Infographic, Beta product in development hooikoorts

Hooikoortsindex

De lente loopt op zijn eind, de zomer komt eraan. De natuur is aan het bloeien en aan graspollen ook geen gebrek. Voor mensen met hooikoorts betekent dit echter niesbuien, verstopte neuzen en geïrriteerde ogen als allergische reactie op de pollen (stuifmeel) van bomen en grassen die in de lucht vrijkomen. Door de toename in het aantal mensen met allergieën, waaronder hooikoorts, wordt dit een steeds groter maatschappelijk probleem waar meer inzicht in gewenst is.

Bestaande bronnen zoals de hooikoortsradar en Nivel surveillance data geven inzicht in de trends in pollenverspreiding en aantallen hooikoortspatiënten die zich bij een huisarts melden.
Niet iedereen met hooikoorts gerelateerde klachten bezoekt hiervoor meteen de huisarts en de apotheek maar koopt bijvoorbeeld zelfzorgmedicatie bij de drogist. Dit kan medicatie zijn in de vorm van tabletten, neussprays of oogdruppels die de allergische reactie remmen.
Voor deze publicatie heeft het CBS Center for Big Data Statistics (CBDS) onderzocht of de wekelijkse verkoopgegevens van hooikoortsmedicatie bij drogisterijen als nieuwe bron gebruikt kan worden om een beeld te geven van het verloop van het hooikoortsseizoen.

Toename verkoop

In onderstaande eerste figuur laat de omzetindex hooikoortsmedicatie het verloop in de wekelijkse verkoop van hooikoortsmedicatie zien, ten opzichte van de gemiddelde weekomzet in 2016. Daarbij worden ook de veranderingen in hoeveelheid allergene pollen in de lucht (bron: Pollenmeting Elkerliek Ziekenhuis) weergegeven. De aantallen pollen zijn weergegeven voor soorten die een matige, sterke of zeer sterke allergene reactie opwekken (hazelaar, els, berk, grassenfamilie, zuring, weegbree, libanonceder, alsem, ambrosia).

Omzet hooikoortsmedicatie en pollen in de lucht
 Omzetindex hooikoortsmedicatie (2016=100)Meest allergene pollen per m3 lucht
2016 126,524
2016 223,43
2016 322,413
2016 424,3107
2016 527,51013
2016 632,9269
2016 730263
2016 835,2179
2016 934,9133
2016 1065,9276
2016 1195,3303
2016 1273,4199
2016 1392,442
2016 14134,71177
2016 15228,43475
2016 16179,9363
2016 17108,6282
2016 18326,3711
2016 19373,3231
2016 20182,9204
2016 21259,785
2016 22510,4506
2016 23561,1563
2016 24159,939
2016 25142,1167
2016 261130
2016 27135,2510
2016 28119,1195
2016 29123181
2016 3088,416
2016 3168,768
2016 3262,198
2016 3367,782
2016 3465,1105
2016 3557,273
2016 3654,5102
2016 3753,344
2016 3851,848
2016 3944,771
2016 4041,79
2016 4133,79
2016 4229,73
2016 4328,11
2016 4425,40
2016 4522,51
2016 4621,41
2016 4723,61
2016 4822,40
2016 4920,70
2016 5022,50
2016 5127,20
2016 5226,66
2017 124,96
2017 222,521
2017 322,17
2017 424,910
2017 525,918
2017 6233
2017 731,2351
2017 840,4880
2017 953,8150
2017 1065,347
2017 11111,3124
2017 12110,79
2017 13221,32623
2017 14184,81017
2017 15172,5381
2017 16120,8143
2017 17115,393
2017 18126,764
2017 19144,726
2017 20171,5171
2017 21420,1Data is onbekend of geheim
2017 22505,9290
2017 23272,9307
2017 24297,9139
2017 25238235
2017 26126122
2017 27129,6156
2017 28103,781
2017 29109,325
2017 3083,364
2017 3173,950
2017 3262,663
2017 3356,965
2017 3464,662
2017 355626
2017 3644,37
2017 3737,725
2017 3837,731
2017 3933,917
2017 4030,520
2017 4130,56
2017 4230,11
2017 4330,61
2017 4430,21
2017 4527,40
2017 4624,90
2017 4725,70
2017 4825,50
2017 4921,93
2017 5025,10
2017 5133,22
2017 5232,648
2018 129,15
2018 227,270
2018 325,923
2018 431,8143
2018 534,460
2018 631,2143
2018 733,1262
2018 838,3217
2018 933,584
2018 1058,91054
2018 1183,3237
2018 1266,742
2018 1378,58
2018 14126,1330
2018 15263,23709
2018 16540,14398
2018 17257,8380
2018 1823145
2018 19293,788
2018 20204,9120
2018 21607,4661


