Auteur: Marjolijn Das en Edwin de Jonge

Zelfredzaamheid van ouderen en gebruik van Wmo

Over deze publicatie

Dit is een artikel in de reeks Statistische Trends waarin de zelfredzaamheid van ouderen wordt onderzocht. Sommige ouderen lopen meer risico om verminderd zelfredzaam te worden dan andere. Wmo-gebruik kan gezien worden als een eerste indicator voor verminderde zelfredzaamheid. Wat zijn risicofactoren voor verminderde zelfredzaamheid? En waar wonen ouderen met dergelijke risicofactoren vooral?

In het artikel wordt beschreven welke ouderen een verhoogd risico lopen om minder zelfredzaam te worden en dus op termijn afhankelijk te worden van langdurige zorg. Ook wordt ingegaan op de regionale verdeling van ouderen met dergelijke risicofactoren en op regionale verschillen in mantelzorgmogelijkheden door partners en kinderen. Waar wonen alleenstaande ouderen, welke ouderen hebben kinderen en op welke afstand van de ouderen wonen de kinderen?

1. Inleiding

De toekomstige zorgbehoefte van ouderen is een belangrijk vraagstuk. Zowel lokaal als landelijk beleid wil kunnen anticiperen op zorgbehoeften vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), verpleging, ziekenhuisopnamen en verpleeghuiszorg. Sommige ouderen lopen meer risico om verminderd zelfredzaam te worden dan andere. Wmo-gebruik kan gezien worden als een eerste indicator voor verminderde zelfredzaamheid. Wat zijn risicofactoren voor verminderde zelfredzaamheid? En waar wonen ouderen met dergelijke risicofactoren vooral?

Ouderen wonen tegenwoordig steeds langer zelfstandig thuis. Woonde in 1995 nog 11 procent van de zeventigplussers in een verzorgingstehuis of verpleeghuis, nu is dat nog maar 5 procent. Dit past in het overheidsbeleid: sinds de hervorming van de langdurige zorg in 2015 wordt zelfredzaamheid benadrukt en is het beleid erop gericht om ouderen zo lang mogelijk zelfstandig te laten wonen, al dan niet met hulp uit het sociale netwerk. Waar nodig biedt de overheid aanvullende ondersteuning, bijvoorbeeld via de Wmo van de gemeente. Sommige ouderen lopen meer risico om verminderd zelfredzaam te worden dan andere. Dit artikel onderzoekt risicofactoren voor verminderde zelfredzaamheid. Wmo-gebruik kan gezien worden als eerste indicator: mensen kunnen zich dan blijkbaar niet meer alleen of met informele hulp redden. 

Kader 1

Of mensen zorg (gaan) gebruiken of in een instelling (gaan) wonen, hangt met allerlei zaken samen. In dit artikel worden persoonlijke karakteristieken en hulpbronnen van personen als risicofactoren voor verminderde zelfredzaamheid onderzocht. Daarnaast is zorggebruik onder andere afhankelijk van de contextuele factoren, zoals het beleid, het aanbod van zorg en de inrichting van de verzorgingsstaat. Deze contextuele factoren vallen buiten het bereik van dit artikel.

Uiteraard speelt de gezondheidstoestand een doorslaggevende rol bij zorggebruik. Daarbij zijn ook andere persoonskenmerken van belang, onder andere omdat zij samenhangen  met gezondheid, zoals leeftijd, geslacht en migratieachtergrond. Naarmate mensen ouder worden krijgen ze steeds meer met ernstige beperkingen te maken en raakt hun sociale netwerk langzamerhand uitgedund. Daarnaast gebruiken vrouwen meer ouderenzorg dan mannen (Laditka en Laditka, 2001). Hun levensverwachting is hoger dan die van mannen, maar vrouwen brengen minder jaren door in goede gezondheid: de levensverwachting zonder lichamelijke beperkingen is voor mannen hoger dan voor vrouwen. In 2017 bedroeg het verschil 2,5 jaar in het voordeel van mannen (Knoops en Elferink, 2018). Ook hebben vrouwen vaker een laag inkomen (Woittiez, Eggink, Verbeek-Oudijk en De Boer, 2015) en brengen zij door hun hogere levensverwachting op hoge leeftijd meer jaren alleen door dan mannen (Te Riele en Moonen, 2018). Verder zijn ouderen met een migratieachtergrond vaak extra kwetsbaar. Zo hebben ouderen met een Marokkaanse enTurkse achtergrond gemiddeld een minder gunstige inkomenspositie en woonsituatie, en ook een minder goede fysieke en psychosociale gezondheid dan ouderen zonder migratieachtergrond (Fokkema, 2019).

Naast persoonlijke kenmerken hebben ook financiële hulpbronnen van personen invloed op het zorggebruik en de zorgbehoefte. Mensen met een lagere sociaal economische status, gemeten met bijvoorbeeld opleidingsniveau en inkomen, zijn gemiddeld minder gezond en hun (gezonde) levensverwachting ligt aanzienlijk lager dan die van personen met een hoge sociaal economische status (Nusselder, Bruggink en Mackenbach, 2016). De oorzaken zijn complex: blootstelling aan gunstige of juist ongunstige omgevingsinvloeden, stress, opleidingsniveau en bijbehorende kennis van gezondheid en gezond gedrag kunnen allemaal een rol spelen (Adler en Ostrove, 1999). Financiële middelen hebben waarschijnlijk ook een direct effect op de zelfredzaamheid: wie ziek of hulpbehoevend is maar voldoende geld heeft, kan diensten inkopen. Schoonmaken, koken, boodschappen doen en vervoer kunnen uitbesteed worden; particuliere zorg, ondersteuning en aanpassingen aan de woning liggen binnen de mogelijkheden. Op die manier is het voor mensen met goede financiële hulpbronnen eenvoudiger om ook met beperkingen of aandoeningen langer zelfredzaam te blijven of in elk geval thuis te blijven wonen.

Ook sociale hulpbronnen zijn van groot belang voor de zelfredzaamheid: een partner, kinderen, vrienden of buren. Het huidige beleid legt veel nadruk op steun uit het eigen netwerk. Van de ongeveer 2 miljoen Nederlanders die in 2015 hulp en ondersteuning ontvingen (hulp bij het huishouden, persoonlijke verzorging, verpleging, begeleiding), kreeg 1,2 miljoen mensen die (mede) van mensen uit het sociale netwerk (Verbeek-Oudijk, Putman en De Klerk, 2018). Intensievere vormen van mantelzorg worden vooral door de partner en directe familie gedaan (Knijn en Liefbroer, 2006). Buren en vrienden bieden vooral emotionele steun en verder lichte vormen van steun, zoals een incidenteel klusje, boodschappen doen of vervoer naar een afspraak (Conkova, 2019). Mensen zonder familie in de buurt zullen naar verwachting vaker gebruikmaken van formele of particulier gefinancierde zorg. Voor alleenstaanden geldt dat in het bijzonder: zij staan er alleen voor qua dagelijkse werkzaamheden zoals het huishouden, klussen, administratie en vervoer. Alleenstaanden maken dan ook vaker gebruik van door de overheid gefinancierde zorg en ondersteuning (Verbeek-Oudijk et al., 2018).

Uit Australisch onderzoek is gebleken dat de stedelijkheid van de woonomgeving een relatie heeft met het gebruik van ondersteunende zorgarrangementen door thuiswonende ouderen (Commonwealth Home And Community Care programme). In stedelijke gebieden werd meer gebruik gemaakt van dergelijke arrangementen, waarschijnlijk omdat deze in landelijke (afgelegen) gebieden minder beschikbaar waren (Rahman, Efird, Kendig en Byles, 2019).

In dit artikel wordt eerst beschreven welke ouderen een verhoogd risico lopen om minder zelfredzaam te worden en dus op termijn afhankelijk te worden van langdurige zorg. Daarna wordt ingegaan op de regionale verdeling van ouderen met dergelijke risicofactoren. Daarnaast wordt ingegaan op regionale verschillen in mantelzorg mogelijkheden door partners en kinderen. Waar wonen alleenstaande ouderen, welke ouderen hebben kinderen en op welke afstand van de ouderen wonen de kinderen?


2. Data en methode

Om te bepalen wie risico lopen op verminderde zelfredzaamheid zijn Wmo-maatwerkvoorzieningen als indicator genomen. Als ouderen het niet alleen redden, en familie, vrienden of buren ook niet kunnen bijspringen, kunnen zij bij de gemeente aankloppen voor steun uit de Wmo. Wmo-maatwerkvoorzieningen verschillen per gemeente. Het kan gaan om vervoersdiensten, rolstoelen en andere hulpmiddelen, aanpassingen aan de woning, hulp bij de huishouding en andere ondersteuning thuis. Wmo-gebruik is daarmee een eerste indicatie voor verminderde zelfredzaamheid. Woonvoorzieningen vallen in sommige gevallen ook binnen de Wmo, maar zijn in dit artikel buiten beschouwing gelaten. Dit artikel is gericht op de eerste, en lichtere vormen van ondersteuning, niet op de fase waarin mensen niet meer zelfstandig kunnen wonen. In 2019 gebruikten naar schatting 1 miljoen mensen Wmo-maatwerkvoorzieningen: lage inkomens maakten hier veel meer gebruik van dan hoge inkomens (CBS, 5 december 2019).

