Nabijheid

© ANP / Rob Voss

Hoe ver is het vanaf het woonadres naar een huisarts, school, supermarkt of bibliotheek? En hoeveel voorzieningen liggen binnen een bepaalde afstand? De nabijheidsstatistiek van het CBS geeft hier inzicht in.

Voor bewoonde adressen in Nederland berekent het CBS de afstand over de (auto)weg tot uiteenlopende voorzieningen. Voor een deel van de voorzieningen wordt ook bepaald hoeveel locaties binnen een bepaalde afstand liggen. Het CBS stelt de uitkomsten jaarlijks samen en publiceert deze voor verschillende regionale indelingen.

Afstand en aantal voorzieningen

De nabijheidsstatistiek bevat twee soorten gegevens:

  • de gemiddelde afstand over de weg tot de dichtstbijzijnde voorziening;
  • het gemiddelde aantal voorzieningen binnen een bepaalde afstand over de weg.

Afhankelijk van de voorziening worden afstanden gebruikt van 1, 3, 5, 10, 20 of 50 kilometer. Het aantal locaties binnen zo’n afstand is een indicator voor de keuzemogelijkheden van inwoners.

De statistiek bevat gegevens over de afstand tot onder meer gezondheidszorg, winkels, horeca, kinderopvang, onderwijs, verkeer en vervoer, sport, recreatie en cultuur. Concrete voorbeelden zijn huisartsenpraktijken, ziekenhuizen, supermarkten, scholen, treinstations, bibliotheken, musea en zwembaden.

Hoe worden de cijfers berekend?

Voor ieder bewoond adres berekent het CBS de kortste route over de autoweg naar de dichtstbijzijnde voorziening. Voor de voorzieningen waarvoor aantallen worden gepubliceerd, bepaalt het CBS ook hoeveel locaties binnen de gekozen afstand liggen.

De uitkomsten per gebied zijn gemiddelden van de uitkomsten van alle adressen in het gebied, gewogen naar het aantal bewoners per adres. Een adres met meer bewoners telt daardoor zwaarder mee voor het gemiddelde dan een adres met minder bewoners.

De dichtstbijzijnde voorziening kan buiten het gebied liggen waarvoor het cijfer wordt berekend, bijvoorbeeld in een aangrenzende gemeente. Alleen voorzieningen in Nederland worden meegenomen. Een voorziening vlak over de landsgrens telt dus niet mee.

Vanaf verslagjaar 2022 houdt het CBS bij het bepalen van de routes rekening met rijrichtingen. In eerdere jaren gebeurde dit niet of slechts in beperkte mate. Hierdoor zijn cijfers van vóór en vanaf 2022 niet altijd rechtstreeks vergelijkbaar.

Cijfers bekijken en downloaden

De nabijheidsgegevens zijn in verschillende vormen beschikbaar:

De Nabijheidsstatistiek is begonnen in verslagjaar 2006. De cijfers hebben 1 januari als peildatum. Niet voor iedere voorziening zijn gegevens beschikbaar voor alle verslagjaren.

Cijfers over een nieuw verslagjaar worden eerst als voorlopig gepubliceerd. De cijfers voor een recent verslagjaar kunnen bovendien in verschillende fasen worden toegevoegd. Een tabel bevat daardoor mogelijk nog niet alle onderwerpen. De actuele inhoud, status en publicatieplanning staan in de toelichting bij de betreffende StatLine-tabel.

Vergelijken door de tijd

Gemeente-, wijk- en buurtgrenzen en de bijbehorende codes kunnen jaarlijks veranderen. Dergelijke wijzigingen in de gebiedsindeling kunnen er ook voor zorgen dat de cijfers over de nabijheid van voorzieningen van jaar op jaar veranderen. Dit speelt vooral bij wijken en buurten. Ook veranderingen in bronnen, definities en berekeningsmethoden kunnen de vergelijkbaarheid van de cijfers van verschillende jaargangen beïnvloeden.

Daarentegen veranderen de grenzen van vierkanten niet. Statistische gegevens per vierkant worden dan ook niet beïnvloed door veranderingen in administratieve grenzen. Maar ook voor cijfers per vierkant geldt dat wijzigingen in bronnen, definities en berekeningsmethoden nog wel tot verschillen tussen verslagjaren kunnen leiden.

Methode en kwaliteit

Niet voor ieder gebied kan een cijfer worden gepubliceerd. Dit kan te maken hebben met het risico op onthulling, of omdat de onzekerheid van het cijfer te groot is.

Meer informatie over de methodologie achter deze statistiek staat in de onderzoeksomschrijving Nabijheidsstatistiek.