Ruimtelijke statistieken
Ruimtelijke statistieken beschrijven Nederland op basis van de feitelijke ruimtelijke structuur, los van administratieve indelingen zoals provincies en gemeenten. Aan de hand van het bestand
Adrescoördinaten Nederland (ACN) van het Kadaster kan het CBS de geografische ligging van adressen bepalen.
Met geografische informatiesystemen (GIS) kan het CBS vervolgens statistieken samenstellen voor een specifiek afgebakend gebied. Om bijvoorbeeld het aantal inwoners van een gebied te berekenen, worden alle personen meegeteld van wie het woonadres binnen dat gebied ligt.
Het CBS stelt onder meer de volgende ruimtelijke statistieken samen.
Bevolkingskernen
Een bevolkingskern is een gebied met aaneengesloten bebouwing. Gemeentegrenzen spelen bij de afbakening geen rol. Een bevolkingskern kan daardoor in meerdere gemeenten liggen, zoals Groot-Amsterdam en Groot-Leiden. Omgekeerd kan één gemeente meerdere bevolkingskernen omvatten, zoals Apeldoorn en Emmen. Nederland telt ongeveer 2.200 bevolkingskernen.
De statistiek Bevolkingskernen is in 2001 ontwikkeld. Voor de bevolkingskernen worden onder meer gegevens samengesteld over:
- de bevolking, naar leeftijd, geslacht, herkomst en huishoudenssamenstelling;
- woningen, naar eigendomssituatie, woningbezetting en woningwaarde;
- de nabijheid van voorzieningen.
De meest recente gegevens zijn gepubliceerd in het GeoPackage Bevolkingskernen 2021. De bijbehorende onderzoeksbeschrijving bevat meer informatie over de methode en de inhoud van deze statistiek.
Vierkanten
In het kader van de Volkstelling van 1971 zijn voor het eerst uitkomsten samengesteld en gepubliceerd per vierkant van 500 bij 500 meter. Hiervoor is een raster over Nederland gelegd dat het grondgebied verdeelt in ongeveer 100.000 vierkanten. Veranderingen in bestuurlijke grenzen hebben geen invloed op deze vaste rasterindeling.
Gegevens per vierkant maken het mogelijk om ontwikkelingen in de tijd te vergelijken zonder dat gemeentelijke herindelingen of grenswijzigingen de gebiedsindeling veranderen. Het CBS stelt gegevens samen voor vierkanten van 500 bij 500 meter en van 100 bij 100 meter.
Omdat het aantal vierkanten te groot is voor publicatie in een reguliere tabel, worden de gegevens beschikbaar gesteld als geografisch bestand of via een geoservice. Daarnaast is een kaart met statistieken per vierkant beschikbaar.
Nabijheidsgegevens
De nabijheidsstatistiek beschrijft de afstand tot voorzieningen. Vanaf ieder adres wordt de kortste afstand over de weg berekend tot voorzieningen zoals supermarkten, scholen en huisartsenpraktijken. Daarnaast wordt berekend hoeveel voorzieningen zich binnen een bepaalde afstand over de weg bevinden.
Voor het samenstellen van deze statistiek moeten de locaties bekend zijn van zowel de onderzochte doelgroep, bijvoorbeeld inwoners, als de voorzieningen.
De uitkomsten worden in StatLine gepubliceerd op regionaal niveau en op buurtniveau. De onderzoeksbeschrijving bevat meer informatie over de methode en de gebruikte gegevens.
Infrastructuur
Met behulp van geografische bronbestanden kan het CBS de lengte van wegen, vaarwegen en spoorwegen bepalen.
In de StatLine-tabel over de lengte van wegen wordt onderscheid gemaakt naar:
- de beheerder, zoals het Rijk, een provincie, een gemeente of een waterschap;
- het type weg, zoals een weg met gescheiden rijbanen, een parallelweg of een verbindingsweg.
Bij vaarwegen wordt onder meer onderscheid gemaakt naar het type vaarweg, de bevaarbaarheid, het economische belang en de mogelijkheden voor recreatief gebruik.
Voor gegevens over spoorwegen worden bestanden van ProRail gebruikt. De uitkomsten worden onder meer uitgesplitst naar het aantal sporen en elektrificatie.
Bodemgebruik
De Nederlandse bodem wordt voor verschillende doeleinden gebruikt, waaronder wonen, werken, verkeer, landbouw, natuur en water. Het CBS brengt dit bodemgebruik in kaart en publiceert regionale gegevens over de oppervlakte per gebruiksfunctie.
De digitale kaart met bodemgebruiksgegevens wordt periodiek bijgewerkt en is als geografisch bestand beschikbaar voor gebruik in GIS-software.
De meest recente oppervlaktecijfers voor Nederland en de afzonderlijke gemeenten zijn opgenomen in de StatLine-tabel Bodemgebruik. De onderzoeksbeschrijving bevat meer informatie over de samenstelling van deze statistiek.