De gegevens zijn afkomstig uit het Stelsel van Sociaal-statistische Bestanden (SSB) van het CBS. Het SSB is een set van integrale overheidsregisters gecombineerd met enquêtes (Bakker, Van Rooijen en Van Toor, 2014). Dit onderzoek maakt deel uit van de CBS pilotstudie sociale netwerkanalyses waarbij sociale netwerken voor alle inwoners van Nederland zijn afgeleid vanuit het SSB (Van der Laan en De Jonge 2019). Op basis van deze sociale netwerken is de afstand tussen ouders en kinderen afgeleid.

De onderzoeksmethode is een combinatie van beschrijvende en multivariate analyses (kader 2). Het gebruik van multivariate technieken is essentieel, want veel van de kenmerken die invloed kunnen hebben op zelfredzaamheid zijn op complexe wijze met elkaar verweven. Zo wonen mensen met een hoog inkomen en een hoge opleiding vaker ver weg van hun kinderen en wonen in steden veel meer mensen met een migratieachtergrond dan op het platteland. Hieronder worden de resultaten van de beschrijvende en multivariate analyses tegelijkertijd besproken. De volledige resultaten zijn te vinden in de tabellen in de bijlage.

De auteurs danken Jan van der Laan en Azim Eldja voor hun bijdrage aan de analyses. Ook bedanken ze Niels Kooiman, Rik Schürmann, Marion van den Brakel, Jan Mol en Laura Voorrips voor hun zorgvuldig commentaar op eerdere versies van dit artikel.

Kader 2

3. Resultaten

3.1 Welke factoren voorspellen Wmo-gebruik bij ouderen?

Onder andere leeftijd, welvaart en huishoudenssituatie hangen samen met Wmo-gebruik

De belangrijkste voorspellers voor Wmo-gebruik bij ouderen zijn leeftijd, autobezit, welvaart, huishoudenssituatie en zorgkosten. Hoe ouder, hoe groter de kans dat men gebruik maak van één of meer voorzieningen binnen de Wmo (figuur 3.1.1). Op zeer hoge leeftijd blijft het Wmo-gebruik toenemen, maar de toename vlakt wel wat af. Ook ouderen met een lagere welvaart (figuur 3.1.2) en ouderen met hogere zorgkosten (figuur 3.1.3) maken vaker gebruik van de Wmo. Alleenstaande ouderen gebruiken vaker Wmo dan ouderen die met hun partner en/of anderen in een huishouden wonen. Deze bevindingen komen overeen met wat in de literatuur beschreven is. Ouderen zonder auto maken vaker gebruik van de Wmo. De eerste gedachte is dat ouderen zonder auto wellicht vooral gebruikmaken van de vervoersdiensten van de Wmo, zoals de regiotaxi. Wanneer dergelijke vervoersvoorzieningen buiten beschouwing worden gelaten, blijken ouderen zonder auto ook beduidend vaker gebruik te maken van andere Wmo-voorzieningen dan ouderen met een auto (resultaten niet getoond). Het is daarom aannemelijk dat het ontbreken van een auto in sommige gevallen een indicatie is voor gezondheidsproblematiek die niet volledig tot uiting komt in de zorgkosten. Hierbij kan gedacht worden aan slecht zicht en aan problemen met motoriek of cognitie.

3.1.1 Wmo-gebruik 1) naar leeftijd, 2014
leeftijd% met Wmo (% met Wmo)
70 jaar9
10
12
16
75 jaar18
20
23
26
30
80 jaar34
37
41
44
49
85 jaar51
54
57
59
61
90 jaar63
64
67
67
67
95 jaar69
72
70
68
77
100 of ouder69
1) 2016, zie kader 2.

3.1.2 Wmo-gebruik 1) naar welvaart, 2014
Kwintiel% (% met Wmo)
1e kwintiel (laagste)46
2e kwintiel38
3e kwintiel22
4e kwintiel16
5e kwintiel (hoogste)10
1) 2016, zie kader 2.

3.1.3 Wmo-gebruik 1) naar zorgkosten, 2014
Deciel% (% met Wmo)
1e deciel (laagste)7
2e deciel12
3e deciel16
4e deciel20
5e deciel25
6e deciel28
7e deciel32
8e deciel37
9e deciel40
10e deciel (hoogste)44
1) 2016, zie kader 2.
   

Vrouwen vaker Wmo dan mannen

Ook andere kenmerken hangen samen met Wmo-gebruik, weliswaar in minder sterke mate. De gevonden patronen zijn in lijn met die uit de eerder genoemde literatuur. Zo maken vrouwen meer gebruik van de Wmo dan mannen. Ouderen met een niet-westerse achtergrond maken procentueel gezien vaker gebruik van de Wmo dan ouderen zonder migratieachtergrond. Dat heeft gedeeltelijk te maken met de gemiddeld ongunstigere omstandigheden waarin zij leven, zoals een lager inkomen en een slechtere gezondheid. In de analyse wordt voor een groot deel gecorrigeerd voor deze ongunstige kenmerken. Daarom verschillen ouderen met een Antilliaanse en ouderen met een overig niet-westerse achtergrond in de regressie-analyse niet van ouderen zonder migratieachtergrond. Marokkaanse ouderen blijken zelfs minder gebruik van de Wmo te maken dan ouderen meteen Nederlandse achtergrond. Ouderen met een Surinaamse of Turkse achtergrond maken ook na correctie voor andere kenmerken meer gebruik van de Wmo dan ouderen zonder migratieachtergrond.

Vaker Wmo in stedelijke woonbuurt

Hoe stedelijker de woonbuurt, hoe vaker gebruik wordt gemaakt van Wmo-voorzieningen. In Australië is ook een effect van stedelijkheid gevonden (Rahman et al. 2019). Dat werd verklaard vanuit het gegeven dat in Australische stedelijke gebieden veel meer zorgarrangementen voor ouderen zijn dan op het Australische platteland. In Nederland zijn de verschillen tussen stad en platteland echter beduidend minder groot dan in Australië. Bij het verschil in zorggebruik tussen de stad en het platteland speelt mogelijk een rol dat de sociale verbanden en de sociale cohesie losser zijn in steden, vooral in buurten met veel doorstroom en buurten die in korte tijd sterk van bevolkingssamenstelling zijn veranderd. Ouderen in steden krijgen wellicht minder hulp van buren dan ouderen in hechte kleine dorpen.

Kinderen dichtbij, minder Wmo-gebruik

Ten slotte heeft de nabijheid van kinderen een relatie met Wmo-gebruik. Het effect is relatief klein en de relatie is niet rechtlijnig: procentueel is een omgekeerde u-vorm zichtbaar (tabel 1). Het Wmo-gebruik neemt toe naarmate de afstand tot de kinderen groter wordt en bereikt een piek wanneer de kinderen op een afstand van 5 tot 20 kilometer wonen. Ouderen met kinderen die minstens 20 kilometer weg wonen, gebruiken juist minder Wmo. De regressieanalyse (tabel 3) daarentegen laat zien dat ouderen wiens kinderen gemiddeld op minder dan 2 kilometer afstand wonen, minder vaak gebruik maken van de Wmo dan ouderen met kinderen die verder weg wonen. Het verschil tussen de resultaten in tabel 1 en die regressie-uitkomsten in tabel 3 heeft te maken met de correctie voor andere kenmerken in de regressie-analyse. Met name de sociaaleconomische positie van ouderen is hierbij belangrijk. Kinderen van ouders met een hoge sociale status hebben later vaak zelf ook een hoge maatschappelijke positie (Blau en Duncan, 1967; Van Gaalen, Van den Brakel en Eenkhoorn, 2015): zij gaan vaak studeren en hoogopgeleid werk doen. Daar komen dikwijls lange afstandsverhuizingen bij kijken. Afstanden tussen ouders en hoogopgeleide kinderen zijn daarom veel groter dan die tussen ouders en laagopgeleide kinderen (Mulder en Kalmijn, 2006). Zoals hierboven beschreven, maken ouderen met een hoge sociaaleconomische positie minder gebruik van de Wmo. De regressie-analyse houdt rekening met de welvaart van ouderen (en andere variabelen) en geeft feitelijk uitsluitend de invloed weer van de nabijheid van kinderen als de andere variabelen constant zouden zijn. Bij gelijke welvaart gebruiken ouderen wiens kinderen ver weg wonen dus meer Wmo dan ouders met kinderen op minder dan 2 kilometer afstand. 

3.2 Waar wonen ouderen met risico op verminderde zelfredzaamheid?

Ouderen met risico op verminderde zelfredzaamheid vaak in landelijke gebieden in noorden, oosten en zuiden of in steden

Er zijn belangrijke regionale verschillen voor wat de risicofactoren voor verminderde zelfredzaamheid betreft. Figuur 3.2.1 geeft een algemeen beeld van de verdeling van ouderen over het land. Ouderen zijn oververtegenwoordigd in landelijke gebieden in het noorden, oosten en zuiden van het land. Figuren 3.2.2 en 3.2.3 geven een beeld van de relatieve verdeling van ouderen met bepaalde kenmerken over het land, als aandeel van heleboel redenen zijn om geen auto te hebben. De geografische variatie in autobezit lijkt eerder een weerslag van de infrastructuur van grote steden te zijn, met weinig parkeerplekken en zeer uitgebreid openbaar vervoer. Dat ontmoedigt het autobezit en maakt het tevens onnodig.

