4. Stalking door ex-partner
Dit hoofdstuk gaat over stalking door een ex-partner. Dit is het herhaaldelijk, opzettelijk en structureel lastigvallen van de ex-partner. Stalking kan ook plaatsvinden door andere mensen. Dit is niet onderzocht, en dus geeft dit hoofdstuk geen compleet beeld van de prevalentie van stalking in Nederland. Het gaat hier alleen over stalking door een ex-partner.
4.1 Slachtofferschap
Ruim zes op de tien mensen van 16 jaar of ouder geeft aan dat zij in het verleden een relatie hebben gehad. Met name jongeren gaven relatief vaak aan geen ex-partner te hebben.
Van de mensen van 16 jaar of ouder met een ex-partner geeft 7 procent in 2024 aan in de afgelopen vijf jaar door hem of haar gestalkt te zijn. In de afgelopen 12 maanden was 2 procent slachtoffer van stalking door een ex-partner (ruim 210 duizend mensen)12). In 2020 en 2022 waren deze percentages hetzelfde.
Het stalken vindt het vaakst plaats doordat slachtoffers regelmatig berichtjes en mailtjes en telefoontjes ontvangen van de ex-partner (1 procent). Ook werden slachtoffers relatief vaak in alles gevolgd of in de gaten gehouden (1 procent)13), vaak gebeurde dit online. Andere vormen van stalking zoals opwachten bij de woning, werk of school, ongewenst cadeautjes sturen, auto of woning proberen binnen te gaan, bespioneren, of vreemde voorwerpen achterlaten vonden minder vaak plaats.
| 2024 (% personen van 16 jaar of ouder met ex-partner) | 2022 (% personen van 16 jaar of ouder met ex-partner) | 2020 (% personen van 16 jaar of ouder met ex-partner) | |
|---|---|---|---|
| Stalking ex-partner totaal | 2,4 | 2,1 | 2,4 |
| waarbij de ex-partner ongewenst: | |||
| Regelmatig berichten of e-mails stuurde | 1,4 | 1,2 | 1,5 |
| Regelmatig belde | 1,3 | 1 | 1,3 |
| Alles volgde of in de gaten hield 2) | 0,9 | 0,5 | 0,6 |
| Auto of huis is binnengegaan (of poging daartoe) | 0,4 | 0,3 | 0,2 |
| Regelmatig wachtte bij woning, school of werk | 0,3 | 0,2 | 0,3 |
| Regelmatig kaartjes, bloemen of cadeautjes stuurde | 0,3 | 0,2 | 0,3 |
| Bespioneerde met technologie | 0,2 | 0,2 | 0,1 |
| Vreemde of beangstigende voorwerpen achterliet | 0,1 | 0,1 | 0,1 |
| Bron: CBS, WODC | |||
| 1) Meerdere antwoorden mogelijk. 2) In 2024 is de toelichting bij dit item weggehaald. | |||
Slachtoffers naar kenmerken
Tussen mannen en vrouwen bij wie ooit een relatie is geëindigd, verschilt het slachtofferschap niet als het gaat om stalking door een ex-partner. Jongeren krijgen hier wel vaker mee te maken dan ouderen. Zo kreeg 10 procent van de 16- tot 18-jarigen in de afgelopen 12 maanden te maken met stalking door een ex-partner. Bij 65-plussers is dat 0,3 procent. Vooral jonge vrouwen krijgen te maken met stalking; 12 procent van de 16- tot 18-jarige vrouwen geeft dit aan. Het slachtofferschap verschilt nagenoeg niet tussen mensen met een andere seksuele oriëntatie (zie ook tabel 1b in bijlage A).
| In afgelopen 12 maanden (% personen van 16 jaar of ouder met ex-partner) | ||
|---|---|---|
| Totaal | 2,4 | |
| Geslacht | Vrouwen | 2,7 |
| Geslacht | Mannen | 2,1 |
| Leeftijd | 16 tot 18 jaar | 9,7 |
| Leeftijd | 18 tot 24 jaar | 6,6 |
| Leeftijd | 24 tot 45 jaar | 3,1 |
| Leeftijd | 45 tot 65 jaar | 1,7 |
| Leeftijd | 65 jaar of ouder | 0,3 |
| Seksuele oriëntatie | Homoseksuele vrouwen | 3,6 |
| Seksuele oriëntatie | Homoseksuele mannen | 2,1 |
| Seksuele oriëntatie | Bi-plus vrouwen | 3,6 |
| Seksuele oriëntatie | Bi-plus mannen | 4 |
| Seksuele oriëntatie | Heteroseksuele vrouwen | 2,6 |
| Seksuele oriëntatie | Heteroseksuele mannen | 1,9 |
| Bron: CBS, WODC | ||
Als wordt gekeken naar de verschillende vormen van stalking door een ex-partner, verschillen mannen en vrouwen nauwelijks van elkaar in slachtofferschap. Vrouwen geven alleen vaker dan mannen aan dat een ex-partner ongewenst regelmatig belde (2 tegen 1 procent). De andere vormen worden door mannen en vrouwen ongeveer even vaak genoemd.
