Auteur: Ingmar Scholte

Het historisch laag consumentenvertrouwen verklaard

Over deze publicatie

"De Nederlandse economie” is een reeks artikelen waarin actuele macro-economische fenomenen worden beschreven en geduid. Deze editie gaat over de achtergronden bij het historisch lage consumentenvertrouwen in 2022.

Samenvatting

Het consumentenvertrouwen in Nederland is sinds april 2022 historisch laag. De forse inflatie die ieder huishouden raakt is hierbij de stuwende factor. Door de samenstelling van het consumentenvertrouwen was een mild negatief sentiment al genoeg om tot dit historisch lage vertrouwen te komen. Desondanks bezuinigen huishoudens niet en ligt de consumptie hoger dan voor de coronacrisis. Dit komt met name door een hoger beschikbaar inkomen, dat wordt ingezet om weer intensief gebruik te maken van diensten die tijdens de coronacrisis niet toegankelijk waren.

1. Inleiding

Het CBS voert sinds april 1986 het Consumenten Conjunctuuronderzoek (CCO) onder Nederlandse consumenten uit. Met dit onderzoek wordt elke maand het consumentenvertrouwen bepaald. Deze indicator geeft een getal weer tussen de -100 en 100 en heeft als doel actuele informatie te geven over het sentiment onder Nederlandse consumenten. De resultaten van het CCO kunnen een indicatie geven over eventuele trendwijzigingen in het consumptiepatroon van huishoudens.

In april 2022 werd het diepterecord van het consumentenvertrouwen van maart 2013 verbroken en in de maanden juni tot en met september daalde het niveau van de indicator nog verder. In het verleden zijn er meer perioden geweest van laag consumentenvertrouwen. De drie recentste waren de kredietcrisis, de eurocrisis en de COVID-19-pandemie. Tijdens deze crises was sprake van perioden van recessie. Dit jaar is de consument dus somberder dan ooit, maar dat is niet terug te zien in een aantal belangrijke economische cijfers, zoals het bbp, de consumptieve bestedingen van huishoudens en de werkloosheid. Wat is de oorzaak van dit historisch lage consumentenvertrouwen en wat zijn de economische gevolgen?

In dit artikel wordt eerst ingegaan op de huidige periode van laag consumentenvertrouwen. De indicator van het consumentenvertrouwen wordt onder de loep genomen om het lage consumentenvertrouwen beter te kunnen plaatsen. Gekeken wordt hoe het sentiment van de consument wordt gevat en waardoor dit wordt beïnvloed. Daarna wordt er een vergelijking gemaakt met het Europese cijfer voor het consumentenvertrouwen. Ten slotte wordt gekeken hoe het consumentenvertrouwen kan doorwerken in de economie, met name op de consumptie.

2. Consumentenvertrouwen op historisch dieptepunt

In april 2022 werd het dieptepunt van maart 2013 met 7 punten verbroken en kwam het consumentenvertrouwen uit op -48. Dat was de laagste stand sinds het begin van het Consumenten Conjunctuuronderzoek (CCO) in 1986. Vervolgens daalde het consumentenvertrouwen vanaf juni nog verder, met in oktober het tot nu toe historische dieptepunt van -59 (CBS, 2022a).