3.2.1 Aandeel zeventigplussers in de totale bevolking per gemeente, 2014
NaamZeventigplussers (%)
Appingedam14,6
Bedum11
Bellingwedde15
Ten Boer9,4
Delfzijl14,9
Groningen (gemeente)7,4
Grootegast10,9
Haren17,8
Hoogezand-Sappemeer13,3
Leek12,8
Loppersum10,9
Marum10,6
Almere5,4
Stadskanaal15,1
Slochteren10,5
Veendam12,7
Vlagtwedde15,6
Zeewolde7,1
Winsum11
Zuidhorn10,8
Dongeradeel12,8
Achtkarspelen11
Ameland12,3
het Bildt11,6
Franekeradeel12
Harlingen13,2
Heerenveen13,1
Kollumerland en Nieuwkruisland10,8
Leeuwarden10,6
Leeuwarderadeel12,5
Ooststellingwerf13,4
Opsterland12,1
Schiermonnikoog16,3
Smallingerland12,5
Terschelling12,7
Vlieland12,3
Weststellingwerf13,8
Assen11
Coevorden13,6
Emmen12,9
Hoogeveen12,6
Meppel11,2
Littenseradiel10,2
Almelo11,4
Borne13,3
Dalfsen12,3
Deventer10,5
Enschede10,2
Haaksbergen13,8
Hardenberg10,8
Hellendoorn12,3
Hengelo (O.)12,1
Kampen10,1
Losser12,8
Noordoostpolder9,7
Oldenzaal12,6
Ommen12,7
Raalte12,3
Staphorst9,2
Tubbergen11
Urk5,1
Wierden12,2
Zwolle9
Rijnwaarden10,9
Aalten12,6
Apeldoorn12
Arnhem8,4
Barneveld10
Beuningen10
Brummen15,2
Buren10,4
Culemborg9,8
Doesburg12,9
Doetinchem11,9
Druten10,2
Duiven10
Ede11
Elburg11
Epe15,1
Ermelo13,2
Geldermalsen10,6
Groesbeek13,7
Harderwijk10,4
Hattem13,7
Heerde13,4
Heumen13,9
Lochem17
Maasdriel10,2
Millingen aan de Rijn10,9
Nijkerk10,9
Nijmegen9,1
Oldebroek11
Putten12,7
Renkum16,3
Rheden16,7
Rozendaal19,4
Scherpenzeel11
Tiel9,2
Ubbergen15,6
Voorst13,4
Wageningen9,1
Westervoort9,1
Winterswijk13,2
Wijchen10,7
Zaltbommel10,2
Zevenaar14
Zutphen11,3
Nunspeet12,1
Dronten10,2
Neerijnen10
Amersfoort8,3
Baarn14,3
De Bilt15,2
Bunnik14,6
Bunschoten8,9
Eemnes11,3
Houten7,1
Leusden11,9
Lopik9,5
Montfoort10,6
Renswoude8,4
Rhenen13,3
Soest13,5
Utrecht (gemeente)6,5
Veenendaal10,4
Woudenberg12,2
Wijk bij Duurstede9,2
IJsselstein8,9
Zeist12,5
Nieuwegein9,9
Aalsmeer11,1
Alkmaar10,3
Amstelveen13,1
Amsterdam7,3
Graft-De Rijp12,8
Beemster13
Bergen (NH.)17,7
Beverwijk10,8
Blaricum15,9
Bloemendaal16,8
Bussum13,2
Castricum15,3
Diemen9,9
Edam-Volendam10,4
Enkhuizen11,2
Haarlem10,4
Haarlemmerliede en Spaarnwoude11,5
Haarlemmermeer8,9
Heemskerk13,8
Heemstede17,2
Heerhugowaard9,1
Heiloo16,9
Den Helder12,1
Hilversum12,4
Hoorn9,8
Huizen12,1
Landsmeer13,2
Langedijk10,4
Laren (NH.)18,4
Medemblik10,8
Muiden13,9
Naarden14,7
Oostzaan12,6
Opmeer11,6
Ouder-Amstel12,1
Purmerend11,5
Schagen12,8
Texel13,2
Uitgeest10
Uithoorn12,1
Velsen12,3
Weesp11,7
Schermer9,8
Zandvoort15,6
Zeevang11,6
Zaanstad10,6
Alblasserdam12,8
Alphen aan den Rijn10,3
Barendrecht9,4
Bergambacht12,6
Drechterland11
Brielle12,7
Capelle aan den IJssel10,8
Delft9,3
Dordrecht11
Gorinchem11,1
Gouda10,7
's-Gravenhage (gemeente)8,5
Hardinxveld-Giessendam11,2
Hellevoetsluis10,2
Hendrik-Ido-Ambacht10,4
Stede Broec10,9
Hillegom12,2
Katwijk10,1
Krimpen aan den IJssel15
Leerdam11,6
Leiden8,4
Leiderdorp13,6
Lisse13,3
Maassluis13
Bernisse13,1
Nieuwkoop11
Noordwijk11,8
Noordwijkerhout12,2
Oegstgeest13,2
Oud-Beijerland11,4
Binnenmaas13
Korendijk11,9
Oudewater11,7
Papendrecht13,1
Ridderkerk15,3
Rotterdam9,7
Rijswijk (ZH.)15,5
Schiedam10,3
Schoonhoven11,8
Sliedrecht12,1
Cromstrijen12,5
Spijkenisse10,4
Albrandswaard9,4
Westvoorne16,6
Strijen12,3
Vianen11,2
Vlaardingen13,2
Vlist12,7
Voorschoten14
Waddinxveen12,4
Wassenaar17,1
Woerden10,2
Zoetermeer9,6
Zoeterwoude11,5
Zwijndrecht13,9
Nederlek12,7
Ouderkerk12,3
Borsele11,8
Goes13,7
West Maas en Waal11,7
Hulst14,9
Kapelle11,8
Middelburg (Z.)13,2
Giessenlanden11,5
Reimerswaal10,4
Zederik11
Terneuzen14,5
Tholen11
Veere15
Vlissingen13,7
Lingewaal10,4
De Ronde Venen11,9
Tytsjerksteradiel13,4
Aalburg9,8
Asten11,6
Baarle-Nassau15,9
Bergen op Zoom12
Best11,4
Boekel10,4
Boxmeer12
Boxtel11,5
Breda11
Deurne12,5
Pekela12,8
Dongen11,6
Eersel14
Eindhoven11,1
Etten-Leur10,8
Geertruidenberg11,1
Gilze en Rijen11,5
Goirle12,7
Grave11,1
Haaren12,1
Helmond10
's-Hertogenbosch9,9
Heusden11,8
Hilvarenbeek12,7
Loon op Zand12,6
Mill en Sint Hubert12,3
Nuenen, Gerwen en Nederwetten14,9
Oirschot11,2
Oisterwijk14,1
Oosterhout12,9
Oss11,6
Rucphen12,8
Schijndel11,3
Sint-Michielsgestel12,9
Sint-Oedenrode12,2
Someren11,7
Son en Breugel16
Steenbergen12,1
Waterland13,6
Tilburg9,5
Uden11,8
Valkenswaard15,4
Veghel11,1
Veldhoven13,2
Vught11,8
Waalre16,2
Waalwijk12,2
Werkendam11,6
Woensdrecht13,6
Woudrichem10,7
Zundert12,7
Wormerland14
Onderbanken14,1
Landgraaf13,7
Beek (L.)15,2
Beesel13,2
Bergen (L.)13
Brunssum14,3
Gennep12,2
Heerlen13,7
Kerkrade14,3
Maastricht12,5
Meerssen15,2
Mook en Middelaar15,9
Nederweert13,1
Nuth15,1
Roermond11,8
Schinnen15,1
Simpelveld15,2
Stein (L.)14,6
Vaals16,2
Venlo12,5
Venray11,6
Voerendaal16
Weert13,9
Valkenburg aan de Geul16,4
Lelystad7,8
Horst aan de Maas12,1
Oude IJsselstreek13,1
Teylingen11
Utrechtse Heuvelrug15,3
Oost Gelre11,7
Koggenland10,6
Lansingerland8,5
Leudal13,1
Maasgouw14,5
Eemsmond12,9
Gemert-Bakel10,9
Halderberge13,1
Heeze-Leende14,4
Laarbeek12,1
De Marne13,4
Reusel-De Mierden10,3
Roerdalen14,3
Maasdonk10,7
Roosendaal12,2
Schouwen-Duiveland15,8
Aa en Hunze14,4
Borger-Odoorn13,7
Cuijk11,6
Landerd11,4
De Wolden14,5
Noord-Beveland15,2
Wijdemeren14,7
Noordenveld16,3
Twenterand10,5
Westerveld16,9
Sint Anthonis12,5
Lingewaard10,7
Cranendonck12,9
Steenwijkerland13,2
Moerdijk12
Echt-Susteren13,7
Sluis16,8
Drimmelen12
Bernheze11,6
Ferwerderadiel11
Alphen-Chaam12,9
Bergeijk13,1
Bladel12,5
Gulpen-Wittem15,2
Tynaarlo14,7
Midden-Drenthe13,1
Overbetuwe10,2
Hof van Twente15,3
Neder-Betuwe9,4
Rijssen-Holten11,4
Geldrop-Mierlo13
Olst-Wijhe11,8
Dinkelland12,8
Westland11,3
Midden-Delfland11,2
Berkelland14
Bronckhorst14,8
Sittard-Geleen13,6
Kaag en Braassem11,7
Dantumadiel12,1
Zuidplas10,1
Peel en Maas11,8
Oldambt13,9
Zwartewaterland9,3
Súdwest-Fryslân12,5
Bodegraven-Reeuwijk11,8
Eijsden-Margraten14,4
Stichtse Vecht10,9
Menameradiel11,2
Hollands Kroon11,6
Leidschendam-Voorburg14,9
De Friese Meren12,7
Goeree-Overflakkee12,4
Pijnacker-Nootdorp8,7
Molenwaard9,6
Montferland13,7
Menterwolde10,5

