Jeugdzorg in Den Haag, 2023-2025

Den Haag telt ongeveer 15.000 jongeren die gebruikmaken van jeugdzorg. In welke mate deze jongeren verschillen in achtergrondkenmerken, in wat voor gezinnen en wijken zij opgroeien, welke vormen van jeugdzorg zij ontvangen en welke kosten daarmee samenhangen, was tot nu toe nog niet in samenhang in beeld gebracht.

In de periode 2023 tot en met 2025 heeft Dienst OCW van de gemeente Den Haag analyses uitgevoerd met microdata van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) om dit inzicht te vergroten. Het doel van het onderzoek is om patronen in gebruik en kosten van jeugdzorg te beschrijven en deze te relateren aan kenmerken van jongeren en hun huishoudens.

Onderzoeksvragen

Dit onderzoek geeft inzicht in de volgende vragen:

• Welke kenmerken hebben jongeren die gebruikmaken van jeugdzorg in Den Haag?
• In welke typen huishoudens en wijken wonen deze jongeren?
• Hoe is het gebruik van basiszorg en specialistische zorg verdeeld over de wijken en stadsdelen?• Hoe verhouden de kosten van basiszorg en specialistische zorg zich tot elkaar en tot het gebruik ervan?
• In hoeverre komen bepaalde achtergrondkenmerken samen voor met jeugdzorggebruik en -kosten?

Het onderzoek beschrijft samenhangen en patronen. Het vaststellen van oorzakelijke verbanden valt buiten de scope.

Werkwijze

Voor het onderzoek is een bestand opgebouwd op basis van CBS microdata op persoons- en huishoudniveau. Hierdoor kan het gebruik en de kosten van jeugdzorg worden uitgesplitst naar kenmerken van jongeren en huishoudens per wijk en stadsdeel. Voor jeugdzorg is onderscheid gemaakt tussen basiszorg en specialistische jeugdzorg.
De analyses zijn gebaseerd op een standcijfer (peildatum 1 januari). Alle inwoners die op dat moment in Den Haag woonden, zijn in het onderzoek meegenomen. Jongeren zijn gedefinieerd als personen van 0 tot en met 17 jaar en in sommige analyses tot 23 jaar.

In het onderzoek zijn verschillende kenmerken meegenomen die in de praktijk samen voorkomen met jeugdzorggebruik, waaronder:

• Leeftijd van het kind (verschillende leeftijdsgroepen)
• Huishoudkenmerken, zoals eenoudergezinnen en gezinsgrootte
• Sociaal-economische positie, zoals inkomen en bijstand
• Opleidingsniveau van ouders
• Gezondheid en ondersteuning, zoals medicatiegebruik en speciaal onderwijs
• Gezinsdynamiek, zoals scheiding
• Herkomstkenmerken

Deze variabelen zijn gebruikt om verschillen in gebruik en kosten van basiszorg en specialistische zorg te beschrijven en om patronen zichtbaar te maken waarin kenmerken en jeugdzorggebruik samen voorkomen. Het onderzoek is beschrijvend van aard; er worden geen uitspraken gedaan over oorzakelijke verbanden.

Jeugdzorg in beeld: verschillen tussen stadsdelen

De analyse laat zien dat het gebruik en de kosten van jeugdzorg tussen stadsdelen verschillen en samen voorkomen met verschillen in kenmerken van huishoudens en populaties. Zowel voor basiszorg als specialistische zorg zijn deze verschillen zichtbaar, maar de manier waarop zij zich voordoen varieert.

In stadsdelen zoals Laak en Centrum is sprake van een relatief hoge inzet van zowel basiszorg als specialistische zorg, in combinatie met hogere kosten. In deze gebieden komen kenmerken zoals lage inkomens, bijstandssituaties en eenoudergezinnen relatief vaker voor. Dit kan erop wijzen dat deze factoren samenhangen met een grotere zorgvraag. Het is ook mogelijk dat in deze gebieden vaker situaties voorkomen waarin ondersteuning intensiever of langduriger nodig is. Op basis van deze analyse kan echter niet worden vastgesteld in welke mate deze kenmerken de zorgvraag verklaren.