2.1 Consumentenvertrouwen, seizoengecorrigeerd
JaarMaandConsumentenvertrouwen
2007Oktober4
2007November1
2007December2
2008Januari1
2008Februari-4
2008Maart-5
2008April-7
2008Mei-12
2008Juni-16
2008Juli-26
2008Augustus-28
2008September-25
2008Oktober-25
2008November-26
2008December-26
2009Januari-27
2009Februari-28
2009Maart-30
2009April-26
2009Mei-22
2009Juni-19
2009Juli-19
2009Augustus-14
2009September-12
2009Oktober-14
2009November-11
2009December-7
2010Januari-4
2010Februari-6
2010Maart-6
2010April-7
2010Mei-9
2010Juni-13
2010Juli-11
2010Augustus-7
2010September-8
2010Oktober-7
2010November-3
2010December-7
2011Januari-4
2011Februari0
2011Maart1
2011April-2
2011Mei-4
2011Juni-6
2011Juli-8
2011Augustus-16
2011September-27
2011Oktober-34
2011November-35
2011December-36
2012Januari-37
2012Februari-36
2012Maart-36
2012April-32
2012Mei-34
2012Juni-37
2012Juli-33
2012Augustus-31
2012September-28
2012Oktober-29
2012November-33
2012December-38
2013Januari-37
2013Februari-41
2013Maart-41
2013April-37
2013Mei-32
2013Juni-33
2013Juli-35
2013Augustus-32
2013September-31
2013Oktober-26
2013November-16
2013December-11
2014Januari-6
2014Februari-2
2014Maart1
2014April4
2014Mei6
2014Juni6
2014Juli5
2014Augustus2
2014September-2
2014Oktober1
2014November-2
2014December-4
2015Januari-2
2015Februari-1
2015Maart7
2015April10
2015Mei11
2015Juni14
2015Juli13
2015Augustus13
2015September11
2015Oktober12
2015November14
2015December13
2016Januari11
2016Februari6
2016Maart2
2016April6
2016Mei7
2016Juni11
2016Juli9
2016Augustus9
2016September12
2016Oktober17
2016November20
2016December21
2017Januari21
2017Februari22
2017Maart24
2017April26
2017Mei23
2017Juni23
2017Juli25
2017Augustus26
2017September23
2017Oktober23
2017November22
2017December25
2018Januari24
2018Februari23
2018Maart24
2018April25
2018Mei23
2018Juni23
2018Juli23
2018Augustus21
2018September18
2018Oktober15
2018November13
2018December9
2019Januari1
2019Februari-2
2019Maart-3
2019April-3
2019Mei-3
2019Juni-1
2019Juli1
2019Augustus-1
2019September-2
2019Oktober-1
2019November-2
2019December-2
2020Januari-2
2020Februari-2
2020Maart-3
2020April-23
2020Mei-31
2020Juni-27
2020Juli-26
2020Augustus-29
2020September-28
2020Oktober-30
2020November-26
2020December-19
2021Januari-19
2021Februari-19
2021Maart-18
2021April-14
2021Mei-9
2021Juni-3
2021Juli-4
2021Augustus-6
2021September-5
2021Oktober-10
2021November-19
2021December-25
2022Januari-28
2022Februari-30
2022Maart-39
2022April-48
2022Mei-47
2022Juni-50
2022Juli-51
2022Augustus-54
2022September-59
2022Oktober-59

In de afgelopen vijftien jaar zijn er nog drie andere perioden geweest met een laag consumentenvertrouwen. De eerste betreft de kredietcrisis in 2008 en 2009, die werd ingezet na de val van de Lehman Brothers. Deze crisis werd gevolgd door de eurocrisis, van eind 2011 tot begin 2014. In deze periode bereikte het vertrouwen een voorlopig dieptepunt. De derde periode van laag consumentenvertrouwen begon in het voorjaar van 2020 na uitbraak van de coronacrisis. Tijdens de coronapandemie kwamen langdurige perioden voor waarin de samenleving op slot ging. Tijdens al deze crises was niet alleen het vertrouwen laag, maar kromp ook de economie. In het vervolg van dit artikel zullen de perioden van laag consumentenvertrouwen1) tijdens deze crises gearceerd worden in enkele grafieken.

Op dit moment spelen de zorgen van de coronacrisis niet meer zo sterk, is de samenleving weer ‘open’ en groeit de economie. Toch is het vertrouwen van de consument nog nooit zo laag geweest. Voordat wordt ingegaan op deze ogenschijnlijke tegenstrijdigheid, is het verstandig eerst dieper in te gaan op wat het consumentenvertrouwen precies meet en hoe het is opgebouwd.

1) De grens voor dit lage consumentenvertrouwen is gezet op -23. Deze grens is gekozen zodat deze perioden aaneengesloten zijn.

3. De opbouw van het consumentenvertrouwen

Het CBS voert sinds april 1986 maandelijks het Consumenten Conjunctuuronderzoek (CCO) uit (CBS, 2017). In dit onderzoek wordt aan een representatieve steekproef van 2 150 Nederlandse consumenten vragen gesteld met betrekking tot economische ontwikkeling in het algemeen en de financiële situatie van het eigen huishouden. Hiermee worden veranderingen in optimisme of pessimisme op korte termijn gesignaleerd, waarmee vroegtijdig een indicatie van een mogelijke trendwijziging van de particuliere consumptie beschikbaar is.

De indicator consumentenvertrouwen is gebaseerd op vijf vragen. Vier van de vijf vragen van het consumentenvertrouwen bestaan uit het oordeel van de consument over de economische en eigen financiële situatie in zowel de afgelopen als de komende twaalf maanden. De laatste vraag die onderdeel is van de indicator consumentenvertrouwen is of de consument het een gunstige tijd vindt voor grote (duurzame) aankopen zoals een auto, televisie of witgoed. Het ongewogen gemiddelde van de saldi van deze vijf vragen is het consumentenvertrouwen. Het gemiddelde van de saldi van de vragen over de economische situatie vormt tevens de indicator “economisch klimaat” en het gemiddelde van de saldi van de andere drie vragen vormt de indicator “koopbereidheid”.

