1. Inleiding
Gezinsvormen worden steeds diverser (Reczek, 2020; Rault, 2023). Het gezin met een vader en een moeder is niet langer vanzelfsprekend. Steeds meer kinderen groeien op in andere gezinsvormen, zoals met twee vaders of twee moeders. In vergelijking met moeder-vaderkoppels is deze groep relatief klein, maar hun aantal nam de afgelopen decennia toe (Rault, 2023). Ook hun zichtbaarheid in de samenleving werd groter, mede door toenemende aandacht voor gender- en seksuele diversiteit (Kennis, 2024). Toch weten we nog relatief weinig over deze gezinnen.
Bestaande studies naar twee-vader- en twee-moederkoppels zijn overwegend kwalitatief, al is de afgelopen jaren ook steeds meer kwantitatief onderzoek naar ouderschap onder koppels van gelijk geslacht verschenen. De nadruk ligt daarbij op de dynamieken en ervaringen van het gezin, zoals de taakverdeling voor en tijdens het ouderschap (Jaspers & Verbakel, 2013; Van der Vleuten et al., 2021), ervaringen met acceptatie of stigmatisering in de omgeving (Leal et al., 2021) en de ontwikkeling en uitkomsten van de kinderen (Bos et al.,2005; Mazrekaj et al.,2022). Daarnaast is de bestaande literatuur sterk gericht op vrouwenkoppels met kinderen.
Wat grotendeels ontbreekt, is een landelijk en systematisch beeld van de omvang en kenmerken van deze ouderkoppels. Dit artikel brengt gezinnen van ouderkoppels van gelijk geslacht in Nederland in beeld aan de hand van registerdata, met aandacht voor hun aantal en ontwikkeling, regionale spreiding en demografische en sociaaleconomische kenmerken.
1.1 Achtergrond
Voor koppels van gelijk geslacht is ouderschap minder vanzelfsprekend dan voor man-vrouwkoppels. De weg naar ouderschap is dan ook vaak complexer en duurder.
Een groot aandeel van de vrouwenkoppels met een kinderwens kiest voor een zaaddonor, die geen juridische ouder is van het kind, en waarbij een van de partners het kind draagt (Geerts, 2026). Voor mannenkoppels is het gebruik van een donor complexer en kostbaarder omdat er naast een donoreicel een draagmoeder nodig is. Commercieel draagmoederschap is verboden in Nederland, en de administratieve en financiële barrières voor een kind van een buitenlandse draagmoeder zijn hoog (Malmquist & Höjerström, 2020).
Zowel vrouwenkoppels als mannenkoppels kunnen daarnaast kiezen voor gedeeld ouderschap met een andere ouder, bijvoorbeeld wanneer een mannenkoppel en een vrouwenkoppel samen een kind krijgen (zogenaamd meerouderschap; Kazyak et al., 2018; Malmquist & Spånberg Ekholm, 2019). In Nederland kan een kind echter maximaal twee juridische ouders hebben, wat betekent dat niet alle ouders als ouder geregistreerd kunnen worden.
Tot voor kort was interlandelijke adoptie een andere mogelijke route naar ouderschap voor koppels van gelijk geslacht, zij het vanuit een beperkt aantal landen. Inmiddels wordt interlandelijke adoptie volledig afgebouwd: sinds 2024 worden er geen nieuwe procedures meer gestart. Bovendien kwam adoptie door koppels van gelijk geslacht relatief weinig voor, onder meer omdat veel landen van herkomst adoptie door deze koppels niet toestaan (Moberg & Van der Vleuten, 2023; Malmquist & Spånberg Ekholm, 2020). Koppels van gelijk geslacht kunnen ook pleegouders worden, maar pleegzorg is vaak tijdelijk van aard en in de meeste gevallen is er geen sprake van juridisch ouderschap (Malmquist & Spånberg Ekholm, 2019).
Ten slotte zijn er kinderen die opgroeien met twee ouders van gelijk geslacht maar geboren zijn in een eerdere man-vrouw relatie van een van de ouders, vooral onder oudere cohorten (Gates, 2015; Boertien et al., 2024).
1.2 Onderzoeksvragen
Het is duidelijk dat er voor koppels van gelijk geslacht met een kinderwens meer hordes te nemen zijn dan voor man-vrouwkoppels, met name voor mannenkoppels. De weg naar ouderschap vergt vaak meer financiële middelen, een ondersteunend sociaal netwerk en kennis van de mogelijkheden. Hierdoor vormen ouderkoppels van gelijk geslacht mogelijk een selecte groep van relatief welvarende personen die relatief vaak een hbo- of wo-onderwijsniveau hebben, vooral de vaderkoppels (Machado & Jaspers, 2023; Evertsson et al., 2025; Van der Vleuten et al., 2025). Dit artikel brengt daarom zowel de omvang als de sociaaleconomische kenmerken van ouderkoppels van gelijk geslacht in kaart.
In dit artikel worden de volgende vragen beantwoord:
- Hoeveel ouderkoppels van gelijk geslacht telde Nederland van 1995 tot en met 2024?
- Hoe zien de gezinnen van ouderkoppels van gelijk geslacht eruit?
- Wat zijn de sociaaleconomische kenmerken van ouderkoppels van gelijk geslacht?
Het gaat in dit artikel om ouderkoppels met thuiswonende kinderen jonger dan 25 jaar. Ter referentie worden er ook cijfers over vader-moederkoppels getoond.