In Escamp ligt het gebruik van zowel basiszorg als specialistische zorg eveneens hoog en zijn ook de totale kosten relatief groot. Tegelijkertijd heeft Escamp een relatief grote populatie van jongeren en huishoudens. Het hoge zorggebruik kan hiermee samenhangen. Dit kan erop wijzen dat de omvang van de populatie een belangrijke rol speelt in de totale vraag naar jeugdzorg. Of het hier vooral gaat om veel casussen of om gemiddeld zwaardere casussen kan op basis van deze analyse niet eenduidig worden vastgesteld.

Loosduinen laat een meer gedifferentieerd beeld zien. Binnen het stadsdeel zijn duidelijke verschillen zichtbaar tussen wijken. In sommige delen liggen gebruik en kosten van jeugdzorg lager, terwijl in andere delen juist hogere waarden voorkomen. Dit kan erop wijzen dat de zorgvraag lokaal geconcentreerd is, maar de oorzaken van deze verschillen kunnen op basis van deze gegevens niet nader worden geduid.

In Segbroek en Scheveningen ligt het gebruik en de kosten van jeugdzorg over het algemeen rond het gemiddelde van de stad, zonder uitgesproken uitschieters. Zowel basiszorg als specialistische zorg komt hier voor, maar minder geconcentreerd dan in bijvoorbeeld Laak, Centrum en Escamp. Dit kan erop wijzen dat de zorgvraag hier gelijkmatiger verdeeld is, maar aanvullende analyse is nodig om dit nader te onderbouwen.

In Haagse Hout en Leidschenveen-Ypenburg is het gebruik van basiszorg relatief lager dan in andere stadsdelen. Tegelijkertijd is het gebruik van specialistische zorg en de bijbehorende kosten niet in alle gevallen laag en soms relatief hoger in verhouding tot de basiszorg. Dit kan erop wijzen dat de samenstelling van de zorgvraag in deze gebieden verschilt van die in andere stadsdelen. Het is bijvoorbeeld mogelijk dat specifieke vormen van zorg, zoals ondersteuning bij psychische of ontwikkelingsvraagstukken, relatief vaker voorkomen. Ook zou het kunnen dat er verschillen zijn in toegang tot of gebruik van voorzieningen. Deze mogelijke verklaringen vragen echter om nader onderzoek.

Over de wijken en stadsdelen heen valt op dat bepaalde kenmerken regelmatig samen voorkomen met hoger zorggebruik en hogere kosten. Dit betreft onder andere huishoudens met lage inkomens, bijstandssituaties, eenoudergezinnen en situaties waarin sprake is van scheiding. Daarnaast zijn er aanwijzingen dat kosten in de specialistische zorg vaak samen voorkomen met kenmerken die wijzen op psychische problematiek. Dit kan erop wijzen dat deze factoren samenhangen met de inzet van zwaardere zorg, maar de richting en aard van deze samenhang kunnen niet causaal worden vastgesteld.

De gecombineerde analyse van basiszorg en specialistische zorg laat zien dat er geen eenduidig patroon geldt voor de gehele stad. In sommige stadsdelen komen een hoge inzet van basiszorg en specialistische zorg samen voor, in andere stadsdelen lijkt vooral het aantal inwoners en huishoudens samen te hangen met het totale gebruik, en in weer andere gebieden is sprake van relatief minder basiszorg maar wel een aandeel specialistische zorg. Dit wijst erop dat de dynamiek achter jeugdzorggebruik per stadsdeel kan verschillen.

Samenvattend

Het onderzoek laat zien dat de verdeling van jeugdzorggebruik en -kosten over de stad ongelijk is en samenhangt met kenmerken van huishoudens en populaties. Tegelijkertijd maken de resultaten duidelijk dat deze samenhang zich op verschillende manieren kan manifesteren en dat meerdere verklaringen mogelijk zijn. Nader onderzoek is nodig om de onderliggende mechanismen beter te begrijpen en om vast te stellen in hoeverre de gevonden samenhangen wijzen op verschillen in zorgbehoefte, toegang tot zorg of andere factoren.