Samenstelling consumentenvertrouwenSamenstelling consumentenvertrouwen Economische situatie afgelopen 12 maanden Economische situatie komende 12 maanden Financiële situatie afgelopen 12 maanden Financiële situatie komende 12 maanden Koopbereidheid Economisch klimaat ConsumentenvertrouwenSamenstelling consumentenvertrouwenEconomische situatieafgelopen 12 maandenEconomische situatiekomende 12 maandenFinanciële situatieafgelopen 12 maandenFinanciële situatiekomende 12 maandenKoopbereidheidEconomisch klimaatConsumentenvertrouwen

Samenstelling consumentenvertrouwen

Respondenten van het onderzoek kunnen bij vier van de vijf vragen kiezen uit zes antwoordmogelijkheden. Als het oordeel bij een vraag een beetje positief of zeer positief is, dan wordt het antwoord als positief beschouwd. Is de situatie door de respondent beschreven als een beetje negatief of zeer negatief, dan wordt het antwoord als negatief beschouwd. Een respondent kan ook aangeven dat de situatie gelijk is gebleven of het niet weet. Dan wordt het antwoord als neutraal beschouwd. Bij de vraag ‘Gunstige tijd voor aankopen’ kan de respondent naast de neutrale antwoordopties alleen kiezen uit gunstig of ongunstig.

Per vraag wordt vervolgens voor elk antwoord het percentage berekend en het saldo van de percentages positieve antwoorden en negatieve antwoorden genomen. In de tabel staat een rekenvoorbeeld. Het saldo bij deze vraag is (5+25)-(30+10)=30-40=-10.

Wat vindt u van de algemene economische situatie in Nederland over de afgelopen 12 maanden?
AntwoordmogelijkheidAantalPercentage
Veel beter geworden605
Een beetje beter geworden30025
Hetzelfde gebleven30025
Een beetje slechter geworden36030
Veel slechter geworden12010
Weet niet605
Totaal1 200100

Vervolgens wordt dit cijfer nog gecorrigeerd voor seizoensinvloeden. In sommige maanden zijn consumenten doorgaans negatiever en vice versa. Om toch een goede vergelijking te kunnen maken tussen verschillende maanden worden de cijfers op basis van het seizoenpatroon naar boven of beneden bijgesteld (CBS, 2022b). 

In het CCO worden naast deze vijf vragen ook nog veertien andere vragen gesteld aan de consument. Deze gaan onder andere over prijzen, werkloosheid en spaargedrag. De antwoorden op deze vragen worden niet gecorrigeerd voor seizoeneffecten, maar kunnen wel meer context geven aan het consumentenvertrouwen.

3.1 Economisch klimaat

Het economisch klimaat is een vrij breed begrip, waar consumenten waarschijnlijk geen eenduidige opvatting over hebben. Het sentiment hierover kan, naast economische factoren (DNB, 2013), beïnvloed worden door bijvoorbeeld hun algemeen vertrouwen in de (geo)politiek (ESB, 2016). 