Elk jaar al vroeg in de lente, rond begin april, is een toename in de verkoop te zien. Dit is de periode wanneer met name pollen van bepaalde bomen zoals berken allergische reacties veroorzaken. Later in het seizoen, wanneer de graspollen aanwezig zijn, is jaarlijks de hoogste piek in verkopen te zien. Het aantal gemeten graspollen is niet enorm hoog, maar veel mensen met hooikoorts hebben last van graspollen wat kan verklaren waarom er toch een hoge piek in verkoop te zien is. De verkoopcijfers hoeven dus niet altijd één op één gerelateerd te zijn aan de gemeten hoeveelheid pollen in de lucht; de verkoop hangt vooral samen met hoeveel last er van de pollen wordt ondervonden.

In de tweede figuur is te zien dat in vergelijking met de afgelopen jaren het hooikoortsseizoen in 2018 iets later gestart is dan in 2017. Opmerkelijk is dat er dit jaar al in april een hoge piek in verkoopcijfers te zien is. Huisartsbezoeken voor hooikoorts laten een vergelijkbare trend zien (bron: Nivel surveillance). Deze piek kan samenhangen met het warme weer in april dat zorgde voor veel bomenpollen in de lucht.

Omzetindex hooikoortsmedicatie, per week (2016=100)
 201620172018
Mrt 934,953,833,5
Mrt 1065,965,358,9
Mrt 1195,3111,383,3
Mrt 1273,4110,766,7
Mrt 1392,4221,378,5
Apr 14134,7184,8126,1
Apr 15228,4172,5263,2
Apr 16179,9120,8540,1
Apr 17108,6115,3257,8
Mei 18326,3126,7231
Mei 19373,3144,7293,7
Mei 20182,9171,5204,9
Mei 21259,7420,1607,4
Mei 22510,4505,9Data is onbekend of geheim
Juni 23561,1272,9Data is onbekend of geheim
Juni 24159,9297,9Data is onbekend of geheim
Juni 25142,1238,0Data is onbekend of geheim
Juni 26113,0126,0Data is onbekend of geheim
Juli 27135,2129,6Data is onbekend of geheim
Juli 28119,1103,7Data is onbekend of geheim
Juli 29123,0109,3Data is onbekend of geheim
Juli 3088,483,3Data is onbekend of geheim
Aug 3168,773,9Data is onbekend of geheim
Aug 3262,162,6Data is onbekend of geheim
Aug 3367,756,9Data is onbekend of geheim
Aug 3465,164,6Data is onbekend of geheim
Aug 3557,256,0Data is onbekend of geheim
Sep 3654,544,3Data is onbekend of geheim
Sep 3753,337,7Data is onbekend of geheim
Sep 3851,837,7Data is onbekend of geheim
Sep 3944,733,9Data is onbekend of geheim

Last minute aankoop

Uit de data blijkt verder dat mensen pas medicatie aanschaffen wanneer de pollen in de lucht komen en dit niet al van tevoren inslaan. Het lijkt niet zo te zijn dat mensen enkel aan het begin van het seizoen producten aanschaffen en dan langdurig gebruiken. Er is over het algemeen een duidelijke trend te zien dat wanneer pollenconcentraties toenemen ook de verkoop toeneemt, zelfs later in het seizoen. Kortom, de verkoopgegevens van hooikoortsmedicatie via drogisterijen lijken een aardig goed beeld te geven van de duur en hevigheid van het hooikoortsseizoen.

Toelichting aanpak

Het CBS beschikt over transactiedata van een groot deel van de drogisterijen in Nederland. Deze data worden gewoonlijk gebruikt als input voor de consumentenprijsindex. De drogisterijen hebben in deze samenwerking aangegeven dat hun gegevens ook voor statistisch onderzoek gebruikt mogen worden. De wekelijkse verkoopgegevens van zo’n 30-40 producten die voor hooikoortsklachten bedoeld zijn, zijn gebruikt om de hooikoortsindex te maken. De omzetindex beoogt niet de omvang van de totale verkopen van hooikoortsmedicatie in Nederland te geven, maar door de ontwikkelingen in de weekomzetten meer inzicht te geven in het verloop van het hooikoortsseizoen en de aankoopmomenten van consumenten.

Feedback:

We zouden graag uw mening willen horen over dit product, over mogelijke toepassingen daarvan en we staan open voor ideeën hoe dit maatschappelijk fenomeen met nieuwe bronnen beter in beeld kan worden gebracht. Wij nodigen u uit om via onderstaand formulier uw feedback te geven.