510,4505,9
Juni23561,1272,9
24159,9297,9
25142,1238,0
26113,0126,0
Juli27135,2129,6
28119,1103,7
29123,0109,3
3088,483,3
Aug3168,773,9
3262,162,6
3367,756,9
3465,164,6
3557,256,0
Sep3654,544,3
3753,337,7
3851,837,7
3944,733,9

Last minute aankoop

Uit de data blijkt verder dat mensen pas medicatie aanschaffen wanneer de pollen in de lucht komen en dit niet al van tevoren inslaan. Het lijkt niet zo te zijn dat mensen enkel aan het begin van het seizoen producten aanschaffen en dan langdurig gebruiken. Er is over het algemeen een duidelijke trend te zien dat wanneer pollenconcentraties toenemen ook de verkoop toeneemt, zelfs later in het seizoen. Kortom, de verkoopgegevens van hooikoortsmedicatie via drogisterijen lijken een aardig goed beeld te geven van de duur en hevigheid van het hooikoortsseizoen.

Toelichting aanpak

Het CBS beschikt over transactiedata van een groot deel van de drogisterijen in Nederland. Deze data worden gewoonlijk gebruikt als input voor de consumentenprijsindex. De drogisterijen hebben in deze samenwerking aangegeven dat hun gegevens ook voor statistisch onderzoek gebruikt mogen worden. De wekelijkse verkoopgegevens van zo’n 30-40 producten die voor hooikoortsklachten bedoeld zijn, zijn gebruikt om de hooikoortsindex te maken. De omzetindex beoogt niet de omvang van de totale verkopen van hooikoortsmedicatie in Nederland te geven, maar door de ontwikkelingen in de weekomzetten meer inzicht te geven in het verloop van het hooikoortsseizoen en de aankoopmomenten van consumenten.

Feedback:

We zouden graag uw mening willen horen over dit product, over mogelijke toepassingen daarvan en we staan open voor ideeën hoe dit maatschappelijk fenomeen met nieuwe bronnen beter in beeld kan worden gebracht. Wij nodigen u uit om via onderstaand formulier uw feedback te geven.