3.1.1 Indicatoren economisch klimaat, seizoengecorrigeerd
JaarMaandEconomische situatie afgelopen 12 maandenEconomische situatie komende 12 maandenConsumentenvertrouwen
2007Oktober10-74
2007November5-101
2007December9-62
2008Januari7-111
2008Februari-4-20-4
2008Maart-8-22-5
2008April-11-26-7
2008Mei-22-35-12
2008Juni-33-37-16
2008Juli-50-52-26
2008Augustus-57-50-28
2008September-53-41-25
2008Oktober-56-41-25
2008November-58-41-26
2008December-63-43-26
2009Januari-67-47-27
2009Februari-74-45-28
2009Maart-77-50-30
2009April-76-34-26
2009Mei-72-12-22
2009Juni-70-4-19
2009Juli-70-3-19
2009Augustus-6611-14
2009September-6520-12
2009Oktober-669-14
2009November-6120-11
2009December-5030-7
2010Januari-4634-4
2010Februari-4628-6
2010Maart-4225-6
2010April-3218-7
2010Mei-279-9
2010Juni-34-2-13
2010Juli-281-11
2010Augustus-216-7
2010September-227-8
2010Oktober-1812-7
2010November-1017-3
2010December-179-7
2011Januari-1220-4
2011Februari-5280
2011Maart-2261
2011April-321-2
2011Mei-714-4
2011Juni-123-6
2011Juli-14-1-8
2011Augustus-31-21-16
2011September-53-43-27
2011Oktober-66-57-34
2011November-68-61-35
2011December-71-60-36
2012Januari-73-59-37
2012Februari-72-50-36
2012Maart-71-49-36
2012April-67-36-32
2012Mei-70-38-34
2012Juni-74-44-37
2012Juli-67-32-33
2012Augustus-65-28-31
2012September-60-21-28
2012Oktober-59-18-29
2012November-64-31-33
2012December-71-44-38
2013Januari-73-43-37
2013Februari-77-46-41
2013Maart-78-42-41
2013April-75-30-37
2013Mei-70-15-32
2013Juni-69-15-33
2013Juli-71-22-35
2013Augustus-65-13-32
2013September-65-10-31
2013Oktober-601-26
2013November-4422-16
2013December-3333-11
2014Januari-2440-6
2014Februari-1539-2
2014Maart-8441
2014April0464
2014Mei6456
2014Juni8426
2014Juli8415
2014Augustus8292
2014September117-2
2014Oktober5211
2014November-215-2
2014December-615-4
2015Januari-819-2
2015Februari-618-1
2015Maart9357
2015April174310
2015Mei214211
2015Juni294714
2015Juli274113
2015Augustus264113
2015September233311
2015Oktober272812
2015November313114
2015December282713
2016Januari232211
2016Februari17156
2016Maart832
2016April1596
2016Mei18127
2016Juni232311
2016Juli22189
2016Augustus21199
2016September272512
2016Oktober333217
2016November403820
2016December413821
2017Januari434021
2017Februari464122
2017Maart494524
2017April514926
2017Mei474323
2017Juni474023
2017Juli504125
2017Augustus544326
2017September493823
2017Oktober474023
2017November443822
2017December494025
2018Januari484124
2018Februari474023
2018Maart484124
2018April534125
2018Mei513523
2018Juni523423
2018Juli533423
2018Augustus503021
2018September422618
2018Oktober371915
2018November321713
2018December2779
2019Januari16-101
2019Februari14-14-2
2019Maart9-15-3
2019April7-13-3
2019Mei7-11-3
2019Juni11-7-1
2019Juli13-11
2019Augustus8-10-1
2019September9-15-2
2019Oktober6-15-1
2019November5-16-2
2019December2-18-2
2020Januari3-17-2
2020Februari5-15-2
2020Maart10-29-3
2020April6-69-23
2020Mei-38-66-31
2020Juni-56-47-27
2020Juli-67-35-26
2020Augustus-73-44-29
2020September-75-40-28
2020Oktober-76-46-30
2020November-71-35-26
2020December-70-9-19
2021Januari-71-8-19
2021Februari-72-9-19
2021Maart-77-1-18
2021April-718-14
2021Mei-6214-9
2021Juni-5431-3
2021Juli-4525-4
2021Augustus-3815-6
2021September-3014-5
2021Oktober-312-10
2021November-38-17-19
2021December-50-27-25
2022Januari-55-31-28
2022Februari-61-31-30
2022Maart-60-57-39
2022April-73-65-48
2022Mei-78-58-47
2022Juni-77-62-50
2022Juli-81-61-51
2022Augustus-86-63-54
2022September-91-68-59
2022Oktober-89-62-59
 

Eind 2018 was er bijvoorbeeld een flinke daling in het consumentenvertrouwen, ondanks een gestage economische groei en andere voor huishoudens positieve economische factoren, zoals een krappe arbeidsmarkt. Er waren toen echter onzekerheden over de economische situatie door (de berichtgeving over) de Brexit (van Houdt, 2019). Ook kan het vertrouwen dalen doordat consumenten het gevoel hebben dat zij niet in dezelfde mate profiteren van de economische groei als bedrijven (CPB, 2020). Deze onzekerheden en onvrede, die met name op gevoel zijn gebaseerd, kunnen impact hebben op het consumentenvertrouwen. Deze gevoelskwesties zullen vooral de indicator economisch klimaat beïnvloeden.

Het oordeel van de consument over de economische situatie van de afgelopen twaalf maanden is over het algemeen gezien lager dan het oordeel over de komende twaalf maanden. De gemiddelden over de afgelopen vijftien jaar van beide indicatoren zijn respectievelijk -18 en 0. 

Het valt verder op dat de pieken en dalen van de twee indicatoren ongeveer op hetzelfde moment in de tijd liggen, terwijl het oordeel over twee niet overlappende perioden gaat. Daardoor lijkt het dat deze indicator door een algeheel gevoel van vertrouwen wordt ingegeven en de consument het betrekt op het verleden en de toekomst.

Een ander opvallend detail is dat de indicator die het oordeel over de afgelopen twaalf maanden beschrijft bijna altijd lager ligt dan het consumentenvertrouwen als deze negatief is, en bijna altijd hoger ligt dan het consumentenvertrouwen als deze positief is. Deze indicator heeft daardoor een vrij sterk effect op het consumentenvertrouwen: de correlatie tussen deze twee is hoger dan die van de andere vier deelvragen en door de sterke bewegingen drukt het een stevige stempel op het verloop van het consumentenvertrouwen.