3.2.2 Aandeel zeventigplussers met risicofactoren in het totaal aantal zeventigplussers per gemeente, 2014
a. Aandeel met 40 procent laagste welvaart
gemeenteAandeel 40% laagste welvaart (%)
Appingedam57,2
Bedum35,2
Bellingwedde35,3
Ten Boer35,6
Delfzijl46,6
Groningen (gemeente)52,5
Grootegast29,5
Haren20,4
Hoogezand-Sappemeer54,4
Leek39,9
Loppersum39,8
Marum30,4
Almere52,9
Stadskanaal52
Slochteren34,4
Veendam48,1
Vlagtwedde40,7
Zeewolde34,1
Winsum35,4
Zuidhorn27,1
Dongeradeel40,4
Achtkarspelen40,9
Ameland22,8
het Bildt46,5
Franekeradeel42,7
Harlingen52,4
Heerenveen37,1
Kollumerland en Nieuwkruisland39,5
Leeuwarden44,5
Leeuwarderadeel32,4
Ooststellingwerf35,4
Opsterland31,8
Schiermonnikoog23,4
Smallingerland41,7
Terschelling23,6
Vlieland39,4
Weststellingwerf38,4
Assen39,4
Coevorden36,3
Emmen48,4
Hoogeveen40,2
Meppel40,4
Littenseradiel30,5
Almelo50,5
Borne38,7
Dalfsen21,5
Deventer44,7
Enschede52,2
Haaksbergen34,9
Hardenberg34,2
Hellendoorn29,2
Hengelo (O.)46
Kampen44,2
Losser37
Noordoostpolder41,5
Oldenzaal39,3
Ommen25,4
Raalte32,2
Staphorst18,4
Tubbergen32,1
Urk38,6
Wierden25,2
Zwolle41,7
Rijnwaarden44,1
Aalten35,8
Apeldoorn38,3
Arnhem52,6
Barneveld27,9
Beuningen34,8
Brummen36,2
Buren27,2
Culemborg43,8
Doesburg51,4
Doetinchem41,3
Druten43,9
Duiven48,6
Ede28,4
Elburg30,6
Epe28,3
Ermelo24,7
Geldermalsen29,9
Groesbeek40,7
Harderwijk37,8
Hattem30,2
Heerde25,2
Heumen22,5
Lochem26,7
Maasdriel36,2
Millingen aan de Rijn45,6
Nijkerk28,7
Nijmegen51
Oldebroek32,1
Putten27,3
Renkum27,6
Rheden37,5
Rozendaal9,9
Scherpenzeel25,2
Tiel46,1
Ubbergen33
Voorst28,5
Wageningen35,9
Westervoort48,6
Winterswijk37,9
Wijchen38
Zaltbommel34,3
Zevenaar36,8
Zutphen39,3
Nunspeet29
Dronten37,3
Neerijnen35,2
Amersfoort42,8
Baarn27,7
De Bilt25,1
Bunnik15,5
Bunschoten27,3
Eemnes26,2
Houten41,1
Leusden21,6
Lopik25,3
Montfoort24,9
Renswoude28,4
Rhenen32,8
Soest27,1
Utrecht (gemeente)49,9
Veenendaal43,2
Woudenberg24,6
Wijk bij Duurstede34
IJsselstein42,4
Zeist31,9
Nieuwegein39,9
Aalsmeer34,2
Alkmaar43,1
Amstelveen33,9
Amsterdam60,9
Graft-De Rijp19,2
Beemster27,2
Bergen (NH.)19,9
Beverwijk46,4
Blaricum21,9
Bloemendaal15,4
Bussum32,7
Castricum16,8
Diemen45,4
Edam-Volendam24,4
Enkhuizen44,3
Haarlem43,5
Haarlemmerliede en Spaarnwoude30,9
Haarlemmermeer35,8
Heemskerk37,1
Heemstede22,9
Heerhugowaard32,1
Heiloo17,7
Den Helder51,2
Hilversum39,4
Hoorn42,2
Huizen38,8
Landsmeer25,4
Langedijk27,8
Laren (NH.)17,9
Medemblik36,8
Muiden28,4
Naarden20,6
Oostzaan34,3
Opmeer26,5
Ouder-Amstel33,9
Purmerend49,2
Schagen31,2
Texel23,5
Uitgeest27,3
Uithoorn36,6
Velsen41,3
Weesp44,3
Schermer25,6
Zandvoort35,5
Zeevang20,5
Zaanstad50
Alblasserdam52,2
Alphen aan den Rijn36,3
Barendrecht38,2
Bergambacht31,4
Drechterland30
Brielle31,5
Capelle aan den IJssel49
Delft52,3
Dordrecht50,3
Gorinchem55,5
Gouda48,5
's-Gravenhage (gemeente)48,9
Hardinxveld-Giessendam45
Hellevoetsluis46,5
Hendrik-Ido-Ambacht39,7
Stede Broec37,3
Hillegom35,5
Katwijk38
Krimpen aan den IJssel37,7
Leerdam47,9
Leiden48,8
Leiderdorp30,7
Lisse38,8
Maassluis43,5
Bernisse27,8
Nieuwkoop30,4
Noordwijk29,4
Noordwijkerhout34,3
Oegstgeest21,6
Oud-Beijerland35,2
Binnenmaas37,4
Korendijk34,9
Oudewater30
Papendrecht39,7
Ridderkerk48,6
Rotterdam64,3
Rijswijk (ZH.)43,8
Schiedam60,3
Schoonhoven39,9
Sliedrecht45,1
Cromstrijen37,3
Spijkenisse53,7
Albrandswaard38,6
Westvoorne23,9
Strijen36,4
Vianen35,3
Vlaardingen52,8
Vlist31,6
Voorschoten23,2
Waddinxveen40,6
Wassenaar27
Woerden29,4
Zoetermeer47
Zoeterwoude22
Zwijndrecht45,3
Nederlek39,9
Ouderkerk35,6
Borsele29,4
Goes38,5
West Maas en Waal34,3
Hulst32,4
Kapelle28,7
Middelburg (Z.)35,4
Giessenlanden30,1
Reimerswaal37,9
Zederik31
Terneuzen35,6
Tholen37,2
Veere16,1
Vlissingen42,6
Lingewaal37
De Ronde Venen28,2
Tytsjerksteradiel30,5
Aalburg37,5
Asten28,5
Baarle-Nassau21,9
Bergen op Zoom43
Best30,4
Boekel24,5
Boxmeer28,9
Boxtel35,2
Breda38,4
Deurne34,3
Pekela52
Dongen34,4
Eersel17,3
Eindhoven49,1
Etten-Leur37
Geertruidenberg45
Gilze en Rijen40,8
Goirle32,1
Grave31,2
Haaren17,8
Helmond52,3
's-Hertogenbosch42,9
Heusden32,2
Hilvarenbeek21,2
Loon op Zand36,9
Mill en Sint Hubert29
Nuenen, Gerwen en Nederwetten18,2
Oirschot20,4
Oisterwijk26,8
Oosterhout41
Oss39,4
Rucphen35,1
Schijndel33,8
Sint-Michielsgestel20,6
Sint-Oedenrode26,4
Someren29,9
Son en Breugel17,5
Steenbergen41,7
Waterland26,6
Tilburg49
Uden32,1
Valkenswaard35
Veghel28,5
Veldhoven31,6
Vught31
Waalre16,8
Waalwijk42,8
Werkendam38,3
Woensdrecht28,9
Woudrichem38,1
Zundert21,1
Wormerland35,7
Onderbanken32,6
Landgraaf41,2
Beek (L.)31,1
Beesel42,3
Bergen (L.)33,7
Brunssum47,4
Gennep30,4
Heerlen53,5
Kerkrade53,5
Maastricht48,4
Meerssen24,8
Mook en Middelaar21,1
Nederweert35,4
Nuth30,2
Roermond42,8
Schinnen25,3
Simpelveld38,5
Stein (L.)31,1
Vaals47,8
Venlo45,5
Venray34,1
Voerendaal27,9
Weert33
Valkenburg aan de Geul32,6
Lelystad48,9
Horst aan de Maas26
Oude IJsselstreek38
Teylingen30,3
Utrechtse Heuvelrug22
Oost Gelre31,6
Koggenland27,4
Lansingerland32,2
Leudal22,6
Maasgouw26,4
Eemsmond43,3
Gemert-Bakel36,1
Halderberge35,8
Heeze-Leende19
Laarbeek32,4
De Marne41
Reusel-De Mierden19,1
Roerdalen27,9
Maasdonk25,8
Roosendaal38,5
Schouwen-Duiveland32,1
Aa en Hunze27,4
Borger-Odoorn35
Cuijk40,2
Landerd29,1
De Wolden26,1
Noord-Beveland24,3
Wijdemeren26,3
Noordenveld24,9
Twenterand40
Westerveld22,2
Sint Anthonis21,5
Lingewaard36,9
Cranendonck25,3
Steenwijkerland37,9
Moerdijk41,2
Echt-Susteren29,8
Sluis31,4
Drimmelen31,4
Bernheze25,6
Ferwerderadiel38,9
Alphen-Chaam17,9
Bergeijk17,1
Bladel19,9
Gulpen-Wittem33,2
Tynaarlo23,6
Midden-Drenthe32,1
Overbetuwe36,6
Hof van Twente31,6
Neder-Betuwe41,4
Rijssen-Holten34,2
Geldrop-Mierlo32,6
Olst-Wijhe36
Dinkelland24,8
Westland35,5
Midden-Delfland27,3
Berkelland35,2
Bronckhorst28,3
Sittard-Geleen38,8
Kaag en Braassem34,8
Dantumadiel43,1
Zuidplas38,2
Peel en Maas33,3
Oldambt50,8
Zwartewaterland38,1
Súdwest-Fryslân38,3
Bodegraven-Reeuwijk29,4
Eijsden-Margraten18,8
Stichtse Vecht33,1
Menameradiel34,1
Hollands Kroon36,9
Leidschendam-Voorburg34,7
De Friese Meren36,2
Goeree-Overflakkee42
Pijnacker-Nootdorp31,8
Molenwaard37,2
Montferland33,9
Menterwolde51,6

