Zuid-Holland heeft van alle provincies grootste deel bebouwd terrein

Zuid-Holland had in 2022 met 23 procent het grootste aandeel bebouwd terrein zoals woonwijken en bedrijfsterreinen. In Fryslân was dit aandeel het kleinst (6 procent). Stedelijke gemeenten nabij de vier grote steden hebben vaak relatief veel woonterrein, terwijl bedrijfsterreinen vooral voorkomen rondom havens en in de nabijheid van steden. Dit meldt het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS) op basis van de nieuwste editie van het Bestand Bodemgebruik gemaakt in opdracht van het Ministerie van VRO.

Nederland bestond in 2022 uit 4,2 miljoen hectare land en water. Ruim de helft (52 procent) is in gebruik als agrarisch terrein (2,2 miljoen hectare). Verder bestaat het voor 10 procent uit buitenwater waaronder de Waddenzee en de kustzone van de Noordzee. Daarnaast is 9 procent binnenwater, zoals het IJsselmeer en de rivieren. Ook is 9 procent in gebruik als bebouwd terrein. Verkeersterrein, semi-bebouwd terrein, natuurlijk terrein en recreatief terrein vormen de rest van de oppervlakte.

Relatief veel bebouwd terrein in Noord- en Zuid-Holland

In 2022 was bijna 400 duizend hectare van het Nederlands grondgebied bebouwd terrein. Bebouwd terrein bestaat voor 66 procent uit woongebied en voor 24 procent uit bedrijfsterrein. Ook terrein voor detailhandel en horeca, openbare voorzieningen en sociaal-culturele voorzieningen valt onder bebouwd terrein. Glastuinbouw valt hier niet onder.

Er zijn verschillen tussen de provincies in oppervlakte en aandeel bebouwd terrein. Zo zijn Gelderland en Noord-Brabant ruim drie keer zo groot als Utrecht en Flevoland. In vijf provincies is het aandeel bebouwd terrein groter dan het landelijk gemiddelde (12 procent): Zuid-Holland, Noord-Holland, Utrecht, Noord-Brabant en Limburg. De oppervlakte bebouwd terrein is met 67 duizend hectare het grootst in Noord-Brabant. In Flevoland is deze het kleinst: 10 duizend hectare.

Aandeel woonterrein vooral groot in de voorsteden

Stedelijke gemeenten nabij de vier grote steden hebben vaak een hoog aandeel woonterrein. In de buurt van Rotterdam is dit vooral in Krimpen aan den IJssel (51 procent) en Capelle aan den IJssel (47 procent). Nabij Den Haag geldt dit voor Zoetermeer (37 procent) en Rijswijk (36 procent).

Gemeenten met relatief veel woongebied liggen op wat grotere afstand van Amsterdam: Haarlem (45 procent) en Heemstede (44 procent). Ook in een stad als Nijmegen wordt ongeveer 40 procent van het grondgebied benut voor wonen. Op Vlieland en Schiermonnikoog is het aandeel woongebied het kleinst, met minder dan 1 procent.

Veel bedrijfsterrein bij mainports Rotterdam en Schiphol

Gemeenten met een groot aandeel bedrijfsterrein zijn vaak te vinden rondom Schiphol en de havens bij de grote steden. Van de gemeenten rond de luchthaven heeft vooral Aalsmeer (17 procent) een relatief grote oppervlakte met bedrijfsterreinen. Zuid-Holland heeft een hoge concentratie bedrijfsterreinen, met name rond Rotterdam. Ongeveer 30 procent van deze gemeente bestaat uit bedrijfsterreinen. Dit is vooral havengebied. Ook Alblasserdam, dat vlakbij ligt, scoort hoog met ongeveer 19 procent van de landoppervlakte.

In Amsterdam bestaat 15 procent van het oppervlak uit bedrijfsterreinen. Ook in de gemeenten verderop in het Noordzeekanaalgebied, zoals Beverwijk en Velsen, is de oppervlakte bedrijfsterreinen met bijna 20 procent groot.

Verder is in Vlissingen veel havengerelateerde bedrijvigheid te vinden. Ook in de provincie Utrecht zijn enkele gemeenten met relatief veel bedrijfsterrein, zoals Nieuwegein en Veenendaal. Naast haventerrein bestaat bedrijfsterrein onder andere uit industrieterrein en kantoren. De gemeenten met de laagste aandelen bedrijfsterrein zijn Rozendaal, Bloemendaal, Schiermonnikoog en Vlieland.

Historie Bestand Bodemgebruik

Het Bestand Bodemgebruik (BBG) is een gedetailleerde, digitale kaart van het CBS die per stukje Nederland weergeeft waar de grond vooral voor wordt gebruikt. Het bestand brengt het hele oppervlak in kaart, van bebouwing, wegen en landbouw tot recreatie- en natuurgebieden.

Het CBS onderzoekt het bodemgebruik in Nederland al sinds 1900. Vroeger werden kaarten nog met de hand ingetekend en dekten niet heel Nederland. Sinds eind jaren tachtig wordt heel Nederland in kaart gebracht met het digitaal geografisch informatiesysteem (GIS). Dit maakt een gedetailleerde analyse per perceel in gang mogelijk. Vanaf 2000 wordt bij de digitale kaart van het bodemgebruik steeds vaker gebruik gemaakt van gegevens van het Kadaster.

Ingrijpende veranderingen

Met ingang van 2020 is de productie van de bodemgebruiksstatistiek opnieuw aangepast. De digitale kaart en de daarvan afgeleide cijfers worden sindsdien gemaakt met het nieuw Bestand Bodemgebruik (NBBG). Deze is meer dan voorheen gericht op gebruik van beschikbare digitale bronnen, waaronder de basisregistraties BRT (topografie), BAG (adressen en gebouwen), BRP (gewaspercelen) en DKK (kadastrale kaart).

Sinds 2000 wordt het onderzoek naar het bodemgebruik uitgevoerd met telkens een interval van twee of drie jaar tussen opeenvolgende peiljaren. Met ingang van 2024 wordt dit waarschijnlijk teruggebracht naar één jaar.

Verwante statistieken

Behalve het Bestand Bodemgebruik publiceert het CBS ook andere statistieken waarin het ruimtegebruik in Nederland in beeld gebracht wordt. Deze verwante statistieken hanteren soms dezelfde soort algemene termen als het Bestand Bodemgebruik (zoals ‘Bebouwd terrein’ versus ‘Bebouwde omgeving’) maar met afwijkende definities. Een voorbeeld hiervan zijn de Natuurlijk kapitaalrekeningen (NKR), die de relatie tussen natuur, economie en menselijke activiteiten in kaart brengen.

Omdat dergelijke verwante statistieken geproduceerd worden voor een ander gebruiksdoel ontstaan er onvermijdelijk verschillen in de cijfers, omdat hier vaak wordt gewerkt met afwijkende definities, afwijkende ruimtelijke afbakeningen of met een ander detailniveau.