Samenvattend is het economisch klimaat een brede indicator die ook gevoelig is voor algemene vertrouwenskwesties. Het is echter ook een erg bepalende factor voor het verloop van het consumentenvertrouwen. Met name de indicator over de afgelopen twaalf maanden laat een hoge correlatie zien. Dit maakt het economisch soms moeilijk te duiden waar het sentiment van de consument op deze indicator vandaan komt, terwijl het toch stevig zijn stempel drukt op het consumentenvertrouwen.

Een beetje slechter of veel slechter?

Bij het berekenen van het consumentenvertrouwen uit de individuele indicatoren van het CCO wordt dezelfde weging gegeven aan de antwoorden ‘veel …’ en ‘een beetje …’. Hoe positief of negatief iemand antwoordt heeft dus geen invloed op de indicator. Het kan echter wel meer duiding geven aan de cijfers als er relatief gezien meer mensen de situatie als veel slechter of veel beter beschouwen.

In 2017 is de methodiek van het CCO veranderd. Hierdoor is een methodebreuk ontstaan waardoor er verschillen kunnen zijn tussen de uitkomsten voor en na het nieuwe ontwerp. Dit geldt alleen voor de niet-seizoengecorrigeerde deelreeksen. (CBS, 2017)

3.1.2a Economische situatie afgelopen 12 maanden
JaarMaandVeel slechter geworden (%)Een beetje slechter geworden (%)
2007Oktober1214
2007November1514
2007December1612
2008Januari1215
2008Februari1518
2008Maart1518
2008April1618
2008Mei2023
2008Juni2424
2008Juli3427
2008Augustus2930
2008September2328
2008Oktober3526
2008November3231
2008December3830
2009Januari3432
2009Februari5026
2009Maart5324
2009April4829
2009Mei4329
2009Juni4429
2009Juli4924
2009Augustus3929
2009September3532
2009Oktober4228
2009November4029
2009December3327
2010Januari2928
2010Februari3326
2010Maart3125
2010April2923
2010Mei2423
2010Juni2825
2010Juli2421
2010Augustus1921
2010September2220
2010Oktober2020
2010November1717
2010December2123
2011Januari1520
2011Februari1619
2011Maart2017
2011April1918
2011Mei2316
2011Juni2415
2011Juli2117
2011Augustus2623
2011September3228
2011Oktober3929
2011November3829
2011December4031
2012Januari3733
2012Februari4329
2012Maart4627
2012April3929
2012Mei4330
2012Juni4928
2012Juli3928
2012Augustus4126
2012September3526
2012Oktober3630
2012November4327
2012December5126
2013Januari4526
2013Februari5425
2013Maart5524
2013April5127
2013Mei4626
2013Juni5223
2013Juli5124
2013Augustus4323
2013September4224
2013Oktober4423
2013November3322
2013December3022
2014Januari2617
2014Februari2516
2014Maart2016
2014April2015
2014Mei1612
2014Juni1812
2014Juli1613
2014Augustus1412
2014September1812
2014Oktober1512
2014November1916
2014December2015
2015Januari1814
2015Februari1916
2015Maart1310
2015April1312
2015Mei1212
2015Juni128
2015Juli1410
2015Augustus129
2015September1010
2015Oktober118
2015November1110
2015December1311
2016Januari1212
2016Februari1412
2016Maart1716
2016April1312
2016Mei1211
2016Juni1211
2016Juli1312
2016Augustus1112
2016September89
2016Oktober98
2016November77
2016December108
2017Januari310
2017Februari310
2017Maart38
2017April29
2017Mei39
2017Juni39
2017Juli27
2017Augustus35
2017September48
2017Oktober410
2017November211
2017December38
2018Januari38
2018Februari38
2018Maart38
2018April28
2018Mei37
2018Juni39
2018Juli27
2018Augustus310
2018September310
2018Oktober312
2018November514
2018December516
2019Januari620
2019Februari620
2019Maart623
2019April721
2019Mei623
2019Juni420
2019Juli619
2019Augustus421
2019September620
2019Oktober422
2019November821
2019December723
2020Januari620
2020Februari622
2020Maart619
2020April1219
2020Mei2830
2020Juni2838
2020Juli2843
2020Augustus3143
2020September3145
2020Oktober3246
2020November3243
2020December3244
2021Januari3441
2021Februari3642
2021Maart4141
2021April2943
2021Mei2542
2021Juni1945
2021Juli1642
2021Augustus1437
2021September1436
2021Oktober1737
2021November2438
2021December2344
2022Januari2341
2022Februari3042
2022Maart3041
2022April4041
2022Mei4142
2022Juni4636
2022Juli4838
2022Augustus5136
2022September6428
2022Oktober6524
In 2017 is de methodiek van het CCO veranderd. Hierdoor is een methodebreuk ontstaan waardoor er verschillen kunnen zijn tussen de uitkomsten voor en na het nieuwe ontwerp.