3.2.2 Aandeel zeventigplussers met risicofactoren in het totaal aantal zeventigplussers per gemeente, 2014
b Aandeel met 30 procent hoogste zorgkosten
gemeenteAandeel met 30% hoogste zorgkosten (%)
Appingedam33,2
Bedum30,1
Bellingwedde32,6
Ten Boer27,4
Delfzijl32
Groningen (gemeente)29,6
Grootegast32,6
Haren25,6
Hoogezand-Sappemeer30,4
Leek28,1
Loppersum27,3
Marum25,5
Almere32,6
Stadskanaal33,3
Slochteren30,1
Veendam33,4
Vlagtwedde32,4
Zeewolde29,6
Winsum25,5
Zuidhorn25,4
Dongeradeel28,8
Achtkarspelen28,5
Ameland22
het Bildt26
Franekeradeel26
Harlingen28,5
Heerenveen30
Kollumerland en Nieuwkruisland26,3
Leeuwarden29,3
Leeuwarderadeel27,8
Ooststellingwerf27,7
Opsterland26,3
Schiermonnikoog23,4
Smallingerland27,9
Terschelling28,4
Vlieland24,8
Weststellingwerf28,2
Assen28,5
Coevorden29,8
Emmen32,2
Hoogeveen34,3
Meppel31,5
Littenseradiel25,9
Almelo29,6
Borne30,1
Dalfsen28,2
Deventer29,5
Enschede30,7
Haaksbergen26,6
Hardenberg30,8
Hellendoorn26,9
Hengelo (O.)28,4
Kampen31
Losser28,9
Noordoostpolder27,7
Oldenzaal29,1
Ommen25,8
Raalte27,7
Staphorst27
Tubbergen28,4
Urk29,8
Wierden27,1
Zwolle30,4
Rijnwaarden26,1
Aalten28,6
Apeldoorn29,4
Arnhem28,3
Barneveld26,3
Beuningen31,3
Brummen28,5
Buren26,9
Culemborg28,2
Doesburg33,8
Doetinchem29,2
Druten30,8
Duiven28,8
Ede28,4
Elburg28,8
Epe30,7
Ermelo28,7
Geldermalsen27,9
Groesbeek30,5
Harderwijk31,3
Hattem31
Heerde28,8
Heumen31,6
Lochem25,7
Maasdriel30,9
Millingen aan de Rijn32,4
Nijkerk28,4
Nijmegen32,6
Oldebroek28,9
Putten30,3
Renkum27,5
Rheden27
Rozendaal23,6
Scherpenzeel26,2
Tiel29,7
Ubbergen29,5
Voorst28,6
Wageningen28,7
Westervoort30,3
Winterswijk27,6
Wijchen30,1
Zaltbommel27,6
Zevenaar27,4
Zutphen30,1
Nunspeet28,7
Dronten28,7
Neerijnen26,9
Amersfoort29,7
Baarn28,1
De Bilt28,2
Bunnik29,6
Bunschoten28,3
Eemnes26,8
Houten28,5
Leusden27
Lopik26,3
Montfoort28,1
Renswoude32
Rhenen25,9
Soest28,9
Utrecht (gemeente)30,7
Veenendaal30
Woudenberg27,1
Wijk bij Duurstede29,3
IJsselstein30
Zeist27,9
Nieuwegein29,1
Aalsmeer28,2
Alkmaar29,2
Amstelveen28,2
Amsterdam31,1
Graft-De Rijp25,4
Beemster28,7
Bergen (NH.)25,7
Beverwijk32,1
Blaricum28,7
Bloemendaal27,8
Bussum29,5
Castricum26,4
Diemen27,5
Edam-Volendam30,2
Enkhuizen28,5
Haarlem29,5
Haarlemmerliede en Spaarnwoude31,6
Haarlemmermeer29,9
Heemskerk28,9
Heemstede30,1
Heerhugowaard29,1
Heiloo26,3
Den Helder31,7
Hilversum29,1
Hoorn28,8
Huizen28,6
Landsmeer28,3
Langedijk26,7
Laren (NH.)27,1
Medemblik27,1
Muiden25,5
Naarden29,3
Oostzaan27,8
Opmeer28,5
Ouder-Amstel27
Purmerend32
Schagen26,4
Texel25,2
Uitgeest27,1
Uithoorn27,5
Velsen30,7
Weesp26,9
Schermer27,2
Zandvoort31,3
Zeevang22,6
Zaanstad28,8
Alblasserdam27,8
Alphen aan den Rijn27,5
Barendrecht28
Bergambacht27,5
Drechterland26,1
Brielle27,4
Capelle aan den IJssel30,9
Delft30,1
Dordrecht30,1
Gorinchem29,3
Gouda31
's-Gravenhage (gemeente)32,1
Hardinxveld-Giessendam28,8
Hellevoetsluis30,9
Hendrik-Ido-Ambacht27,5
Stede Broec25,2
Hillegom28,6
Katwijk29,7
Krimpen aan den IJssel28,8
Leerdam29,8
Leiden29,1
Leiderdorp28,2
Lisse28,9
Maassluis24,5
Bernisse28,9
Nieuwkoop27,6
Noordwijk28,2
Noordwijkerhout28,3
Oegstgeest26,8
Oud-Beijerland26,1
Binnenmaas26,9
Korendijk25,1
Oudewater29,3
Papendrecht26,2
Ridderkerk28,3
Rotterdam31,2
Rijswijk (ZH.)30,4
Schiedam28,9
Schoonhoven28,6
Sliedrecht29,1
Cromstrijen25,9
Spijkenisse33,6
Albrandswaard26,7
Westvoorne28,6
Strijen26,9
Vianen27,1
Vlaardingen28,2
Vlist26,9
Voorschoten29,5
Waddinxveen29,8
Wassenaar29,7
Woerden29,9
Zoetermeer30,6
Zoeterwoude25,9
Zwijndrecht27,7
Nederlek29,7
Ouderkerk27,5
Borsele26,1
Goes29,8
West Maas en Waal28,9
Hulst27,8
Kapelle26,1
Middelburg (Z.)26,4
Giessenlanden27,4
Reimerswaal27,3
Zederik29,3
Terneuzen28,1
Tholen29,4
Veere23,8
Vlissingen28,3
Lingewaal27,4
De Ronde Venen27,5
Tytsjerksteradiel26,4
Aalburg29,1
Asten27,5
Baarle-Nassau25,8
Bergen op Zoom29,6
Best29,7
Boekel28,7
Boxmeer28,8
Boxtel27,8
Breda28,8
Deurne29,6
Pekela35
Dongen28
Eersel28,2
Eindhoven32,8
Etten-Leur26,7
Geertruidenberg27,4
Gilze en Rijen27,7
Goirle30
Grave33,1
Haaren28,4
Helmond32,3
's-Hertogenbosch29,6
Heusden28,8
Hilvarenbeek25,9
Loon op Zand30,1
Mill en Sint Hubert28,7
Nuenen, Gerwen en Nederwetten29,1
Oirschot30,1
Oisterwijk29,7
Oosterhout28,5
Oss30,4
Rucphen29,7
Schijndel30,1
Sint-Michielsgestel28,6
Sint-Oedenrode28
Someren28,8
Son en Breugel25,5
Steenbergen29,8
Waterland26,7
Tilburg30
Uden30,3
Valkenswaard29,4
Veghel29,4
Veldhoven30
Vught29,6
Waalre28,6
Waalwijk28,3
Werkendam26,6
Woensdrecht27,9
Woudrichem26
Zundert27,7
Wormerland26,7
Onderbanken30,5
Landgraaf29,3
Beek (L.)31,7
Beesel34,6
Bergen (L.)29,8
Brunssum32,1
Gennep29,5
Heerlen32,4
Kerkrade30,1
Maastricht33,4
Meerssen29,3
Mook en Middelaar27,7
Nederweert32,3
Nuth27,8
Roermond31,2
Schinnen29,5
Simpelveld29,1
Stein (L.)29,6
Vaals26,8
Venlo33,1
Venray30,4
Voerendaal27,2
Weert32,6
Valkenburg aan de Geul29,6
Lelystad32,7
Horst aan de Maas31,9
Oude IJsselstreek29,1
Teylingen26,3
Utrechtse Heuvelrug28,5
Oost Gelre29,3
Koggenland24,9
Lansingerland25,2
Leudal29,1
Maasgouw30,7
Eemsmond30,8
Gemert-Bakel29,4
Halderberge28,2
Heeze-Leende31,3
Laarbeek30
De Marne28,8
Reusel-De Mierden27,9
Roerdalen30,6
Maasdonk33,4
Roosendaal28,8
Schouwen-Duiveland25,6
Aa en Hunze27,6
Borger-Odoorn28
Cuijk29
Landerd31,9
De Wolden30
Noord-Beveland27,8
Wijdemeren30,6
Noordenveld25,4
Twenterand30,9
Westerveld28,9
Sint Anthonis26,2
Lingewaard29
Cranendonck32,6
Steenwijkerland30,2
Moerdijk28,6
Echt-Susteren31,6
Sluis28,8
Drimmelen29,2
Bernheze30,6
Ferwerderadiel23,6
Alphen-Chaam23,9
Bergeijk30
Bladel30,3
Gulpen-Wittem26,5
Tynaarlo25,7
Midden-Drenthe27,1
Overbetuwe28,4
Hof van Twente27,5
Neder-Betuwe30
Rijssen-Holten28,6
Geldrop-Mierlo33,4
Olst-Wijhe29,7
Dinkelland26,6
Westland27,7
Midden-Delfland25,1
Berkelland27
Bronckhorst29,6
Sittard-Geleen32
Kaag en Braassem27,6
Dantumadiel28,2
Zuidplas30,4
Peel en Maas31,8
Oldambt33,8
Zwartewaterland29,4
Súdwest-Fryslân26,6
Bodegraven-Reeuwijk29,1
Eijsden-Margraten27,5
Stichtse Vecht29,7
Menameradiel27,4
Hollands Kroon26,1
Leidschendam-Voorburg29,6
De Friese Meren28,1
Goeree-Overflakkee29,6
Pijnacker-Nootdorp27,1
Molenwaard24,4
Montferland28,4
Menterwolde32,5

