Succesvolle pilot vergroot mogelijkheden voor veiliger dataonderzoek

Vrouw bestudeert data op een doorzichtig display
© Getty Images
Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), Roseman Labs en het CBS hebben een nieuwe techniek succesvol toegepast waarmee data veilig gecombineerd kan worden. Met behulp van Secure Multi-Party Computation (MPC) kunnen partijen nu gezamenlijk analyses uitvoeren zonder de onderliggende data aan elkaar over te dragen. Dit wordt bijvoorbeeld toegepast in de gezondheidszorg: ziekenhuizen kunnen gezamenlijk onderzoek doen naar patiëntgegevens zonder individuele medische dossiers met elkaar te delen.

Veilig uitwisselen

Voor onderzoek wordt het steeds belangrijker om gegevens uit verschillende bronnen te combineren. Die gegevens zijn echter vaak te gevoelig om zonder meer met anderen te delen. Hoe kun je informatie dan toch veilig uitwisselen en gebruiken, zonder dat persoonlijke of vertrouwelijke gegevens openbaar worden?  Privacy-Preserving Techniques (PPT) bieden hiervoor oplossingen. Denk bijvoorbeeld aan het versleutelen of onherkenbaar maken van gegevens. Ook zijn er technieken waarmee partijen samen analyses kunnen doen zonder elkaars gegevens in te zien. Zo kunnen onderzoekers gegevens analyseren en combineren, terwijl de privacy van de betrokkenen beschermd blijft.

De genoemde drie partijen, elk met een eigen vraag, kwamen samen rond deze technologische uitdaging: analyses uitvoeren op data die partijen niet direct aan elkaar beschikbaar kunnen stellen. Het resultaat: werkende technologie die nieuwe statistische onderzoeken mogelijk maakt.

Ten dienste van maatschappij

Fannie Cobben is directeur innovatie in de sociaal-economische en ruimtelijke statistieken van het CBS en portefeuillehouder PPT. Ze ziet in de pilot een bevestiging van de CBS-koers: ‘Wij staan ten dienste van de maatschappij én maken ons sterk voor het veilig gebruiken en delen van data. Privacy-Preserving Techniques sluiten daar goed op aan: ze vergroten de mogelijkheden voor datasamenwerking met externe onderzoekers en internationale statistiekbureaus, binnen de bestaande privacy- en veiligheidskaders.’

‘Het CBS heeft een faciliterende rol. Onderzoekers die verschillende PPT willen toepassen, ondersteunt het CBS waar mogelijk bij concrete projecten, mits het CBS aan het onderzoek mag en kan meewerken. De interesse is groot, met name in de gezondheidszorg. Ook internationaal is er beweging: Eurostat ontwikkelt een platform en het UN PetLab, waarbij het CBS betrokken is, verkent vergelijkbare kaders.’

Pilotstudie

In 2021 was het CBS op zoek naar een casus voor onderzoek naar de inzet van PPT. Tegelijkertijd zocht Roseman Labs, toen nog een startup, voorbeeldprojecten om te leren van de praktijk. Zo ontstond een casus rond een analyse over suiker- en vetgebruik per geografisch gebied. Het RIVM bracht de gegevens over voedingsmiddelen in, het CBS de verkoopaantallen. Vanwege de vertrouwelijkheid zouden die gegevens anders niet te combineren zijn. ‘Je gaat zo'n systeem niet opzetten voor een kortlopend onderzoek,’ zegt Jan de Bruin, innovatiemanager bij het RIVM. ‘En het is een mooi voorbeeld van hoe jonge innovatieve bedrijven een kans kunnen krijgen binnen de overheid.’

Tussen 2022 en begin 2025 voerden de drie partijen een ‘proof of concept’ uit op dummydata. De analyse zelf was relatief eenvoudig. De werkelijke meerwaarde ligt in de mogelijkheid om de technieken betrouwbaar toe te passen binnen de gevoelige overheidscontext. Dat vraagt om een complexe IT-integratie, om het inpassen van de randvoorwaarden van beide overheidsorganisaties en vooral om het inbouwen van voorwaarden in het verwerkingsproces die de privacy waarborgen.

‘Het is waardevol om als jong bedrijf met overheidspartijen samen te werken,’ vertelt Toon Segers van Roseman Labs. ‘In dit project hebben we de basis gelegd voor grotere implementaties elders. Dat is eigenlijk het beste wat je als innovatief bedrijf kunt hebben: een partij die die nieuwe technologie concreet wil toepassen en bereid is om alle belangrijke criteria te toetsen. Het is extra mooi als er een maatschappelijke opbrengst aan het eind van de rit is.’

De evaluatie bevestigt: de vereiste privacy- en beveiligingscriteria zijn behaald en analyses op versleutelde data zijn technisch uitvoerbaar op relevante schaal. Voor Roseman Labs zijn deze en vergelijkbare trajecten waardevolle leerervaringen voor nieuwe opdrachten; begin 2026 ging het bedrijf live met een groot project bij enkele Duitse banken.

Blik vooruit

Nederland loopt voorop op het gebied van deze nieuwe techniek: academisch via het Centrum voor Wiskunde & Informatica (CWI) en de TU Eindhoven, en in de praktijk dankzij pioniersprojecten zoals dat van het CBS en TNO met het Zuyderland Ziekenhuis in 2018. De Europese toezichthouders, waaronder de European Data Protection Board (EDPB), kijken met belangstelling naar de ontwikkeling.

‘Als we niet met jullie hadden samengewerkt, dan waren we nu niet klaar geweest voor de Champions League van dataverwerking,’ zegt Segers. ’De overheid stapte al vroeg in deze techniek en de toepassing ervan blijft groeien. Zo gebruikt het Nationaal Cyber Security Centrum het al doorlopend sinds 2021. Een ander mooi voorbeeld is de Gemeente Rotterdam, die de Nederlandse Privacy Award won met een continue monitor voor kansengelijkheid in de stad.’

Voor het CBS betekent dat: blijven samenwerken, blijven leren en bewezen technieken stapsgewijs in productie nemen. Zo hoeven privacybescherming en inzicht geen tegenstelling te zijn, maar ontstaan er nieuwe mogelijkheden voor onderzoek naar maatschappelijke vraagstukken.

Cobben sluit af: ‘Secure multiparty computation heeft zich voldoende bewezen. We bekijken de komende tijd hoe we tot een productiewaardige omgeving kunnen komen. Waar implementatie al mogelijk is, doen we dat. Waar meer onderzoek nodig is, gaan we verder in vraaggestuurde samenwerking.’

Relevante links