3.1.2b Economische situatie komende 12 maanden
JaarMaandVeel slechter worden (%)Een beetje slechter worden (%)
2007Oktober1321
2007November1421
2007December1418
2008Januari1223
2008Februari1227
2008Maart1123
2008April1527
2008Mei1532
2008Juni1829
2008Juli2734
2008Augustus1932
2008September1630
2008Oktober3029
2008November2535
2008December3029
2009Januari2930
2009Februari3424
2009Maart4024
2009April2324
2009Mei1319
2009Juni1922
2009Juli1923
2009Augustus1316
2009September1016
2009Oktober1824
2009November1216
2009December1213
2010Januari812
2010Februari1115
2010Maart915
2010April1915
2010Mei1619
2010Juni1617
2010Juli1417
2010Augustus1316
2010September1117
2010Oktober1419
2010November1217
2010December1619
2011Januari912
2011Februari913
2011Maart1115
2011April1018
2011Mei1315
2011Juni1519
2011Juli1418
2011Augustus1926
2011September3027
2011Oktober3630
2011November3930
2011December3728
2012Januari3329
2012Februari2928
2012Maart3626
2012April2624
2012Mei3025
2012Juni3526
2012Juli2422
2012Augustus2124
2012September2024
2012Oktober2425
2012November4024
2012December3728
2013Januari2626
2013Februari3025
2013Maart3024
2013April2322
2013Mei1719
2013Juni2422
2013Juli2523
2013Augustus1618
2013September2318
2013Oktober1717
2013November1313
2013December1211
2014Januari911
2014Februari911
2014Maart79
2014April88
2014Mei68
2014Juni68
2014Juli77
2014Augustus911
2014September1115
2014Oktober1013
2014November1215
2014December1215
2015Januari1111
2015Februari1112
2015Maart68
2015April69
2015Mei59
2015Juni510
2015Juli610
2015Augustus57
2015September89
2015Oktober1113
2015November912
2015December1013
2016Januari813
2016Februari913
2016Maart1417
2016April1012
2016Mei813
2016Juni810
2016Juli1013
2016Augustus811
2016September69
2016Oktober611
2016November510
2016December610
2017Januari28
2017Februari29
2017Maart18
2017April16
2017Mei28
2017Juni29
2017Juli27
2017Augustus26
2017September49
2017Oktober39
2017November313
2017December410
2018Januari26
2018Februari28
2018Maart19
2018April28
2018Mei210
2018Juni210
2018Juli110
2018Augustus211
2018September311
2018Oktober420
2018November519
2018December722
2019Januari827
2019Februari728
2019Maart827
2019April527
2019Mei523
2019Juni623
2019Juli422
2019Augustus629
2019September828
2019Oktober632
2019November932
2019December834
2020Januari729
2020Februari728
2020Maart1538
2020April5826
2020Mei4927
2020Juni3431
2020Juli2534
2020Augustus2834
2020September2434
2020Oktober3236
2020November2732
2020December1727
2021Januari1727
2021Februari2123
2021Maart1821
2021April1419
2021Mei1120
2021Juni614
2021Juli822
2021Augustus822
2021September621
2021Oktober1627
2021November1834
2021December1635
2022Januari1532
2022Februari1832
2022Maart3835
2022April3538
2022Mei2937
2022Juni3536
2022Juli3336
2022Augustus3437
2022September4730
2022Oktober4231
In 2017 is de methodiek van het CCO veranderd. Hierdoor is een methodebreuk ontstaan waardoor er verschillen kunnen zijn tussen de uitkomsten voor en na het nieuwe ontwerp.

Hoewel consumenten in de zomermaanden van 2022 vaker negatief antwoordden, was het aandeel van de respondenten dat heel negatief antwoordde wat lager dan in voorgaande perioden van laag vertrouwen. In september 2022 is dat beeld opeens gekanteld: consumenten waren toen in meerderheid opeens zeer negatief over zowel de economische situatie van de afgelopen 12 maanden, als die van de komende 12 maanden. In oktober 2022 gaf ruim 73 procent van de negatieve respondenten aan dat de economische situatie veel slechter is geworden. Nog nooit was dat percentage zo hoog.

3.2 Koopbereidheid

In de indicator koopbereidheid staat de persoonlijke financiële situatie en de koopkracht van de consument centraal. Persoonlijke omstandigheden, zoals het vinden of verliezen van een baan, de gezinssituatie, het hebben van een huis of spaargeld kunnen hierin een grote rol spelen (CPB, 2022). Er zijn echter ook economische ontwikkelingen, zoals veranderingen in prijzen of rentes, fluctuerende aandelenbeurzen, huizenprijzen en werkloosheid die direct invloed hebben op de koopbereidheid van de consument.