3.2.2 Aandeel zeventigplussers met risicofactoren in het totaal aantal zeventigplussers per gemeente, 2014
c Aandeel zonder auto
GemeenteAandeel zonder auto (%)
Appingedam39,9
Bedum30,7
Bellingwedde28,3
Ten Boer29,5
Delfzijl32,9
Groningen (gemeente)43,7
Grootegast28,4
Haren23,8
Hoogezand-Sappemeer32,4
Leek28,1
Loppersum34,4
Marum25,3
Almere42,5
Stadskanaal31,3
Slochteren25,4
Veendam31,5
Vlagtwedde30,2
Zeewolde23,2
Winsum31
Zuidhorn25,4
Dongeradeel30,5
Achtkarspelen31,3
Ameland35,7
het Bildt32,1
Franekeradeel32,7
Harlingen37,1
Heerenveen31,4
Kollumerland en Nieuwkruisland28,5
Leeuwarden36,3
Leeuwarderadeel28,3
Ooststellingwerf26,1
Opsterland25,7
Schiermonnikoog49,4
Smallingerland28,1
Terschelling32,2
Vlieland55,5
Weststellingwerf27,5
Assen29,9
Coevorden26,6
Emmen31,2
Hoogeveen29
Meppel30,6
Littenseradiel26,1
Almelo34,9
Borne27,7
Dalfsen19,5
Deventer35,3
Enschede34,7
Haaksbergen26,4
Hardenberg25,6
Hellendoorn25
Hengelo (O.)31,9
Kampen34,6
Losser26,9
Noordoostpolder26,1
Oldenzaal29,7
Ommen24,8
Raalte27,6
Staphorst22,7
Tubbergen26,7
Urk48,2
Wierden22,7
Zwolle35,9
Rijnwaarden36,2
Aalten28,6
Apeldoorn31,6
Arnhem41,5
Barneveld26,8
Beuningen30,5
Brummen28,3
Buren25,2
Culemborg39,2
Doesburg36,8
Doetinchem31,2
Druten33,9
Duiven30,4
Ede30,2
Elburg27,7
Epe27,1
Ermelo24,7
Geldermalsen30,1
Groesbeek31,4
Harderwijk34,9
Hattem29,3
Heerde29,9
Heumen22,3
Lochem22
Maasdriel34
Millingen aan de Rijn37,7
Nijkerk28,1
Nijmegen40,2
Oldebroek31,7
Putten26,4
Renkum27,7
Rheden30,3
Rozendaal14
Scherpenzeel24,2
Tiel37,6
Ubbergen28,1
Voorst25,9
Wageningen33,7
Westervoort35,7
Winterswijk29,4
Wijchen29,7
Zaltbommel32,2
Zevenaar30,9
Zutphen34,6
Nunspeet27,8
Dronten22,6
Neerijnen28,7
Amersfoort39,1
Baarn30,8
De Bilt29,6
Bunnik24,5
Bunschoten31,4
Eemnes23,3
Houten33,8
Leusden24,9
Lopik26,7
Montfoort28,4
Renswoude19,5
Rhenen29
Soest28
Utrecht (gemeente)49,5
Veenendaal34,4
Woudenberg22,9
Wijk bij Duurstede30,2
IJsselstein38,1
Zeist33,1
Nieuwegein35,1
Aalsmeer26
Alkmaar39,5
Amstelveen32,3
Amsterdam58,9
Graft-De Rijp25,3
Beemster25,6
Bergen (NH.)27,3
Beverwijk40,2
Blaricum18,2
Bloemendaal21,4
Bussum32,8
Castricum26,3
Diemen40,9
Edam-Volendam40,6
Enkhuizen43,1
Haarlem43,3
Haarlemmerliede en Spaarnwoude25,7
Haarlemmermeer29,3
Heemskerk32
Heemstede26,5
Heerhugowaard30
Heiloo24,5
Den Helder36
Hilversum35,8
Hoorn39,2
Huizen28,7
Landsmeer28,1
Langedijk28,8
Laren (NH.)21,3
Medemblik31,2
Muiden25,4
Naarden26,2
Oostzaan30,4
Opmeer28,4
Ouder-Amstel32,3
Purmerend39,8
Schagen30,4
Texel29,8
Uitgeest30
Uithoorn28,2
Velsen35,5
Weesp40,7
Schermer23,7
Zandvoort36,7
Zeevang24,1
Zaanstad39,2
Alblasserdam42,5
Alphen aan den Rijn33
Barendrecht29,5
Bergambacht29,6
Drechterland26,8
Brielle28,2
Capelle aan den IJssel41,1
Delft46,6
Dordrecht43,5
Gorinchem44,9
Gouda44,3
's-Gravenhage (gemeente)49,3
Hardinxveld-Giessendam38,4
Hellevoetsluis35,4
Hendrik-Ido-Ambacht32,1
Stede Broec34,9
Hillegom29
Katwijk38,3
Krimpen aan den IJssel30,7
Leerdam42,2
Leiden45,7
Leiderdorp32,2
Lisse28,7
Maassluis36,9
Bernisse27,8
Nieuwkoop27,6
Noordwijk32,3
Noordwijkerhout31
Oegstgeest28,9
Oud-Beijerland33,2
Binnenmaas30,6
Korendijk28,8
Oudewater33,7
Papendrecht31
Ridderkerk36,3
Rotterdam55,1
Rijswijk (ZH.)40,5
Schiedam50,7
Schoonhoven37,1
Sliedrecht39,6
Cromstrijen29,7
Spijkenisse40,9
Albrandswaard30,1
Westvoorne29,3
Strijen35,4
Vianen32,5
Vlaardingen43,3
Vlist30,7
Voorschoten26,8
Waddinxveen31,9
Wassenaar25,9
Woerden33,6
Zoetermeer39
Zoeterwoude27,4
Zwijndrecht35,7
Nederlek34,1
Ouderkerk37,7
Borsele23,6
Goes31,5
West Maas en Waal31,6
Hulst28,2
Kapelle27,1
Middelburg (Z.)36,5
Giessenlanden27,9
Reimerswaal29,4
Zederik33,5
Terneuzen30
Tholen35
Veere24,6
Vlissingen39,6
Lingewaal30,9
De Ronde Venen27,6
Tytsjerksteradiel25,6
Aalburg31,5
Asten25,2
Baarle-Nassau24
Bergen op Zoom36,3
Best26,7
Boekel25,6
Boxmeer28,6
Boxtel34
Breda34,5
Deurne29,4
Pekela34,2
Dongen30,9
Eersel21,9
Eindhoven37,3
Etten-Leur32,4
Geertruidenberg32,8
Gilze en Rijen29,8
Goirle30,4
Grave25,6
Haaren17,8
Helmond37,7
's-Hertogenbosch35,7
Heusden28,2
Hilvarenbeek19,9
Loon op Zand29,6
Mill en Sint Hubert24,1
Nuenen, Gerwen en Nederwetten20,5
Oirschot27,6
Oisterwijk25,4
Oosterhout32
Oss31,7
Rucphen30,7
Schijndel27,1
Sint-Michielsgestel23,4
Sint-Oedenrode24,1
Someren27,7
Son en Breugel18,9
Steenbergen31,9
Waterland33,2
Tilburg37,8
Uden26,7
Valkenswaard27
Veghel26,6
Veldhoven27,2
Vught29,3
Waalre22,4
Waalwijk29,9
Werkendam33,1
Woensdrecht27,3
Woudrichem30,9
Zundert28,1
Wormerland29,5
Onderbanken32,4
Landgraaf34,9
Beek (L.)34,1
Beesel38,7
Bergen (L.)29,1
Brunssum37,7
Gennep28
Heerlen41,8
Kerkrade43,1
Maastricht43,1
Meerssen30,1
Mook en Middelaar20,9
Nederweert27,8
Nuth30,1
Roermond39,9
Schinnen29
Simpelveld34
Stein (L.)31
Vaals38,1
Venlo36,7
Venray28,3
Voerendaal26,9
Weert34,1
Valkenburg aan de Geul37,1
Lelystad37,4
Horst aan de Maas22,9
Oude IJsselstreek29,4
Teylingen29,6
Utrechtse Heuvelrug26,4
Oost Gelre27,7
Koggenland29,9
Lansingerland26,4
Leudal27
Maasgouw30,6
Eemsmond36,8
Gemert-Bakel29,4
Halderberge28,9
Heeze-Leende22
Laarbeek29,6
De Marne33,9
Reusel-De Mierden24,3
Roerdalen28,6
Maasdonk25,9
Roosendaal33,7
Schouwen-Duiveland27,5
Aa en Hunze22,8
Borger-Odoorn23,8
Cuijk30,6
Landerd24,1
De Wolden23,1
Noord-Beveland26,5
Wijdemeren25,8
Noordenveld22,2
Twenterand26,8
Westerveld22
Sint Anthonis21,9
Lingewaard31,2
Cranendonck24,9
Steenwijkerland28,9
Moerdijk35,5
Echt-Susteren34
Sluis30,1
Drimmelen31,5
Bernheze22,6
Ferwerderadiel32,4
Alphen-Chaam21,1
Bergeijk22,6
Bladel24,9
Gulpen-Wittem36,2
Tynaarlo22,1
Midden-Drenthe24,9
Overbetuwe29,2
Hof van Twente25,8
Neder-Betuwe34,1
Rijssen-Holten30,7
Geldrop-Mierlo29,7
Olst-Wijhe31,2
Dinkelland25,8
Westland30,2
Midden-Delfland26,4
Berkelland26,7
Bronckhorst22,8
Sittard-Geleen35,7
Kaag en Braassem29,7
Dantumadiel34,8
Zuidplas29,9
Peel en Maas27
Oldambt36,3
Zwartewaterland34,1
Súdwest-Fryslân30,6
Bodegraven-Reeuwijk32,1
Eijsden-Margraten27,9
Stichtse Vecht30,5
Menameradiel28,9
Hollands Kroon27,2
Leidschendam-Voorburg35,6
De Friese Meren28,1
Goeree-Overflakkee31,5
Pijnacker-Nootdorp28,9
Molenwaard34
Montferland31,7
Menterwolde29,7