| Vrouwen (% personen van 16 jaar of ouder met ex-partner) | Mannen (% personen van 16 jaar of ouder met ex-partner) | |
|---|---|---|
| Stalking ex-partner totaal | 2,7 | 2,1 |
| waarbij de ex-partner ongewenst: | ||
| Regelmatig berichten of e-mails stuurde | 1,6 | 1,1 |
| Regelmatig belde | 1,6 | 0,9 |
| Alles volgde of in de gaten hield 2) | 1,0 | 0,8 |
| Regelmatig wachtte bij woning, school of werk | 0,4 | 0,2 |
| Regelmatig kaartjes, bloemen of cadeautjes stuurde | 0,4 | 0,2 |
| Auto of huis is binnengegaan (of poging daartoe) | 0,4 | 0,3 |
| Bespioneerde met technologie | 0,2 | 0,3 |
| Vreemde of beangstigende voorwerpen achterliet | 0,1 | 0,1 |
| Bron: CBS, WODC | ||
| 1) Meerdere antwoorden mogelijk. 2) In 2024 is de toelichting bij dit item weggehaald. | ||
Aantal vormen
In de afgelopen 12 maanden werd 45 procent van de slachtoffers van stalking op één manier lastiggevallen door hun ex-partner. De andere 55 procent werd op meerdere manieren gestalkt. Vaak ging het om twee of drie verschillende vormen (46 procent). Een minderheid (9 procent) was slachtoffer van meer dan drie vormen.
| In afgelopen 12 maanden | |
|---|---|
| 1 vorm | 44,5 |
| 2 - 3 vormen | 46 |
| 4 - 5 vormen | 5,8 |
| 6 - 8 vormen | 3,6 |
| Bron: CBS, WODC | |
| Het betreft hier slachtoffers van stalking door een ex-partner van 16 jaar of ouder. | |
4.2 Plegers
In de meeste gevallen was de ex-partner die stalkte een man. Zes op de tien mensen die hier de afgelopen 12 maanden mee te maken hadden, gaven dit aan. Bij 39 procent ging het om een vrouw. Er waren geen slachtoffers die aangaven gestalkt te zijn door een man én een vrouw, 1 procent wilde of kon niet zeggen wat het geslacht van de stalker was.
Vrouwelijke slachtoffers werden in 97 procent van de gevallen gestalkt door een man, mannelijke slachtoffers werden in 93 procent van de gevallen gestalkt door een vrouw.
4.3 Gevolgen
Voor de meeste slachtoffers (67 procent) heeft het stalken door de ex-partner gevolgen gehad (zie ook tabel 4 in bijlage A). Vaak ging het om psychische problemen (52 procent) of om relatieproblemen (27 procent). Drie op de tien gaf aan dat het stalken hen geen problemen heeft opgeleverd, 4 procent heeft geen antwoord gegeven. Er zijn geen grote verschillen in percentages mannen en vrouwen die gevolgen ondervonden van het stalken. Wel gaven vrouwelijke slachtoffers relatief vaak aan psychische problemen te hebben gehad als gevolg van het stalken (60 procent). Bij mannen is dit 41 procent.
| 2024 (% slachtoffers in afgelopen 12 maanden) | |
|---|---|
| Heeft gevolgen gehad | 66,6 |
| Psychische problemen | 52 |
| Relatieproblemen | 27,5 |
| Lichamelijk problemen | 15 |
| Seksuele problemen | 10,1 |
| Problemen met (een deel van) mijn familie | 9,7 |
| Kon (een tijdje) niet meer werken | 7,9 |
| Andere problemen met werk en/of opleiding | 10,9 |
| Andere problemen | 15,2 |
| Bron: CBS, WODC | |
| 1) Meerdere antwoorden mogelijk. | |
4.4 Praten over ervaringen
Over het stalkgedrag van een ex-partner wordt vaak met anderen gesproken (zie ook tabel 5 in bijlage A). Zo deelde 81 procent van de slachtoffers hun ervaringen. Een minderheid (19 procent) heeft met niemand gesproken over de stalking. Het vaakst werd gesproken met een vriend of vriendin (50 procent). Bijna een kwart besprak het met de partner (23 procent) en 41 procent sprak er (ook) met andere gezins- of familieleden over.
Drie op de tien slachtoffers heeft contact gezocht met een hulpverlener zoals een (huis)arts, psycholoog of maatschappelijk werker. Medewerkers van Veilig Thuis worden met 2 procent minder vaak benaderd. Een klein deel (9 procent) sprak met de politie, 3 procent deed aangifte.
| 2024 (% slachtoffers in afgelopen 12 maanden) | |
|---|---|
| Met iemand gepraat | 81 |
| Vriend/vriendin | 50,2 |
| Ander gezins- of familielid | 41,3 |
| Hulpverlener (bijvoorbeeld (huis)arts, psycholoog) | 29,8 |
| Partner | 22,7 |
| Politie | 8,6 |
| Medewerker van Veilig Thuis | 2,3 |
| Iemand anders | 12,7 |
| Bron: CBS, WODC | |
| 1) Meerdere antwoorden mogelijk. | |
13) In 2024 is het item waarbij de ex-partner het slachtoffer de hele tijd in de gaten hield of volgde iets aangepast. De toelichting ‘al dan niet met behulp van GPS of andere technologie’ is weggelaten. Dit kan invloed hebben gehad op de uitkomsten.