3.2.1 Indicatoren koopbereidheid, seizoengecorrigeerd
JaarMaandFinanciele situatie afgelopen 12 maandenFinanciele situatie komende 12 maandenGunstige tijd voor grote aankopenConsumentenvertrouwen
2007Oktober61004
2007November49-21
2007December19-22
2008Januari0901
2008Februari08-1-4
2008Maart17-4-5
2008April06-4-7
2008Mei-13-6-12
2008Juni-20-10-16
2008Juli-7-5-18-26
2008Augustus-8-5-21-28
2008September-7-1-21-25
2008Oktober-4-2-24-25
2008November-3-3-26-26
2008December-1-3-21-26
2009Januari0-3-19-27
2009Februari0-3-17-28
2009Maart1-6-16-30
2009April-1-6-16-26
2009Mei-5-3-16-22
2009Juni-6-2-14-19
2009Juli-7-1-13-19
2009Augustus-81-9-14
2009September-91-8-12
2009Oktober-101-7-14
2009November-103-7-11
2009December-115-6-7
2010Januari-108-7-4
2010Februari-108-10-6
2010Maart-108-11-6
2010April-116-14-7
2010Mei-133-19-9
2010Juni-111-20-13
2010Juli-91-19-11
2010Augustus-92-15-7
2010September-110-17-8
2010Oktober-111-16-7
2010November-101-12-3
2010December-12-2-12-7
2011Januari-13-1-14-4
2011Februari-122-120
2011Maart-123-121
2011April-143-16-2
2011Mei-152-15-4
2011Juni-132-13-6
2011Juli-122-13-8
2011Augustus-13-2-13-16
2011September-16-7-17-27
2011Oktober-18-12-18-34
2011November-16-12-17-35
2011December-18-15-19-36
2012Januari-17-16-19-37
2012Februari-19-16-22-36
2012Maart-21-17-23-36
2012April-21-14-22-32
2012Mei-21-18-23-34
2012Juni-22-21-24-37
2012Juli-22-17-25-33
2012Augustus-22-16-26-31
2012September-21-16-24-28
2012Oktober-22-17-29-29
2012November-21-23-28-33
2012December-21-25-28-38
2013Januari-20-23-26-37
2013Februari-28-26-28-41
2013Maart-32-27-27-41
2013April-31-23-24-37
2013Mei-34-18-24-32
2013Juni-37-16-26-33
2013Juli-37-17-27-35
2013Augustus-38-16-28-32
2013September-37-16-26-31
2013Oktober-35-15-20-26
2013November-32-9-20-16
2013December-31-4-20-11
2014Januari-270-18-6
2014Februari-213-15-2
2014Maart-196-161
2014April-197-164
2014Mei-179-156
2014Juni-179-146
2014Juli-167-145
2014Augustus-164-142
2014September-161-13-2
2014Oktober-151-101
2014November-150-10-2
2014December-17-1-8-4
2015Januari-160-7-2
2015Februari-150-5-1
2015Maart-123-27
2015April-123-210
2015Mei-113-111
2015Juni-105114
2015Juli-95213
2015Augustus-106113
2015September-106211
2015Oktober-96712
2015November-781014
2015December-871113
2016Januari-971111
2016Februari-10466
2016Maart-7172
2016April-6196
2016Mei-50107
2016Juni-32911
2016Juli-3179
2016Augustus-5-199
2016September-411112
2016Oktober-151617
2016November171720
2016December071821
2017Januari-171521
2017Februari081622
2017Maart-191724
2017April0111826
2017Mei-191623
2017Juni1101823
2017Juli3111925
2017Augustus4111926
2017September291823
2017Oktober2101923
2017November1102022
2017December2112225
2018Januari1102124
2018Februari092123
2018Maart-1102124
2018April0112225
2018Mei-192123
2018Juni-192023
2018Juli091923
2018Augustus091821
2018September071718
2018Oktober-251515
2018November-341513
2018December-52129
2019Januari-5-261
2019Februari-7-21-2
2019Maart-9-20-3
2019April-9-21-3
2019Mei-11-22-3
2019Juni-1003-1
2019Juli-9041
2019Augustus-7-16-1
2019September-805-2
2019Oktober-727-1
2019November-636-2
2019December-445-2
2020Januari-635-2
2020Februari-544-2
2020Maart051-3
2020April4-16-38-23
2020Mei5-17-39-31
2020Juni6-10-29-27
2020Juli-2-6-22-26
2020Augustus-3-2-23-29
2020September-50-22-28
2020Oktober-71-22-30
2020November-73-18-26
2020December-75-16-19
2021Januari-66-18-19
2021Februari-68-17-19
2021Maart-68-15-18
2021April-39-11-14
2021Mei010-6-9
2021Juni212-4-3
2021Juli010-9-4
2021Augustus-28-12-6
2021September-48-12-5
2021Oktober-73-15-10
2021November-14-3-24-19
2021December-16-6-28-25
2022Januari-17-7-28-28
2022Februari-21-8-30-30
2022Maart-23-18-36-39
2022April-33-24-44-48
2022Mei-33-16-50-47
2022Juni-37-20-53-50
2022Juli-37-21-56-51
2022Augustus-41-24-56-54
2022September-48-30-61-59
2022Oktober-50-31-62-59