In steden veel alleenstaanden en ouderen zonder kinderen, in landelijke gebieden kinderen vaak ver weg

In de grote steden zijn relatief veel alleenstaande ouderen, waarbij vooral Amsterdam, Den Haag, Rotterdam en Groningen opvallen (figuur 3.2.3). In minder stedelijke gebieden in het noorden en oosten van het land, Zeeland en Limburg zijn ouderen minder vaak alleenstaand, maar wonen de kinderen relatief ver weg. Het aandeel ouderen zonder kinderen (bepaald als geen in leven zijnde kinderen die in Nederland woonachtig zijn) was relatief hoog in een aantal grote steden. In Amsterdam en Den Haag gaat het om respectievelijk 23 en 21 procent van de zeventigplussers (figuur 3.2.3). Ook aan de zuidelijke randen van Nederland wonen relatief veel ouderen zonder kinderen. Mogelijk hebben sommigen van hen toch kinderen die bijvoorbeeld in België wonen.

3.2.3. Aandeel zeventigplussers met mantelzorgmogelijkheden in het totaal aantal zeventigplussers per gemeente
a Aandeel alleenstaanden1)
gemeenteAandeel alleenstaande ouderen (%)
Appingedam38,5
Bedum32,6
Bellingwedde32,9
Ten Boer37
Delfzijl35,5
Groningen (gemeente)46,7
Grootegast33,8
Haren37,4
Hoogezand-Sappemeer36,6
Leek33,8
Loppersum36,2
Marum28
Almere38,5
Stadskanaal36,6
Slochteren32,5
Veendam37
Vlagtwedde38
Zeewolde31
Winsum33,4
Zuidhorn32,1
Dongeradeel34,4
Achtkarspelen37,5
Ameland33,9
het Bildt37,7
Franekeradeel34,5
Harlingen36,3
Heerenveen37,5
Kollumerland en Nieuwkruisland33,2
Leeuwarden42,2
Leeuwarderadeel30
Ooststellingwerf35,3
Opsterland33,7
Schiermonnikoog42,9
Smallingerland35
Terschelling36,5
Vlieland35
Weststellingwerf34,6
Assen37,6
Coevorden35,2
Emmen35,9
Hoogeveen36,2
Meppel36,8
Littenseradiel31,3
Almelo38,1
Borne33,7
Dalfsen30,8
Deventer37,8
Enschede39,8
Haaksbergen29,6
Hardenberg31,9
Hellendoorn32,4
Hengelo (O.)38,5
Kampen34,6
Losser30,6
Noordoostpolder35,8
Oldenzaal35,7
Ommen32,4
Raalte33,5
Staphorst30,3
Tubbergen35,4
Urk35,4
Wierden29,7
Zwolle39,4
Rijnwaarden35,2
Aalten34,3
Apeldoorn37,4
Arnhem43,9
Barneveld32,5
Beuningen31,8
Brummen34,5
Buren30,4
Culemborg36,4
Doesburg38,3
Doetinchem35,8
Druten30,1
Duiven34,6
Ede35
Elburg33,2
Epe31,7
Ermelo31,7
Geldermalsen32,6
Groesbeek35,5
Harderwijk35,7
Hattem33
Heerde32,2
Heumen31,7
Lochem32,2
Maasdriel32,8
Millingen aan de Rijn37,1
Nijkerk32,4
Nijmegen44,7
Oldebroek31,2
Putten31,9
Renkum39,1
Rheden39,1
Rozendaal27,7
Scherpenzeel34,9
Tiel35,1
Ubbergen35,6
Voorst32
Wageningen40,4
Westervoort38,6
Winterswijk35,2
Wijchen35,8
Zaltbommel32,7
Zevenaar33,5
Zutphen39,7
Nunspeet33,8
Dronten30,5
Neerijnen31,4
Amersfoort41,6
Baarn41,2
De Bilt40,7
Bunnik32,7
Bunschoten30,5
Eemnes31,6
Houten36,4
Leusden35,7
Lopik28,7
Montfoort31,4
Renswoude32
Rhenen33,3
Soest37,9
Utrecht (gemeente)43,4
Veenendaal37,6
Woudenberg32,7
Wijk bij Duurstede33,5
IJsselstein36,8
Zeist42
Nieuwegein36,1
Aalsmeer33,6
Alkmaar40,5
Amstelveen44,5
Amsterdam52,1
Graft-De Rijp30,5
Beemster34,4
Bergen (NH.)35,6
Beverwijk41,1
Blaricum34,7
Bloemendaal35,7
Bussum45,5
Castricum33,1
Diemen40,5
Edam-Volendam33,2
Enkhuizen37,1
Haarlem45,2
Haarlemmerliede en Spaarnwoude35
Haarlemmermeer34,3
Heemskerk35,6
Heemstede41,4
Heerhugowaard31,4
Heiloo33,8
Den Helder38,7
Hilversum41,8
Hoorn39,4
Huizen37
Landsmeer35,5
Langedijk29,9
Laren (NH.)37,6
Medemblik33,6
Muiden32,5
Naarden40,1
Oostzaan35,3
Opmeer34,9
Ouder-Amstel40,6
Purmerend39,4
Schagen34,6
Texel32,7
Uitgeest35,6
Uithoorn36
Velsen40,7
Weesp36,7
Schermer29,4
Zandvoort44,3
Zeevang27,8
Zaanstad37,2
Alblasserdam36,1
Alphen aan den Rijn34
Barendrecht32
Bergambacht30,7
Drechterland29,9
Brielle35
Capelle aan den IJssel41,1
Delft43,4
Dordrecht41,1
Gorinchem40,6
Gouda39
's-Gravenhage (gemeente)49,2
Hardinxveld-Giessendam35,1
Hellevoetsluis36,4
Hendrik-Ido-Ambacht34,8
Stede Broec29,5
Hillegom35,6
Katwijk36,4
Krimpen aan den IJssel33,2
Leerdam37,4
Leiden42,6
Leiderdorp38,7
Lisse35,9
Maassluis36,1
Bernisse28,9
Nieuwkoop31,1
Noordwijk37,4
Noordwijkerhout35,9
Oegstgeest42,1
Oud-Beijerland34,2
Binnenmaas32,4
Korendijk32,4
Oudewater35,7
Papendrecht33,1
Ridderkerk35,4
Rotterdam47,3
Rijswijk (ZH.)44,7
Schiedam42,9
Schoonhoven36,1
Sliedrecht37,7
Cromstrijen31,7
Spijkenisse39,1
Albrandswaard33,9
Westvoorne38,6
Strijen35,5
Vianen31,2
Vlaardingen41,1
Vlist31,5
Voorschoten35,4
Waddinxveen34,2
Wassenaar39,7
Woerden34,8
Zoetermeer38,6
Zoeterwoude33,9
Zwijndrecht38,1
Nederlek34,2
Ouderkerk34,7
Borsele33,2
Goes38,1
West Maas en Waal33,8
Hulst36,3
Kapelle35,1
Middelburg (Z.)37,8
Giessenlanden30,8
Reimerswaal35,1
Zederik33,7
Terneuzen35,4
Tholen36
Veere30,8
Vlissingen40,8
Lingewaal31,2
De Ronde Venen33
Tytsjerksteradiel33,5
Aalburg34,5
Asten32
Baarle-Nassau29,8
Bergen op Zoom36,7
Best30,6
Boekel30,5
Boxmeer32,9
Boxtel35,4
Breda38,9
Deurne32,9
Pekela37,9
Dongen34,2
Eersel30,4
Eindhoven40,2
Etten-Leur33,3
Geertruidenberg35,3
Gilze en Rijen31,2
Goirle32,9
Grave32,4
Haaren27,6
Helmond38
's-Hertogenbosch39,3
Heusden32,8
Hilvarenbeek29,9
Loon op Zand33,9
Mill en Sint Hubert29,6
Nuenen, Gerwen en Nederwetten29,1
Oirschot35,1
Oisterwijk34,4
Oosterhout35,1
Oss35,8
Rucphen32,4
Schijndel31,6
Sint-Michielsgestel30,2
Sint-Oedenrode31
Someren34,3
Son en Breugel31,1
Steenbergen34
Waterland33,2
Tilburg39,5
Uden34,4
Valkenswaard33,3
Veghel30,5
Veldhoven32,6
Vught39,6
Waalre34,5
Waalwijk35,8
Werkendam31,6
Woensdrecht30,2
Woudrichem32,4
Zundert33,5
Wormerland31,6
Onderbanken31,1
Landgraaf37,4
Beek (L.)34,8
Beesel32,8
Bergen (L.)32,7
Brunssum39,6
Gennep30
Heerlen43,3
Kerkrade38,9
Maastricht39,8
Meerssen30,7
Mook en Middelaar31,9
Nederweert30,4
Nuth33,1
Roermond40,8
Schinnen31
Simpelveld34,2
Stein (L.)32,7
Vaals37,8
Venlo37,8
Venray33,1
Voerendaal28,6
Weert34,7
Valkenburg aan de Geul36,7
Lelystad34,8
Horst aan de Maas31,5
Oude IJsselstreek34,6
Teylingen34,3
Utrechtse Heuvelrug36,5
Oost Gelre34,9
Koggenland33,6
Lansingerland30,3
Leudal34
Maasgouw33,4
Eemsmond38,3
Gemert-Bakel33,7
Halderberge32,1
Heeze-Leende29
Laarbeek32,2
De Marne36,3
Reusel-De Mierden31,9
Roerdalen33,1
Maasdonk31,6
Roosendaal36,4
Schouwen-Duiveland34,5
Aa en Hunze31,1
Borger-Odoorn31
Cuijk33,8
Landerd29,4
De Wolden32,3
Noord-Beveland34,1
Wijdemeren35,1
Noordenveld32,6
Twenterand32,6
Westerveld32,5
Sint Anthonis31,4
Lingewaard33,3
Cranendonck30,1
Steenwijkerland34,5
Moerdijk35,6
Echt-Susteren32,5
Sluis37,2
Drimmelen33
Bernheze29
Ferwerderadiel34,5
Alphen-Chaam24,3
Bergeijk30,8
Bladel30,4
Gulpen-Wittem33
Tynaarlo34,3
Midden-Drenthe31,3
Overbetuwe31,3
Hof van Twente32
Neder-Betuwe34,4
Rijssen-Holten33,2
Geldrop-Mierlo36,2
Olst-Wijhe33
Dinkelland30
Westland31,8
Midden-Delfland30,5
Berkelland32,8
Bronckhorst33,6
Sittard-Geleen38,4
Kaag en Braassem31,2
Dantumadiel36,5
Zuidplas33,1
Peel en Maas29,2
Oldambt40,6
Zwartewaterland34,4
Súdwest-Fryslân35,2
Bodegraven-Reeuwijk32,9
Eijsden-Margraten27,9
Stichtse Vecht35,9
Menameradiel34,1
Hollands Kroon31,8
Leidschendam-Voorburg42,2
De Friese Meren34,4
Goeree-Overflakkee34,4
Pijnacker-Nootdorp31,3
Molenwaard33,1
Montferland32,4
Menterwolde36,3
1) Aandeel zeventigplussers in het totaal aantal zeventigplussers per gemeente.

3.2.3. Aandeel zeventigplussers met mantelzorgmogelijkheden in het totaal aantal zeventigplussers per gemeente
b Gemiddelde afstand tot de kinderen, 2014 2)
gemeenteGemiddelde afstand tot kinderen (kilometer)
Appingedam40
Bedum38
Bellingwedde52
Ten Boer37
Delfzijl47
Groningen (gemeente)42
Grootegast27
Haren64
Hoogezand-Sappemeer36
Leek39
Loppersum40
Marum29
Almere21
Stadskanaal38
Slochteren33
Veendam36
Vlagtwedde46
Zeewolde31
Winsum43
Zuidhorn45
Dongeradeel39
Achtkarspelen28
Ameland47
het Bildt35
Franekeradeel39
Harlingen39
Heerenveen38
Kollumerland en Nieuwkruisland34
Leeuwarden39
Leeuwarderadeel38
Ooststellingwerf42
Opsterland36
Schiermonnikoog81
Smallingerland38
Terschelling64
Vlieland58
Weststellingwerf37
Assen47
Coevorden44
Emmen40
Hoogeveen38
Meppel38
Littenseradiel31
Almelo34
Borne36
Dalfsen28
Deventer30
Enschede34
Haaksbergen31
Hardenberg32
Hellendoorn28
Hengelo (O.)35
Kampen24
Losser31
Noordoostpolder38
Oldenzaal35
Ommen37
Raalte26
Staphorst18
Tubbergen20
Urk13
Wierden29
Zwolle34
Rijnwaarden20
Aalten30
Apeldoorn28
Arnhem25
Barneveld20
Beuningen19
Brummen28
Buren19
Culemborg19
Doesburg30
Doetinchem30
Druten17
Duiven23
Ede25
Elburg26
Epe28
Ermelo28
Geldermalsen19
Groesbeek20
Harderwijk27
Hattem29
Heerde25
Heumen28
Lochem38
Maasdriel14
Millingen aan de Rijn19
Nijkerk20
Nijmegen24
Oldebroek19
Putten21
Renkum34
Rheden33
Rozendaal50
Scherpenzeel17
Tiel22
Ubbergen26
Voorst22
Wageningen31
Westervoort23
Winterswijk33
Wijchen20
Zaltbommel19
Zevenaar26
Zutphen36
Nunspeet28
Dronten36
Neerijnen18
Amersfoort22
Baarn22
De Bilt24
Bunnik24
Bunschoten12
Eemnes17
Houten19
Leusden24
Lopik15
Montfoort18
Renswoude16
Rhenen24
Soest24
Utrecht (gemeente)18
Veenendaal21