De drie indicatoren waar koopbereidheid uit bestaat slaan minder extreem uit dan de indicatoren waar het economisch klimaat uit bestaat. De financiële situatie voor de komende 12 maanden is bijvoorbeeld nog nooit lager geweest dan -31. De andere twee indicatoren komen zelden onder -30. Het sentiment over de eigen financiële situatie blijkt dus stabieler dan die over de algemene economische situatie. 

Een beetje slechter of veel slechter?

Net als bij het oordeel over de economische situatie kunnen respondenten ook gradaties aanbrengen in het oordeel over de eigen financiële situatie. De indicator grote aankopen heeft dat onderscheid niet; deelnemers kunnen alleen aangeven of het een gunstige of ongunstige tijd was voor grote aankopen.

3.2.2a Financiële situatie afgelopen 12 maanden
JaarMaandVeel slechter geworden (%)Een beetje slechter geworden (%)
2007Oktober1014
2007November1112
2007December1215
2008Januari1112
2008Februari1213
2008Maart1114
2008April1115
2008Mei916
2008Juni1114
2008Juli1317
2008Augustus1115
2008September1215
2008Oktober1014
2008November1015
2008December914
2009Januari813
2009Februari812
2009Maart1010
2009April1014
2009Mei1214
2009Juni1111
2009Juli1112
2009Augustus1112
2009September1012
2009Oktober915
2009November1113
2009December1313
2010Januari912
2010Februari1114
2010Maart1213
2010April1215
2010Mei1114
2010Juni1014
2010Juli1014
2010Augustus1015
2010September1413
2010Oktober1215
2010November1112
2010December1017
2011Januari1115
2011Februari1114
2011Maart1415
2011April1418
2011Mei1417
2011Juni1214
2011Juli1115
2011Augustus1316
2011September1317
2011Oktober1220
2011November1016
2011December1319
2012Januari1315
2012Februari1418
2012Maart1719
2012April1519
2012Mei1518
2012Juni1518
2012Juli1418
2012Augustus1517
2012September1518
2012Oktober1422
2012November1418
2012December1618
2013Januari1316
2013Februari2324
2013Maart2223
2013April2122
2013Mei2324
2013Juni2323
2013Juli2122
2013Augustus2321
2013September2319
2013Oktober2320
2013November1921
2013December2021
2014Januari1717
2014Februari1616
2014Maart1818
2014April1818
2014Mei1817
2014Juni1815
2014Juli1616
2014Augustus1517
2014September1518
2014Oktober1716
2014November1518
2014December1519
2015Januari1415
2015Februari1616
2015Maart1515
2015April1615
2015Mei1416
2015Juni1414
2015Juli1315
2015Augustus1514
2015September1316
2015Oktober1414
2015November1315
2015December1415
2016Januari1215
2016Februari1415
2016Maart1117
2016April1615
2016Mei1416
2016Juni1213
2016Juli1115
2016Augustus1218
2016September1015
2016Oktober1113
2016November1213
2016December914
2017Januari620
2017Februari619
2017Maart523
2017April718
2017Mei821
2017Juni518
2017Juli617
2017Augustus517
2017September620
2017Oktober519
2017November521
2017December620
2018Januari519
2018Februari622
2018Maart719
2018April519
2018Mei523
2018Juni619
2018Juli519
2018Augustus520
2018September521
2018Oktober522
2018November723
2018December624
2019Januari621
2019Februari528
2019Maart727
2019April626
2019Mei826
2019Juni725
2019Juli725
2019Augustus524
2019September626
2019Oktober525
2019November626
2019December824
2020Januari625
2020Februari624
2020Maart521
2020April517
2020Mei618
2020Juni517
2020Juli721
2020Augustus520
2020September720
2020Oktober622
2020November623
2020December621
2021Januari618
2021Februari721
2021Maart820
2021April717
2021Mei817
2021Juni718
2021Juli622
2021Augustus523
2021September624
2021Oktober824
2021November931
2021December928
2022Januari927
2022Februari1131
2022Maart1029
2022April1435
2022Mei1137
2022Juni1338
2022Juli1435
2022Augustus1639
2022September1945
2022Oktober1841
In 2017 is de methodiek van het CCO veranderd. Hierdoor is een methodebreuk ontstaan waardoor er verschillen kunnen zijn tussen de uitkomsten voor en na het nieuwe ontwerp.